سامانه جامع گفتگو با کتاب؛ رویکردی نوین به پژوهش در جهان اسلام

باشگاه خبرنگاران جوان؛ زهره شعبانی-حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، در نشست تشریح دستاوردهای هوش مصنوعی در حوزه منابع اسلامی، با اشاره به فعالیت پایگاه کتابخانه دیجیتال نورلایب گفت: در این پایگاه جامع، بیش از ۱۵۰ هزار جلد کتاب در تمامی رشته‌های علوم اسلامی در دسترس کاربران قرار دارد.

وی در ادامه با اشاره به حجم گسترده منابع تصریح کرد: این تعداد کتاب معادل بیش از ۵۵ میلیون صفحه است که کاربران داخلی و خارجی می‌توانند از آن بهره‌مند شوند.

بهرامی خاطرنشان کرد: سالانه ده‌ها هزار جلد منبع جدید نیز به این پایگاه افزوده می‌شود تا محتوای آن به‌روز و گسترده‌تر شود و پاسخگوی نیازهای پژوهشی کاربران باشد.

تسهیل پژوهش با هوش مصنوعی مولد گفت‌وگو با کتاب

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، در ادامه سخنان خود با اشاره به تحولات ایجادشده در عرصه پژوهش‌های اسلامی اظهار داشت: در گذشته، طلاب و پژوهشگران باید مهارت جست‌وجوی دیجیتال و گزینش کلیدواژه‌ها را ارتقا می‌دادند تا بتوانند به منابع مورد نیاز دسترسی پیدا کنند.

وی در ادامه با اشاره به توسعه ابزارهای هوش مصنوعی مولد در مرکز نور تصریح کرد: امروز با عرضه قابلیت جدید «گفت‌وگو با کتاب» به نشانی noorlib.ir/chatbot، محققان می‌توانند  بدون نگرانی از پیچیدگی‌های زبانی و اصطلاحی، پرسش خود را با زبان طبیعی و محاوره‌ای مطرح کنند.

بهرامی خاطرنشان کرد: این ابزار، متنی منسجم، مستند و دسته‌بندی‌شده را در اختیار پژوهشگران قرار می‌دهد و فرآیند تحقیق و پژوهش در حوزه علوم اسلامی را تسهیل می‌کند.

پژوهش دقیق با ارجاع مستقیم به منابع اسلامی

حجت‌الاسلام بهرامی، در ادامه نشست تشریح دستاوردهای هوش مصنوعی، با تبیین تمایز سامانه گفت‌وگوگر هوشمند نورلایب با چت‌بات‌های عمومی نظیر چت جی پی تی تأکید کرد: تفاوت بنیادین این سامانه در «استناد دقیق به منابع معتبر» است.

وی در ادامه با ارائه مثالی تصریح کرد: اگر پژوهشگری دیدگاه علامه طباطبایی پیرامون جایگاه حدیث در تفسیر المیزان را جویا شود، سامانه دیدگاه‌ها را استخراج کرده و برای هر گزاره، جلد و صفحه منبع را با ارجاع مستقیم ارائه می‌دهد.

بهرامی خاطرنشان کرد: کاربر می‌تواند تنها با یک کلیک، متن اصلی منبع را مشاهده کند و از صحت و دقت اطلاعات ارائه‌شده اطمینان حاصل نماید؛ ویژگی‌ای که این سامانه را از چت‌بات‌های عمومی متمایز می‌کند.

تسریع پژوهش‌های میان‌رشته‌ای و نگارش مقالات

حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین بهرامی، رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، در ادامه سخنان خود اظهار داشت: گفت‌وگوگر هوشمند نورلایو به‌طور هم‌زمان به سامانه‌های پایگاه جامع قرآنی و احادیث متصل است و امکان گفت‌وگو با یک کتاب مشخص را فراهم می‌کند.

وی در ادامه با اشاره به قابلیت گفت‌وگو با کتب کهن تصریح کرد: این امکان، به‌ویژه برای کتب کهن با ساختارهای موضوعی پیچیده، فرصت مناسبی برای پژوهشگران فراهم می‌کند تا به‌راحتی با محتوای این آثار ارتباط برقرار کنند.

بهرامی خاطرنشان کرد: این قابلیت‌ها، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، تطبیق آرا، پاسخ به شبهات و نگارش مقالات و پایان‌نامه‌ها را بسیار سریع‌تر و عمیق‌تر کرده است و تحولی در عرصه پژوهش‌های اسلامی ایجاد نموده است.

چهار دهه فعالیت، پشتوانه هوش مصنوعی نور

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، پیرامون ارکان فنی دستاوردهای این مرکز تصریح کرد: موفقیت سامانه‌های هوش مصنوعی وابسته به سه ضلع «داده»، «زیرساخت» و «فناوری» است و بدون توجه به هر سه ضلع، نمی‌توان به نتایج مطلوب دست یافت.

وی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های مرکز نور تصریح کرد: این مرکز با پشتوانه فعالیت‌های چهار دهه گذشته، امروز صاحب حجم و کیفیتی از داده‌های متنی غنی و دارای مالکیت معنوی است که در کل جهان اسلام بی‌نظیر است.

بهرامی خاطرنشان کرد: مرکز نور در ابعاد سخت‌افزاری و نیروی انسانی نخبه نیز در تراز اول قرار دارد و همین ظرفیت‌ها، زمینه‌ساز موفقیت سامانه‌های هوش مصنوعی این مرکز شده است.

استقبال جامعه علمی از قابلیت های  سامانه  گفت‌وگو با کتاب

 رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، درباره برنامه‌های اطلاع‌رسانی محصول جدید این مرکز اظهار داشت: به منظور معرفی گسترده قابلیت «گفت‌وگو با کتاب»، پویش یک‌ماهه «با کتاب گفت‌وگو کن» آغاز شده است.

وی در ادامه با اشاره به استقبال گسترده از این پویش تصریح کرد: ظرف دو هفته اخیر، این طرح با استقبال کم‌نظیر جامعه علمی روبه‌رو شده است؛ به‌طوری‌که حدود ۷۰ مرکز حوزوی و دانشگاهی برای کارگاه‌های آموزشی ثبت‌نام کرده‌اند.

بهرامی خاطرنشان کرد: تاکنون ۲۵ نشست حضوری و مجازی برای اساتید و پژوهشگران برگزار شده است تا آنان با قابلیت‌های این سامانه آشنا شوند و از آن در پژوهش‌های خود بهره بگیرند.

دگرگونی از جست‌وجو به گفت‌وگو در پژوهش

وی ضمن تأکید بر تأثیرات شگرف هوش مصنوعی در آموزش و پژوهش خاطرنشان کرد: دگرگونی از جنس «جست‌وجو» به «گفت‌وگو»، نیازمند بازنگری در ساختارهای ارزیابی علمی است.

بهرامی در ادامه با اشاره به نقش نهادهای بالادستی تصریح کرد: حوزه‌های علمیه و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری باید سیاست‌ها و فرآیندهای آموزشی خود را متناسب با این ابزارها بازآفرینی کنند تا از ظرفیت‌های هوش مصنوعی به‌درستی بهره‌برداری شود.

وی خاطرنشان کرد: تحولات ناشی از هوش مصنوعی، فرصتی برای ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش فراهم می‌کند و نهادهای علمی باید با سیاست‌گذاری مناسب، زمینه بهره‌گیری صحیح از این فناوری را در محیط‌های آموزشی و پژوهشی فراهم سازند.

رونمایی از سه محصول راهبردی جدید مرکز نور در آینده نزدیک / از گفت‌وگو با رهبر شهید تا سامانه ملی نسخ خطی

رئیس مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی (نور)، در بخش پایانی سخنان خود از تکمیل و آماده‌سازی سه محصول راهبردی دیگر خبر داد و اظهار داشت: سامانه گفت‌وگو با رهبر شهید، با همکاری انتشارات انقلاب اسلامی طراحی شده و به مخاطبان امکان می‌دهد تا با هوش مصنوعی درباره دیدگاه‌های معظم‌له پرسش کرده و پاسخی کاملاً مستند به بیانات و متون رسمی مکتوب دریافت کنند.

وی در ادامه با اشاره به محصول دوم تصریح کرد: نرم‌افزار جامع آثار آیت‌الله‌العظمی جوادی آملی، محصولی ارزشمند و مورد مطالبه جامعه نخبگانی است که با همکاری بنیاد بین‌المللی اسراء تدوین و تولید شده و به‌زودی رونمایی می‌شود.

بهرامی خاطرنشان کرد: سامانه ملی نسخ خطی نیز با مشارکت کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران آغاز شده است و در فاز نخست، ۱۷ هزار نسخه خطی را ارائه می‌دهد.

وی در پایان افزود: با انعقاد تفاهم‌نامه با ۲۰ مرکز و کتابخانه بزرگ کشور، دسترسی محققان به گنجینه‌های خطی ایران تجمیع و هموار خواهد شد و این سامانه، گامی مهم در حفظ و اشاعه میراث خطی کشور خواهد بود.