رضا کیانیان

کودکی و تئاتر

رضا کیانیان در ۲۹ خرداد ۱۳۳۰ در محلهٔ میدان خراسان تهران به دنیا آمد. پدرش از ورزشکاران زورخانه‌ای قدیمی تهران بود. خانواده یک سال پس از تولد او به مشهد رفت و کیانیان دوران مدرسه را در این شهر گذراند. نخستین استاد بازیگری‌اش برادر بزرگ‌ترش داوود کیانیان بود که در سال ۱۳۴۵ او را در نمایش «از پا نیفتاده‌ها» نوشتهٔ غلامحسین ساعدی به صحنه برد. رضا سه سال در گروه تئاتر برادرش فعالیت کرد و سپس در سال ۱۳۵۵ از دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران در رشتهٔ تئاتر فارغ‌التحصیل شد.

او در تئاتر در نمایش‌هایی چون «آنتیگونه»، «خرده‌بورژوا»، «ازدواج آقای می‌سی‌سی‌پی» و «یادگار سال‌های شن» بازی کرد و پس از چند سال دوری، در «پروفسور بوبوس» (۱۳۸۹) به کارگردانی آتیلا پسیانی به صحنه بازگشت. «مردی برای تمام فصول» و «پدر» از کارهای تئاتری بعدی او هستند.

سینما

کیانیان فعالیت سینمایی را در سال ۱۳۶۸ با «تمام وسوسه‌های زمین» ساختهٔ حمید سمندریان آغاز کرد و با «کیمیا» (احمدرضا درویش) نامزد سیمرغ بهترین بازیگر مکمل شد. نقش او در «آژانس شیشه‌ای» ساختهٔ ابراهیم حاتمی‌کیا نقطهٔ عطف کارنامه‌اش بود و سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش مکمل جشنوارهٔ شانزدهم فجر را برایش به ارمغان آورد. او با «خانه‌ای روی آب» بهمن فرمان‌آرا سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول جشنوارهٔ بیستم فجر را گرفت.

«سگ‌کشی» (بهرام بیضایی)، «گاهی به آسمان نگاه کن»، «فرش باد» و «یک تکه نان» (کمال تبریزی)، «ماهی‌ها عاشق می‌شوند»، «یک بوس کوچولو»، «خاک آشنا»، «یک حبه قند» و «کفش‌هایم کو؟» از شاخص‌ترین فیلم‌های او هستند. «یک بوس کوچولو» برایش تندیس حافظ و تندیس بهترین بازیگر جشن سینمای ایران را به همراه داشت. او در سال ۱۳۹۴ سیمرغ بلورین یک عمر فعالیت هنری را دریافت کرد و برای «بچه مردم» (۱۴۰۳) نامزد سیمرغ بهترین بازیگر مکمل شد.

تلویزیون و نمایش خانگی

معروف‌ترین نقش تلویزیونی کیانیان جمشید در مجموعهٔ «شلیک نهایی» است که سبک لباس و آرایش این شخصیت میان جوانان رواج یافت. «کیف انگلیسی»، «دوران سرکشی»، «روزگار قریب»، «وکلای جوان»، «کلاه پهلوی» و «کیمیا» از دیگر سریال‌های او هستند و نقش عبدالله بن زبیر در «مختارنامه» یکی از متفاوت‌ترین نقش‌هایش به شمار می‌رود. «آپارتمان»، «سرنخ»، «خانوادهٔ رضایت»، «یک مشت پر عقاب»، «پرانتز باز»، «سرزمین مادری»، «زندگی از نو» و «بوی باران» نیز از دیگر کارهای تلویزیونی او هستند. در نمایش خانگی در «قلب یخی»، «شاهگوش»، «شهرزاد»، «سیاوش»، «هفت» و «بامداد خمار» (۱۴۰۴، نرگس آبیار) بازی کرده و در سینما نیز «جهان مبهم هاتف» (۱۴۰۴، مجید رستگار) از تازه‌ترین آثار اوست.

نویسندگی و هنرهای دیگر

کیانیان نویسندهٔ کتاب‌هایی چون «بازیگری»، «تحلیل بازیگری»، «شعبدهٔ بازیگری»، «بازیگری در قاب» و «این مردم نازنین» است. او طراح صحنه، عکاس و مجسمه‌ساز نیز هست؛ طراحی صحنهٔ «نیلوفر آبی» برایش جایزه به همراه داشت و نمایشگاه‌های انفرادی عکس و مجسمه برگزار کرده است. در سال ۱۳۹۱ گرداننده (حراج‌گذار) نخستین دورهٔ حراج تهران بود و مؤسسهٔ فرهنگی‌هنری «اردیبهشت عودلاجان» را با همکاری فرهاد توحیدی و بهروز مرباغی بنیان گذاشت. او در سال ۱۳۹۵ کارزار «من دریاچهٔ ارومیه هستم» را برای حمایت از احیای این دریاچه راه انداخت و در سال ۲۰۰۸ جایزهٔ ویژهٔ هیئت داوران جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم کرالای هند را گرفت. ماهنامهٔ «فیلم» او را در فهرست پنج بازیگر برتر تاریخ سینمای ایران قرار داده است. همسرش هایده قراچه‌داغی، خواهرزادهٔ سهراب سپهری است.