مسعود کیمیایی

کودکی و آغاز کار

مسعود کیمیایی در ۷ مرداد ۱۳۲۰ در تهران به دنیا آمد و در محله‌های قدیمی مرکز و جنوب شهر بزرگ شد؛ فضایی که بعدها در بسیاری از فیلم‌هایش بازتاب یافت. او دیپلم خود را از دبیرستان بدر گرفت و هیچ‌گاه آموزش آکادمیک سینما ندید. کیمیایی کار سینما را با دستیاری ساموئل خاچیکیان در فیلم «خداحافظ تهران» آغاز کرد و نخستین فیلم بلندش، «بیگانه بیا»، را در ۱۳۴۷ ساخت.

قیصر و موج نو

کیمیایی با «قیصر» (۱۳۴۸) به شهرت رسید. این فیلم با بازی بهروز وثوقی، ناصر ملک‌مطیعی و جمشید مشایخی، در کنار «گاو» داریوش مهرجویی از نخستین آثار موج نوی سینمای ایران شمرده می‌شود و در گیشه نیز موفقیت چشمگیری داشت. او در سال‌های بعد «رضا موتوری» (۱۳۴۹)، «داش آکل» (۱۳۵۰) بر اساس داستانی از صادق هدایت، «بلوچ»، «خاک» (۱۳۵۲) بر پایهٔ داستانی از محمود دولت‌آبادی، «گوزن‌ها»، «غزل» (۱۳۵۵) و «سفر سنگ» را ساخت. «گوزن‌ها» با بازی بهروز وثوقی و فرامرز قریبیان در نظرسنجی‌های منتقدان ایرانی بارها در شمار بهترین فیلم‌های تاریخ سینمای ایران قرار گرفته است؛ از جمله در نظرسنجی مجلهٔ «نقد سینما» در ۱۳۸۱ که هم‌رتبه با «باشو، غریبهٔ کوچک» بهرام بیضایی برگزیده شد. «سفر سنگ» در جشنوارهٔ فیلم قاهره (۱۹۷۹) جایزهٔ سازمان بین‌المللی سینمای کاتولیک را گرفت.

پس از انقلاب

کیمیایی پس از انقلاب ۱۳۵۷ مدت کوتاهی سرپرست شبکهٔ دوم تلویزیون بود. فیلم «خط قرمز» (۱۳۶۱) او توقیف شد و جز یک نمایش در جشنوارهٔ فجر اکران نشد. او در ادامه «تیغ و ابریشم»، «سرب» و «دندان مار» (۱۳۶۸) را ساخت؛ «دندان مار» در بخش مسابقهٔ جشنوارهٔ فیلم برلین (۱۹۹۱) حضور یافت و از سوی هیئت داوران تقدیر شد. «گروهبان»، «ردپای گرگ»، «تجارت» که نخستین فیلم او در خارج از ایران بود، «سلطان» که پسرش پولاد کیمیایی را به‌عنوان بازیگر معرفی کرد، «مرسدس»، «فریاد»، «اعتراض» (۱۳۷۸)، «سربازهای جمعه»، «حکم» و «رئیس» از دیگر آثار این دوره‌اند.

دو دههٔ اخیر

کیمیایی فیلم‌نامهٔ «محاکمه در خیابان» (۱۳۸۷) را با همکاری اصغر فرهادی نوشت. فیلم «جرم» (۱۳۸۹) در بیست‌ونهمین جشنوارهٔ فیلم فجر سیمرغ بلورین بهترین فیلم را برد و در همان دوره از یک عمر فعالیت سینمایی او تجلیل شد. پس از آن «متروپل» (۱۳۹۲)، «قاتل اهلی» (۱۳۹۵) با بازی پرویز پرستویی، «خون شد» (۱۳۹۸) و «خائن‌کشی» را ساخت. «خائن‌کشی» در جشنوارهٔ فجر ۱۴۰۰ به نمایش درآمد، در شهریور ۱۴۰۲ به‌صورت مجموعه‌ای چهارقسمتی از شبکهٔ نمایش خانگی منتشر شد و نسخهٔ سینمایی آن در آذر ۱۴۰۳ اکران شد. تازه‌ترین فیلم او «عشق در انفرادی» به تهیه‌کنندگی علی اوجی است.

سبک و جایگاه

کیمیایی فیلم‌نامهٔ آثارش را خود نوشته و تدوین و طراحی صحنه و لباس برخی از آن‌ها را نیز بر عهده داشته است. قهرمانان جوانمرد و تنها، مضمون رفاقت و انتقام و دیالوگ‌هایی برگرفته از زبان کوچه‌وبازار تهران از نشانه‌های سینمای اوست. او علاوه بر فیلم‌سازی، رمان و شعر نیز نوشته و منتشر کرده است.