غلامرضا تختی
دربارهٔ غلامرضا تختی
زندگی و خاندان
غلامرضا تختی در ۵ شهریور ۱۳۰۹ خورشیدی (۲۷ اوت ۱۹۳۰) در محلهٔ خانیآباد در جنوب تهران به دنیا آمد و کوچکترین فرزند خانواده بود. پدرش رجبخان یخچالدار بود و به گفتهٔ منابع، پدربزرگش حاج قلی چون در دکانش بر تختی بلند مینشست به «حاج قلی تختی» شهرت یافت و همین نام، نام خانوادگی آنان شد. خانواده پس از آنکه زمین یخچالشان در طرحهای عمرانی دورهٔ رضاشاه به بهایی اندک فروخته شد، دچار تنگدستی شد و پدر چندی بعد درگذشت؛ رویدادی که به نوشتهٔ منابع اثری ماندگار بر غلامرضای نوجوان گذاشت.
تختی دورهٔ ابتدایی را در دبستان حکیم نظامی گذراند و پس از دورهٔ اول متوسطه ترک تحصیل کرد. او مدتی برای کارگری به مسجدسلیمان رفت و در شرکت نفت کار کرد. در ۱۳۲۷ به خدمت سربازی رفت و در همان سال در ادارهٔ راهآهن استخدام شد.
آغاز ورزش
تختی ورزش را در زورخانه آغاز کرد؛ نخست در زورخانهٔ گردان و سپس در زورخانه و باشگاه پولاد در جنوب تهران. استعداد او در کشتی را عبدالحسین فیلی شناخت و او زیر نظر فیلی و سپس حبیبالله بلور پرورش یافت. در ۱۳۲۹، در بیستسالگی، نخستین قهرمانی کشور را به دست آورد و تا ۱۳۳۸ هشت بار قهرمان ایران شد. او همچنین سه بار قهرمان کشتی پهلوانی و صاحب بازوبند پهلوانی ایران شد.
دوران قهرمانی
تختی در نخستین سفر خارجیاش، در مسابقات جهانی ۱۹۵۱ هلسینکی، در وزن ۷۹ کیلوگرم مدال نقره گرفت؛ مدالهای تختی و سه همتیمیاش در این رقابتها نخستین مدالهای بینالمللی کشتی ایران بودند. سال بعد در المپیک ۱۹۵۲ هلسینکی نیز نقره گرفت. اوج کارنامهٔ او مدال طلای وزن ۸۷ کیلوگرم المپیک ۱۹۵۶ ملبورن بود؛ در همین المپیک امامعلی حبیبی نیز طلا گرفت و مدالهای این دو نخستین طلاهای المپیک ورزش ایران شدند.
تختی پس از آن در بازیهای آسیایی ۱۹۵۸ توکیو طلا گرفت، در مسابقات جهانی ۱۹۵۹ تهران و ۱۹۶۱ یوکوهاما قهرمان جهان شد و در مسابقات جهانی ۱۹۶۲ تولیدو نقره گرفت. در المپیک ۱۹۶۰ رم پس از پنج پیروزی با ضربهٔ فنی، در برابر عصمت آتلی از ترکیه باخت و به مدال نقره رسید. او با بالا رفتن سن به وزن ۹۷ کیلوگرم رفت و در المپیک ۱۹۶۴ توکیو چهارم شد. کارنامهٔ المپیک او (یک طلا و دو نقره) او را همراه با حسن یزدانی در شمار پرافتخارترین کشتیگیران ایران در المپیک قرار میدهد.
منش پهلوانی
شهرت تختی بیش از مدالهایش به منش او بازمیگردد؛ رفتاری که ریشه در سنت جوانمردی و آیین زورخانه داشت و او را در میان مردم «جهانپهلوان» نامید. روایتهای مشهوری از این منش نقل میشود؛ از جمله اینکه در کشتی با الکساندر مدوید، کشتیگیر شوروی، چون دریافت پای راست حریف آسیب دیده، به آن پا حمله نکرد، یا پس از پیروزی بر آناتولی آلبول در مسکو، مادر اندوهگین حریفش را دلداری داد. ویکیپدیای فارسی یادآوری میکند که با تبدیل شدن تختی به قهرمانی ملی، برخی داستانها دربارهٔ او لزوماً صحت تاریخی ندارند.
فعالیت اجتماعی و سیاسی
پس از زمینلرزهٔ ۱۰ شهریور ۱۳۴۱ بوئینزهرا که هزاران کشته برجا گذاشت، تختی به پیشنهاد روزنامهٔ کیهان صندوقی به گردن آویخت و پیاده در خیابانهای تهران از مردم برای زلزلهزدگان کمک خواست. استقبال مردم چنان گسترده بود که موجی از همبستگی ملی پدید آمد و کمکهای فراوانی گرد آمد.
تختی از ۱۳۳۰ به فعالیت سیاسی روی آورد و از هواداران محمد مصدق بود. او نخست عضو حزب زحمتکشان ملت ایران و سپس نیروی سوم بود، پس از کودتای ۲۸ مرداد در کمیتهٔ ورزشکاران نهضت مقاومت ملی فعالیت کرد و در ۱۳۳۹ به جبههٔ ملی دوم پیوست و به عضویت شورای مرکزی آن درآمد. همین فعالیتها سبب شد ساواک او را «ناراضی» بداند و دستگاه ورزشی از حضور او در برخی میدانها جلوگیری کند. هنگام درگذشت مصدق در اسفند ۱۳۴۵، تختی به رغم هشدار مأموران به احمدآباد رفت.
ازدواج و درگذشت
تختی در آبان ۱۳۴۵ با شهلا توکلی ازدواج کرد و پسرشان بابک در شهریور ۱۳۴۶ به دنیا آمد. او در ۱۷ دی ۱۳۴۶ (۷ ژانویهٔ ۱۹۶۸) در اتاقش در هتل آتلانتیک تهران درگذشت. روایت رسمی دولت وقت مرگ او را خودکشی اعلام کرد، اما در آن سالها بسیاری از مردم و برخی از روشنفکران مرگ او را مشکوک میدانستند و به ساواک نسبت میدادند. سالها بعد، در ۱۳۹۷، پسرش بابک تختی روایت قتل را رد کرد. مراسم تشییع او با حضور هزاران نفر برگزار شد و پیکرش در آرامگاه ابنبابویه در شهر ری به خاک سپرده شد که هر سال در سالروز درگذشتش میزبان دوستداران اوست.
میراث و جایگاه امروز
- نام او در تالار مشاهیر اتحادیهٔ جهانی کشتی (UWW) ثبت شده است.
- ورزشگاهها و خیابانهای بسیاری در شهرهای ایران به نام تختی است و تندیسی از او در میدان تجریش تهران نصب شده است.
- فیلم سینمایی «تختی» (۱۳۷۶) که ساخت آن را علی حاتمی آغاز کرد و بهروز افخمی به پایان رساند، و فیلم «غلامرضا تختی» (۱۳۹۸) دربارهٔ زندگی او ساخته شدهاند.
- شاعرانی چون سیاوش کسرایی برای او شعر سرودهاند و «جایزهٔ غلامرضا تختی» به کشتیگیران برجستهٔ ایران اهدا میشود.
خط زمان
- ۱۳۰۹ خ
تولد در تهران
تولد در ۵ شهریور ۱۳۰۹ در محلهٔ خانیآباد تهران.
- ۱۳۲۹ خ
نخستین قهرمانی کشور
کسب نخستین عنوان قهرمانی کشتی آزاد ایران در بیستسالگی.
- ۱۳۳۰ خ
نقرهٔ جهانی هلسینکی
مدال نقرهٔ وزن ۷۹ کیلوگرم؛ از نخستین مدالهای بینالمللی کشتی ایران.
- ۱۳۳۱ خ
نقرهٔ المپیک هلسینکی
مدال نقرهٔ وزن ۷۹ کیلوگرم المپیک ۱۹۵۲.
- ۱۳۳۵ خ
طلای المپیک ملبورن
مدال طلای وزن ۸۷ کیلوگرم؛ همراه امامعلی حبیبی نخستین طلاهای المپیک ایران.
- ۱۳۳۸ خ
قهرمانی جهان در تهران
مدال طلای مسابقات جهانی کشتی آزاد ۱۹۵۹ تهران.
- ۱۳۳۹ خ
نقرهٔ المپیک رم
مدال نقرهٔ وزن ۸۷ کیلوگرم و پیوستن به جبههٔ ملی دوم.
- ۱۳۴۰ خ
قهرمانی جهان یوکوهاما
دومین مدال طلای جهانی در مسابقات ۱۹۶۱ یوکوهاما.
- ۱۳۴۱ خ
کمک به زلزلهزدگان
جمعآوری کمک برای زلزلهزدگان بوئینزهرا در خیابانهای تهران.
- ۱۳۴۳ خ
المپیک توکیو
رتبهٔ چهارم در وزن ۹۷ کیلوگرم؛ آخرین المپیک او.
- ۱۳۴۶ خ
درگذشت
درگذشت در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در هتل آتلانتیک تهران و خاکسپاری در ابنبابویه.
چهرههای مرتبط
مشاهیر دیگر دورهٔ پهلوی
سرداران و قهرمانان دیگر
پرسشهای متداول دربارهٔ غلامرضا تختی
چرا به تختی جهانپهلوان میگویند؟
به سبب منش جوانمردانه، رفتار پهلوانی در میدان کشتی و خدمات اجتماعیاش، از جمله کمک به زلزلهزدگان بوئینزهرا، مردم به او لقب «جهانپهلوان» دادند.
تختی چند مدال المپیک گرفت؟
تختی سه مدال المپیک گرفت: طلای ۱۹۵۶ ملبورن و نقرههای ۱۹۵۲ هلسینکی و ۱۹۶۰ رم. او در المپیک ۱۹۶۴ توکیو چهارم شد.
تختی چگونه درگذشت؟
تختی در ۱۷ دی ۱۳۴۶ در هتل آتلانتیک تهران درگذشت. روایت رسمی خودکشی بود، اما بسیاری آن را به ساواک نسبت دادند؛ پسرش بابک تختی در ۱۳۹۷ روایت قتل را رد کرد.
آرامگاه تختی کجاست؟
آرامگاه غلامرضا تختی در ابنبابویه در شهر ری، جنوب تهران، است و هر سال در سالروز درگذشتش مراسم یادبود در آنجا برگزار میشود.
همسر و فرزند تختی چه کسانی بودند؟
تختی در آبان ۱۳۴۵ با شهلا توکلی ازدواج کرد و تنها فرزندشان، بابک تختی، در شهریور ۱۳۴۶ به دنیا آمد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.