سیدمجتبی خامنه‌ای

خانواده و تحصیلات

سید مجتبی حسینی خامنه‌ای در ۱۷ شهریور ۱۳۴۸ در مشهد به دنیا آمد. او دومین پسر سید علی خامنه‌ای و منصوره خجسته باقرزاده است و برادرانش مصطفی، مسعود و میثم و خواهرانش بشری و هدی هستند. دورهٔ دبیرستان را در مدرسهٔ علوی تهران گذراند و در سال‌های پایانی جنگ ایران و عراق مدتی در گردان حبیب بن مظاهر از یگان‌های سپاه پاسداران در جبهه حضور داشت. او از سال ۱۳۶۸ در حوزهٔ علمیهٔ قم به تحصیل پرداخت و از استادانی چون محمدتقی مصباح یزدی، لطف‌الله صافی گلپایگانی و سید محسن خرازی بهره برد. بعدها در قم درس خارج فقه تدریس کرد. او در سال ۱۳۷۸ با زهرا حداد عادل، دختر غلامعلی حداد عادل، ازدواج کرد.

نقش در دوران رهبری پدر

مجتبی خامنه‌ای در دوران رهبری پدرش سمت رسمی حکومتی نداشت و به‌ندرت در رسانه‌ها ظاهر می‌شد، اما رسانه‌ها و تحلیلگران او را از چهره‌های اثرگذار در دفتر رهبری و دارای پیوند نزدیک با سپاه پاسداران و بسیج توصیف می‌کردند. مهدی کروبی پس از انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۴ در نامه‌ای سرگشاده خطاب به رهبر، با اشاره به فرزند او، از دخالت او در انتخابات انتقاد کرد. در جریان اعتراضات پس از انتخابات ۱۳۸۸ نیز برخی رسانه‌های خارجی او را در سازمان‌دهی برخورد با معترضان دخیل دانستند و معترضان شعارهایی علیه جانشینی احتمالی او سر دادند؛ این ادعاها از سوی مقام‌های رسمی تأیید نشد. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۱۳ آبان ۱۳۹۸ او را با این استدلال که به نمایندگی از رهبر عمل می‌کند، در فهرست تحریم‌ها قرار داد. در سال‌های پایانی رهبری پدرش، نام او بارها در شمار گزینه‌های احتمالی جانشینی مطرح شد؛ در مقابل، برخی مقام‌ها و اعضای مجلس خبرگان گفته بودند علی خامنه‌ای با طرح موروثی شدن رهبری مخالف بوده است.

انتخاب به رهبری

در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶)، در حملهٔ هوایی اسرائیل و آمریکا به مجموعهٔ دفتر رهبری در تهران، علی خامنه‌ای کشته شد. همسر مجتبی خامنه‌ای، زهرا حداد عادل، و خواهرش بشری نیز در این حمله جان باختند و به گزارش‌های متعدد، خود او نیز مجروح شد. مجلس خبرگان رهبری در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ (۸ مارس ۲۰۲۶) اعلام کرد او را به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی برگزیده است. رئیس‌جمهور، رئیس مجلس، سپاه پاسداران و نیروهای مسلح بلافاصله حمایت خود را اعلام کردند. در مقابل، دونالد ترامپ از این انتخاب ابراز نارضایتی کرد و مقام‌های اسرائیلی او را نیز هدف احتمالی دانستند. منتقدان داخلی و خارجی این انتخاب را نشانهٔ موروثی شدن رهبری توصیف کردند و دربارهٔ رتبهٔ حوزوی او، که پیش‌تر بیشتر با عنوان «حجت‌الاسلام» شناخته می‌شد، بحث‌هایی مطرح شد؛ رسانه‌های رسمی ایران از او با عنوان «آیت‌الله» یاد می‌کنند.

وضعیت در سال ۱۴۰۵

نخستین پیام منتسب به او در ۲۱ اسفند ۱۴۰۴ به‌صورت مکتوب از تلویزیون رسمی خوانده شد و پیام‌های بعدی او نیز عمدتاً به‌صورت نوشتاری منتشر شده است. تا شهریور ۱۴۰۵ حضور عمومی تأییدشده‌ای از او گزارش نشده و او در مراسم تشییع و خاکسپاری پدرش در تیر ۱۴۰۵ نیز حاضر نبود. مقام‌های ایرانی گفته‌اند او جراحت‌های سطحی دیده و امور را اداره می‌کند، در حالی که برخی رسانه‌های خارجی، از جمله نیویورک تایمز، از آسیب‌های شدید جسمی او خبر داده‌اند. در ۱۹ مرداد ۱۴۰۵ خبرگزاری مهر ویدئوی کوتاه و بدون تاریخی از او منتشر کرد و در اواخر مرداد پیامی مکتوب از او دربارهٔ مشکلات اقتصادی و انسجام اجتماعی منتشر شد. به گزارش ایران اینترنشنال، رسانه‌های رسمی در ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ نامه‌ای دست‌نویس منتسب به او خطاب به یکی از فرماندهان سپاه منتشر کردند. گزارش‌ها همچنین از نقش پررنگ‌تر فرماندهان سپاه در تصمیم‌گیری‌ها در این دوره حکایت دارد.

دیدگاه‌ها و ارزیابی‌ها

تحلیلگران غربی او را به جناح اصول‌گرایان تندرو و به‌ویژه به حلقهٔ شاگردان و هواداران محمدتقی مصباح یزدی نزدیک می‌دانند و انتظار دارند در دوران او نفوذ سپاه پاسداران بیشتر شود. رسانه‌های داخلی نزدیک به حکومت او را فقیهی آشنا به مسائل سیاسی، امنیتی و مدیریتی معرفی می‌کنند. برخی گزارش‌های رسانه‌ای، از جمله گزارش تحقیقی بلومبرگ در بهمن ۱۴۰۴، او را به شبکه‌ای از دارایی‌ها در خارج از ایران مرتبط دانسته‌اند؛ این ادعاها از سوی مقام‌های ایرانی تأیید نشده و افراد نام‌برده در گزارش آن را رد کرده‌اند. به دلیل حضور محدود او در رسانه‌ها در طول سال‌ها، اطلاعات عمومی دربارهٔ دیدگاه‌های شخصی‌اش اندک است.