دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ فال حافظ امروز آماده است · بخوانید
از ۵۵۰ پیش از میلاد تا امروز

مشاهیر تاریخ ایران

زندگی‌نامهٔ پادشاهان، شاعران، دانشمندان، هنرمندان، سیاستمداران و قهرمانانی که تاریخ و فرهنگ ایران را ساختند؛ به ترتیب دوره و با خط زمان، آثار و پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ هر کدام.

۶۷چهرهٔ ماندگار
۱۱دورهٔ تاریخی
۲۵سده تاریخ
پادشاهان و فرمانروایان۱۸ نفرشاعران و نویسندگان۲۲ نفردانشمندان و فیلسوفان۱۶ نفرهنرمندان۱۰ نفرسیاستمداران و رجال۱۲ نفرسرداران و قهرمانان۱۱ نفر

هخامنشیان

۵۵۰ تا ۳۳۰ پیش از میلاد

نخستین شاهنشاهی بزرگ ایرانی که کوروش بزرگ بنیاد گذاشت و در زمان داریوش از دره سند تا مصر و بالکان گسترده شد. تخت جمشید، پاسارگاد، شاهراه شاهی و سازمان ساتراپی از یادگارهای این دوره است.

اشکانیان

۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی

پارت‌ها یا اشکانیان نزدیک به پنج سده بر ایران فرمان راندند و رقیب اصلی رم در شرق بودند؛ نبرد حران و سردارانی چون سورنا نام این دوره را در تاریخ نظامی ماندگار کرده است.

ساسانیان

۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی

آخرین شاهنشاهی ایران پیش از اسلام که با اردشیر بابکان آغاز شد؛ دوره‌ای از دولت متمرکز، دین رسمی زرتشتی، هنر صخره‌نگاری، دانشگاه گندی‌شاپور و رقابت طولانی با روم و بیزانس.

سده‌های نخستین اسلامی

سده‌های ۷ تا ۱۰ میلادی

از فروپاشی ساسانیان تا برآمدن حکومت‌های ایرانی طاهری، صفاری، سامانی و آل‌بویه؛ دوره‌ای که زبان فارسی دری دوباره زبان شعر و دیوان شد و رودکی و فردوسی در آن بالیدند.

غزنویان و سلجوقیان

۱۰۰۰ تا ۱۲۲۰ میلادی

روزگار شکوفایی علم و ادب فارسی: ابن‌سینا، بیرونی، خیام، ناصرخسرو و نظامی، نظامیه‌ها و وزیرانی چون خواجه نظام‌الملک، در سایهٔ دولت‌های غزنوی و سلجوقی.

سلطان محمود غزنوی۳۶۱ تا ۴۲۱ قمری (۹۷۱–۱۰۳۰ میلادی)سلطان غزنوی، فاتح هند و حامی شاعران فارسی‌گوی ابوریحان بیرونی۳۶۲ تا پس از ۴۴۲ قمری (۹۷۳ – پس از ۱۰۵۰ میلادی)دانشمند همه‌چیزدان، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و هندشناس ابن‌سیناحدود ۳۷۰ تا ۴۲۸ قمری (حدود ۹۸۰–۱۰۳۷ میلادی)فیلسوف و پزشک، نویسندهٔ قانون و شفا؛ ملقب به شیخ‌الرئیس ناصرخسرو۳۹۴ تا حدود ۴۶۵–۴۸۱ قمری (۱۰۰۴ تا میان ۱۰۷۲ و ۱۰۸۸ میلادی)شاعر، فیلسوف، جهانگرد و داعی اسماعیلی؛ نویسندهٔ سفرنامه خیام۴۳۹ تا ۵۲۶ قمری (۱۰۴۸–۱۱۳۱ میلادی)؛ برخی منابع مرگ او را ۵۱۷ قمری (۱۱۲۳ م) می‌دانندریاضی‌دان، ستاره‌شناس، فیلسوف و شاعر رباعی‌سرا ملکشاه سلجوقی۴۴۷ تا ۴۸۵ قمری (۱۰۵۵–۱۰۹۲ میلادی)سومین سلطان سلجوقی، پادشاه دوران اوج سلجوقیان نظامی گنجویحدود ۵۳۵ تا اوایل سدهٔ هفتم قمری (حدود ۱۱۴۱ تا حدود ۱۲۰۹ میلادی)شاعر داستان‌سرا، سرایندهٔ خمسه (پنج گنج) عطار نیشابوریحدود ۵۴۰ تا ۶۱۸ قمری (حدود ۱۱۴۵ تا ۱۲۲۱ میلادی)شاعر و عارف، سرایندهٔ منطق‌الطیر و نویسندهٔ تذکرةالاولیا شهاب‌الدین سهروردیحدود ۵۴۹ تا ۵۸۷ قمری (۱۱۵۴–۱۱۹۱ میلادی)فیلسوف و عارف، بنیان‌گذار حکمت اشراق؛ ملقب به شیخ اشراق

مغول، ایلخانان و تیموریان

۱۲۲۰ تا ۱۵۰۱ میلادی

از یورش مغول تا پایان تیموریان؛ با وجود ویرانی‌های بزرگ، دوران مولوی، سعدی، حافظ، خواجه نصیر، رصدخانهٔ مراغه، جمشید کاشانی و مکتب نگارگری هرات است.

صفویان

۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ میلادی

دولتی که ایران را پس از سده‌ها دوباره یکپارچه کرد؛ اصفهان، میدان نقش جهان، مکتب فلسفی اصفهان با ملاصدرا و هنر رضا عباسی از میراث این دوره است.

افشاریان و زندیان

۱۷۳۶ تا ۱۷۹۶ میلادی

دورهٔ کوتاه و پرتلاطم نادرشاه افشار با لشکرکشی‌های بزرگش و آرامش نسبی دوران کریم‌خان زند و شیراز زندیه.

قاجار

۱۷۸۹ تا ۱۹۲۵ میلادی

دوران رویارویی ایران با جهان مدرن: جنگ‌های ایران و روس، اصلاحات امیرکبیر و دارالفنون، انقلاب مشروطه و نخستین مجلس.

آقامحمدخان قاجار۱۱۵۵ تا ۱۲۱۱ قمری (۱۷۴۲–۱۷۹۷ میلادی)بنیان‌گذار دودمان قاجار و شاه ایران قائم‌مقام فراهانی۱۱۵۸ تا ۱۲۱۴ خورشیدی (۱۷۷۹–۱۸۳۵ میلادی)صدراعظم محمدشاه قاجار، نویسنده و شاعر، صاحب «منشآت» عباس میرزا۱۱۶۸ تا ۱۲۱۲ خورشیدی (۱۷۸۹–۱۸۳۳ میلادی)ولیعهد و نایب‌السلطنهٔ قاجار، فرماندهٔ جنگ‌های ایران و روس و … امیرکبیرحدود ۱۱۸۵ تا ۱۲۳۰ خورشیدی (۱۸۰۷–۱۸۵۲ میلادی)صدراعظم ناصرالدین شاه و بنیان‌گذار دارالفنون ناصرالدین شاه۱۲۱۰ تا ۱۲۷۵ خورشیدی (۱۸۳۱–۱۸۹۶ میلادی)چهارمین شاه قاجار (۱۲۲۷–۱۲۷۵ خ) کمال‌الملک۱۲۲۷ تا ۱۳۱۹ خورشیدی (۱۸۴۸–۱۹۴۰ میلادی؛ زادسال محل اختلاف)نقاش، نقاش‌باشی دربار قاجار و بنیان‌گذار مدرسهٔ صنایع مستظرفه باقرخانزادهٔ حدود ۱۲۴۰ تا ۱۲۵۰ خورشیدی، درگذشتهٔ ۱۲۹۵ خورشیدی (حدود ۱۸۶۱/۱۸۷۰–۱۹۱۶ میلادی)از سرداران جنبش مشروطه، رهبر مجاهدان محلهٔ خیابان تبریز ستارخانحدود ۱۲۴۵ تا ۱۲۹۳ خورشیدی (حدود ۱۸۶۶–۱۹۱۴ میلادی)از سرداران جنبش مشروطه، رهبر مقاومت تبریز سید حسن مدرسحدود ۱۲۴۹ تا ۱۳۱۶ خورشیدی (حدود ۱۸۷۰–۱۹۳۷ میلادی)مجتهد شیعه، نمایندهٔ مجلس شورای ملی و سیاستمدار حسن پیرنیا۱۲۵۰ تا ۱۳۱۴ خورشیدی (۱۸۷۱–۱۹۳۵ میلادی)سیاستمدار، حقوق‌دان و تاریخ‌نگار؛ چهار بار نخست‌وزیر ایران میرزا کوچک‌خان جنگلی۱۲۵۹ تا ۱۳۰۰ خورشیدی (۱۸۸۰–۱۹۲۱ میلادی)مبارز مشروطه‌خواه، رهبر نهضت جنگل گیلان

پهلوی

۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۹۲۵–۱۹۷۹)

دورهٔ نوسازی دولت، دانشگاه تهران، ملی شدن نفت و تحولات گستردهٔ اجتماعی؛ روزگار نیما، هدایت، فروغ، سپهری و کمال‌الملک در هنر و ادبیات.

محمدعلی فروغی۱۲۵۶ تا ۱۳۲۱ خورشیدی (۱۸۷۷–۱۹۴۲ میلادی)نخست‌وزیر، ادیب، مترجم و مصحح کلیات سعدی رضاشاه پهلوی۱۲۵۶ تا ۱۳۲۳ خورشیدی (۱۸۷۸–۱۹۴۴ میلادی)بنیان‌گذار دودمان پهلوی و شاه ایران (۱۳۰۴–۱۳۲۰ خ) علی‌اکبر دهخدا۱۲۵۷ تا ۱۳۳۴ خورشیدی (۱۸۷۹–۱۹۵۶ میلادی)لغت‌شناس، نویسنده، روزنامه‌نگار مشروطه‌خواه و بنیان‌گذار لغ… محمد مصدق۱۲۶۱ تا ۱۳۴۵ خورشیدی (۱۸۸۲–۱۹۶۷ میلادی)سیاستمدار و حقوق‌دان، نخست‌وزیر ایران (۱۳۳۰–۱۳۳۲ خ) و رهبر … نیما یوشیج۱۲۷۶ تا ۱۳۳۸ خورشیدی (۱۸۹۷–۱۹۶۰ میلادی)شاعر، بنیان‌گذار شعر نو فارسی ابوالحسن صبا۱۲۸۱ تا ۱۳۳۶ خورشیدی (۱۹۰۲–۱۹۵۷ میلادی)موسیقی‌دان، آهنگساز، نوازندهٔ ویولن و سه‌تار و آموزگار موسیقی صادق هدایت۱۲۸۱ تا ۱۳۳۰ خورشیدی (۱۹۰۳–۱۹۵۱ میلادی)داستان‌نویس، مترجم و پژوهشگر؛ نویسندهٔ «بوف کور» محمود حسابی۱۲۸۱ تا ۱۳۷۱ خورشیدی (۱۹۰۳–۱۹۹۲ میلادی)فیزیک‌دان، استاد دانشگاه تهران، وزیر فرهنگ و سناتور شهریار۱۲۸۵ تا ۱۳۶۷ خورشیدی (۱۹۰۶–۱۹۸۸ میلادی)شاعر فارسی‌گو و ترکی‌سرا، سرایندهٔ «حیدربابایه سلام» پروین اعتصامی۱۲۸۵ تا ۱۳۲۰ خورشیدی (۱۹۰۷–۱۹۴۱ میلادی)شاعر، سرایندهٔ مناظره‌ها و شعرهای اخلاقی و اجتماعی غلامحسین بنان۱۲۹۰ تا ۱۳۶۴ خورشیدی (۱۹۱۱–۱۹۸۶ میلادی)خوانندهٔ آواز ایرانی و استاد آواز محمدرضا شاه پهلوی۱۲۹۸ تا ۱۳۵۹ خورشیدی (۱۹۱۹–۱۹۸۰ میلادی)دومین و آخرین شاه دودمان پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۵۷ خ) احمد شاملو۱۳۰۴ تا ۱۳۷۹ خورشیدی (۱۹۲۵–۲۰۰۰ میلادی)شاعر، مترجم، روزنامه‌نگار؛ بنیان‌گذار شعر سپید و مؤلف «کتاب… سهراب سپهری۱۳۰۷ تا ۱۳۵۹ خورشیدی (۱۹۲۸–۱۹۸۰ میلادی)شاعر و نقاش؛ سرایندهٔ «هشت کتاب» غلامرضا تختی۱۳۰۹ تا ۱۳۴۶ خورشیدی (۱۹۳۰–۱۹۶۸ میلادی)کشتی‌گیر آزادکار، قهرمان المپیک ۱۹۵۶ و پهلوان ایران فروغ فرخزاد۱۳۱۳ تا ۱۳۴۵ خورشیدی (۱۹۳۴–۱۹۶۷ میلادی)شاعر، فیلم‌ساز؛ سازندهٔ مستند «خانه سیاه است»

ایران معاصر

از ۱۳۵۷ خورشیدی (۱۹۷۹)

چهره‌های ماندگار علم، هنر و ورزش ایران در دهه‌های پس از انقلاب ۱۳۵۷ که درگذشته‌اند و نامشان در تاریخ فرهنگی ایران ثبت شده است.