صادق هدایت
دربارهٔ صادق هدایت
زندگی و خاندان
صادق هدایت در ۲۸ بهمن ۱۲۸۱ خورشیدی (۱۷ فوریهٔ ۱۹۰۳) در تهران، در خانوادهای سرشناس و دیوانی به دنیا آمد. پدرش هدایتقلیخان اعتضادالملک و مادرش زیورالملوک بود و نسبش به رضاقلیخان هدایت، ادیب و مورخ دورهٔ قاجار، میرسید. او کوچکترین پسر خانواده بود و دو برادر و سه خواهر داشت؛ یکی از خواهرانش همسر سپهبد حاجعلی رزمآرا، نخستوزیر بعدی ایران، شد. بسیاری از خویشان او در دستگاه دولت و ارتش جایگاههای بالا داشتند، اما خود او راهی جدا از این سنت خانوادگی برگزید.
تحصیل و سفر به اروپا
هدایت تحصیل را در مدرسهٔ علمیهٔ تهران آغاز کرد، مدتی در دارالفنون درس خواند و سپس به مدرسهٔ سنلویی رفت و در آنجا با زبان و ادبیات فرانسه آشنا شد. در سال ۱۳۰۴ خورشیدی (۱۹۲۵) با گروهی از دانشجویان اعزامی به اروپا رفت؛ نخست در بلژیک به تحصیل مهندسی پرداخت و آن را رها کرد و سپس در فرانسه مدتی معماری و دندانپزشکی خواند، اما هیچیک را به پایان نرساند. در این سالها به ادبیات، فلسفه و فرهنگ ایران باستان روی آورد. در ۱۳۰۶ خورشیدی (۱۹۲۷) در فرانسه اقدام به خودکشی کرد اما نجات یافت. در همین دوره رسالهٔ «فواید گیاهخواری» (۱۳۰۶) را نوشت. او در ۱۳۰۹ خورشیدی (۱۹۳۰) بیآنکه مدرکی بگیرد به ایران بازگشت.
فعالیت ادبی در ایران
هدایت پس از بازگشت در ادارات گوناگون، از جمله بانک ملی ایران، به کارهای اداری پرداخت، اما دل در گرو نوشتن داشت. او با بزرگ علوی، مجتبی مینوی و مسعود فرزاد گروه ادبی موسوم به «ربعه» را پدید آورد که در برابر ادبیات سنتگرای زمانه، از نوآوری دفاع میکرد. در سالهای ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۲ مجموعهداستانهای «زندهبهگور» و «سه قطره خون»، نمایشنامههای تاریخی «پروین دختر ساسان» و «مازیار» (با همکاری مینوی)، پژوهش فولکلوریک «نیرنگستان» و اثر طنز «وغوغ ساهاب» (با مسعود فرزاد) را منتشر کرد. در ۱۳۱۳ نیز «ترانههای خیام» را با مقدمهای تحلیلی دربارهٔ رباعیات منسوب به خیام منتشر ساخت.
در سال ۱۳۱۵ خورشیدی (۱۹۳۶) به هند سفر کرد و حدود یک سال در بمبئی ماند و نزد پارسیان زرتشتی زبان پهلوی (فارسی میانه) آموخت. «بوف کور» را در همین سفر به صورت پلیکپی دستنویس و در شمار محدودی نسخه منتشر کرد، با این قید که در ایران فروخته نشود. پس از شهریور ۱۳۲۰ و گشایش نسبی فضای فرهنگی، بوف کور به شکل پاورقی در روزنامهٔ «ایران» و سپس به صورت کتاب در تهران منتشر شد. هدایت در دههٔ ۱۳۲۰ متنهایی از پهلوی، از جمله «کارنامهٔ اردشیر بابکان» و «زند وهومن یسن» را به فارسی برگرداند و در ۱۳۲۴ به دعوت دانشگاه آسیای میانه به تاشکند سفر کرد.
در دههٔ ۱۳۲۰ هدایت در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران به کار ترجمه پرداخت و با نشریههای ادبی و هنری آن سالها همکاری داشت. او با بسیاری از نویسندگان و هنرمندان جوان ارتباط داشت و خانه و محفل او برای نسلی از اهل قلم الهامبخش بود. با این همه، روحیهٔ منزوی و نومیدی فزایندهٔ او در سالهای پایانی، در نامههایش به دوستان، بهروشنی دیده میشود.
مهمترین آثار
- داستان: زندهبهگور (۱۳۰۹)، سه قطره خون (۱۳۱۱)، سایهروشن، بوف کور (۱۳۱۵)، علویهخانم، سگ ولگرد (۱۳۲۱)، حاجیآقا (۱۳۲۴) و توپ مرواری (نوشتهشده در ۱۳۲۶)؛
- نمایشنامه: پروین دختر ساسان، مازیار، افسانهٔ آفرینش؛
- پژوهش: اوسانه، نیرنگستان، ترانههای خیام، فواید گیاهخواری؛
- ترجمه: آثاری از کافکا (از جمله «گروه محکومین» و «مسخ»)، سارتر («دیوار») و چخوف، و متنهایی از زبان پهلوی.
سبک و اندیشه
هدایت را از بنیانگذاران داستان کوتاه و رمان نوین فارسی میدانند. در آثارش دو گرایش اصلی دیده میشود: از یک سو داستانهای واقعگرا و گاه طنزآمیز که زندگی طبقههای فرودست، خرافهها و ریاکاریهای اجتماعی را با زبانی نزدیک به گفتار مردم تصویر میکنند (مانند «علویهخانم» و «حاجیآقا»)، و از سوی دیگر داستانهای روانکاوانه و سوررئال که با مرگ، تنهایی و ناامیدی سروکار دارند و بوف کور اوج آنهاست. علاقه به ایران پیش از اسلام، فرهنگ عامه، کافکا و ادبیات مدرن اروپا از منابع الهام او بود. آثار او به دلیل نقد تند دینمداری ریاکارانه و فضای تیرهشان، از زمان انتشار تاکنون موضوع بحث و گاه سانسور بودهاند.
هدایت در کنار داستاننویسی، از نخستین کسانی بود که به گردآوری روشمند فرهنگ عامه در ایران پرداخت. کتابهای «اوسانه» و «نیرنگستان» ترانهها، افسانهها، باورها و آیینهای مردم را ثبت کردند و او در مقالههایی دیگر شیوهٔ گردآوری فولکلور را توضیح داد. پژوهشگران بعدی فرهنگ عامه، این کارها را از سرآغازهای فولکلورشناسی نوین در ایران دانستهاند.
مرگ و آرامگاه
هدایت در آذر ۱۳۲۹ به پاریس رفت و در ۱۹ فروردین ۱۳۳۰ خورشیدی (۹ آوریل ۱۹۵۱) در آپارتمانی در این شهر با گاز به زندگی خود پایان داد. او پیش از مرگ بخشی از دستنوشتههایش را از میان برد. آرامگاه او در گورستان پرلاشز پاریس است.
میراث و جایگاه امروز
بوف کور را بسیاری از منتقدان مهمترین رمان فارسی سدهٔ بیستم میدانند؛ این اثر به زبانهای بسیاری ترجمه شده و ترجمهٔ فرانسوی آن به دست روژه لسکو در دههٔ ۱۹۵۰ هدایت را به خوانندگان اروپایی شناساند. داستان «داش آکل» او دستمایهٔ فیلمی به همین نام به کارگردانی مسعود کیمیایی (۱۳۵۰) شد. به گزارش منابع، انتشار آثار او در ایران در سالهای اخیر با محدودیت روبهرو بوده است، اما هدایت همچنان از پرخوانندهترین و پربحثترین نویسندگان ایرانی است و بر نسلهای بعدی داستاننویسان اثری ژرف گذاشته است.
خط زمان
- ۱۲۸۱ خ
تولد در تهران
تولد در ۲۸ بهمن در خانوادهٔ هدایت، از خاندانهای دیوانی سرشناس.
- ۱۳۰۴ خ
سفر به اروپا
اعزام به اروپا؛ تحصیل ناتمام مهندسی در بلژیک و معماری و دندانپزشکی در فرانسه.
- ۱۳۰۹ خ
بازگشت و زندهبهگور
بازگشت به ایران و انتشار مجموعهداستان «زندهبهگور».
- ۱۳۱۱ خ
سه قطره خون
انتشار مجموعهداستان «سه قطره خون»؛ دورهٔ فعالیت گروه ادبی «ربعه».
- ۱۳۱۳ خ
ترانههای خیام
انتشار گزیده و پژوهش «ترانههای خیام» با مقدمهای تحلیلی.
- ۱۳۱۵ خ
سفر هند و بوف کور
اقامت در بمبئی، آموختن پهلوی و انتشار محدود و دستنویس «بوف کور».
- ۱۳۲۰ خ
انتشار بوف کور در تهران
بوف کور پس از شهریور ۱۳۲۰ به صورت پاورقی در روزنامهٔ «ایران» منتشر شد.
- ۱۳۲۴ خ
حاجیآقا و سفر تاشکند
انتشار رمان طنز «حاجیآقا» و سفر به تاشکند به دعوت دانشگاه آسیای میانه.
- ۱۳۲۹ خ
ترجمهٔ مسخ و سفر به پاریس
انتشار ترجمهٔ «مسخ» کافکا و عزیمت به پاریس در آذر.
- ۱۳۳۰ خ
درگذشت در پاریس
درگذشت در ۱۹ فروردین در پاریس و خاکسپاری در گورستان پرلاشز.
چهرههای مرتبط
مشاهیر دیگر دورهٔ پهلوی
شاعران و نویسندگان دیگر
پرسشهای متداول دربارهٔ صادق هدایت
صادق هدایت کجا دفن شده است؟
آرامگاه صادق هدایت در گورستان پرلاشز پاریس است.
بوف کور کی منتشر شد؟
هدایت بوف کور را در ۱۳۱۵ خورشیدی در بمبئی به صورت دستنویس و محدود منتشر کرد و پس از شهریور ۱۳۲۰ در تهران به صورت پاورقی و سپس کتاب چاپ شد.
صادق هدایت چگونه درگذشت؟
او در ۱۹ فروردین ۱۳۳۰ (۹ آوریل ۱۹۵۱) در آپارتمانی در پاریس با گاز به زندگی خود پایان داد.
گروه ربعه چه بود؟
گروهی ادبی متشکل از صادق هدایت، بزرگ علوی، مجتبی مینوی و مسعود فرزاد که در دههٔ ۱۳۱۰ در برابر ادبیات سنتگرای زمانه از نوآوری دفاع میکرد.
مهمترین آثار صادق هدایت کداماند؟
بوف کور، سه قطره خون، زندهبهگور، علویهخانم، حاجیآقا، سگ ولگرد و پژوهش نیرنگستان از شناختهشدهترین آثار او هستند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.