فریبرز عرب‌نیا

زندگی و تحصیل

فریبرز عرب‌نیا در ۲۵ فروردین ۱۳۴۳ در تهران به دنیا آمد. او در سال ۱۳۶۰ دیپلم ریاضی و فیزیک گرفت و پس از پایان خدمت سربازی مدتی در دانشگاه خاورمیانهٔ آنکارا رشتهٔ مدیریت خواند، اما آن را نیمه‌کاره گذاشت و برای دنبال کردن علاقه‌اش به هنر به ایران بازگشت. تئاتر را در کانون تئاتر تجربی زیر نظر حمید سمندریان و سینما را در دوره‌ای دوساله در مجتمع آموزشی سینما آموخت و در رشتهٔ ارتباط تصویری (گرافیک) از دانشگاه هنر کارشناسی گرفت. او سال‌ها در کنار بازیگری به طراحی گرافیک نیز می‌پرداخت.

سینما

عرب‌نیا نخستین تجربهٔ سینمایی‌اش را در «آهوی وحشی» (۱۳۶۹) به کارگردانی حمید خیرالدین داشت و یک سال بعد در «وصل نیکان» ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا و «مسافران» ساختهٔ بهرام بیضایی بازی کرد. در نیمهٔ دههٔ ۱۳۷۰ با «ضیافت» و «سلطان» به کارگردانی مسعود کیمیایی به شهرت رسید و برای «سلطان» از سوی منتقدان و جشن حافظ بازیگر برتر سال شناخته شد.

بازی او در نقش غلامرضا تختی در «جهان پهلوان تختی» (۱۳۷۶) و سپس در «شوکران» (۱۳۷۷)، هر دو به کارگردانی بهروز افخمی، از ماندگارترین نقش‌آفرینی‌هایش است؛ «تختی» برایش نامزدی تندیس بهترین بازیگر جشن سینمای ایران و «شوکران» عنوان بازیگر برتر سال از نگاه نویسندگان و منتقدان سینمایی را به همراه داشت. «هفت‌پرده»، «باج‌خور» و «آخرین بار کی سحر را دیدی؟» از فرزاد مؤتمن، «شیفته» و «رنگ شب» از محمدعلی سجادی، «برگ برنده» و «پرتقال خونی» از سیروس الوند، «کاکادو» از تهمینه میلانی و «خاک و آتش» از دیگر فیلم‌های او هستند. او در «چ» (۱۳۹۲) ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا نیز به ایفای نقش پرداخت.

کارنامهٔ سینمایی عرب‌نیا در دهه‌های ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰ بسیار پربار بود و فیلم‌هایی چون «خسوف» (رسول ملاقلی‌پور)، «من زمین را دوست دارم» و «بوی خوش زندگی» (ابوالحسن داوودی)، «سال‌های بی‌قراری»، «مرد پنجم»، «بالاتر از خطر»، «شاهرگ»، «طوطیا» (ایرج قادری)، «دلباخته»، «بادام‌های تلخ»، «هزاران زن مثل من»، «عطش»، «ستاره‌های سربی»، «دختری در قفس»، «پروانه‌ای در باد»، «طاووس‌های بی‌پر»، «صندلی خالی»، «شکلات داغ» و «پنهان» را در بر می‌گیرد. بازی‌اش در «خاک و آتش» نیز در سال ۱۳۹۱ نامزد جایزهٔ بهترین بازیگر مرد جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم مقاومت شد.

تلویزیون و کارگردانی

عرب‌نیا در تلویزیون با مجموعه‌هایی چون «چشمهٔ زندگی»، «مزد ترس» و «وکیل» شناخته شد، اما برجسته‌ترین کار تلویزیونی او ایفای نقش مختار ثقفی در مجموعهٔ تاریخی «مختارنامه» به کارگردانی داوود میرباقری است که از پربیننده‌ترین مجموعه‌های تاریخی تلویزیون ایران به شمار می‌رود. محبوبیت این نقش چنان بود که نام او در سال ۲۰۱۳ در شمار پربازدیدترین صفحه‌های ویکی‌پدیای فارسی قرار گرفت. او همچنین در فیلم تلویزیونی «عملیات مانگرو» به کارگردانی مهدی صباغ‌زاده بازی کرده است.

او نخستین کار کارگردانی‌اش را با مینی‌سریال پلیسی هفت‌قسمتی «رنگ شک» انجام داد که فیلم‌برداری‌اش از مهر ۱۳۹۲ آغاز شد و پس از پخش بارها تکرار شد. نسخهٔ سینمایی نودوقیقه‌ای این مجموعه برای عرب‌نیا نامزدی بهترین کارگردانی جشنوارهٔ تولیدات تلویزیونی را به همراه داشت.

سال‌های اخیر

عرب‌نیا در سال ۲۰۲۴ در قسمت نخست فصل دوم سریال آمریکایی «پیرمرد» (The Old Man) نقش کوتاهی بازی کرد. پسرش جان‌یار از ازدواج دوم اوست.