ملا مهدی نراقی
دربارهٔ ملا مهدی نراقی
زندگی و خاندان
ملا محمدمهدی بن ابیذر نراقی، مشهور به محقق نراقی و ملا مهدی نراقی، در سال ۱۱۲۸ قمری (۱۷۱۵–۱۷۱۶ میلادی) در نراق به دنیا آمد؛ آبادیای که در آن روزگار از توابع کاشان بود و امروز در شهرستان دلیجان استان مرکزی قرار دارد. پدرش ابوذر نراقی نام داشت. تولد او در سالهای پایانی حکومت صفویان و اندکی پیش از سقوط اصفهان رخ داد و بخش بزرگ زندگی علمیاش در دوران پرآشوب افشاریان و زندیان گذشت.
ملا مهدی را همراه فرزندش ملا احمد، «فاضلین نراقی» یا «نراقیین» میخوانند. در برخی منابع شیعی نیز او را یکی از «مهادی اربعه» دانستهاند؛ چهار عالم همروزگار با نام مهدی که عبارت بودند از سید مهدی بحرالعلوم، میرزا محمدمهدی شهرستانی، سید مهدی خراسانی و ملا مهدی نراقی.
دوران تحصیل
ملا مهدی مقدمات علوم را در کاشان، از جمله نزد محمد بن محمدزمان کاشانی، آموخت و سپس به اصفهان رفت. بنا بر منابع، حدود سی سال در حوزهٔ اصفهان به تحصیل پرداخت. مهمترین استاد او در اصفهان ملا اسماعیل خواجویی، حکیم و فقیه نامدار، بود و نزد استادانی چون حاج شیخ محمد هرندی، ملا مهدی هرندی و میرزا نصیر اصفهانی نیز درس خواند.
او سپس به عتبات عالیات در عراق سفر کرد و در کربلا و نجف از درس وحید بهبهانی، شیخ یوسف بحرانی (نویسندهٔ «الحدائق الناضره») و شیخ محمدمهدی فتونی بهره برد. این آمیزش میان سنت فلسفی اصفهان و سنت فقهی و حدیثی عتبات، چهرهٔ علمی جامع او را شکل داد.
فعالیت در کاشان
ملا مهدی پس از بازگشت به ایران در کاشان ساکن شد و حوزهٔ علمیهای بنیان گذاشت که پس از او به دست فرزندش ملا احمد ادامه یافت. او در کاشان به تدریس فقه، اصول، فلسفه، کلام و ریاضیات پرداخت و شاگردانی پرورد که از میان آنها ملا احمد نراقی، سید محمدباقر شفتی و حاجی محمدابراهیم کلباسی بعدها از عالمان برجستهٔ دورهٔ قاجار شدند. ابوالحسن مستوفی غفاری، از معاصران او، وی را «فیلسوف به حق، حکیم مطلق و جامع معقول و منقول» خوانده است.
مهمترین آثار
ملا مهدی نراقی در زمینههای گوناگون فقه، اصول، فلسفه، کلام، اخلاق، ادبیات، ریاضیات و نجوم آثاری به عربی و فارسی پدید آورد. مهمترین آنها عبارتاند از:
- جامع السعادات: مشهورترین اثر او، کتابی عربی در علم اخلاق که فضایل و رذایل نفس را بر پایهٔ حکمت و روایات بررسی میکند و بارها چاپ و ترجمه شده است.
- معتمد الشیعه فی احکام الشریعه: اثری در فقه استدلالی که فرزندش با «مستند الشیعه» آن را تکمیل کرد.
- انیس التجار: کتابی فارسی در احکام تجارت و معاملات.
- انیس الموحدین: رسالهای فارسی در اصول عقاید.
- قرة العیون و جامع الافکار: آثاری در فلسفه و کلام.
- التجرید در اصول فقه، مشکلات العلوم (مجموعهای از مسائل دشوار علوم مختلف)، التحفة الرضویه و محرق القلوب (به فارسی، در سوگ امام حسین).
- رسالههایی در حساب، هندسه و هیئت، از جمله «محصل الهیئه» که فرزندش بر آن شرح نوشت.
اندیشه و جایگاه علمی
ملا مهدی نراقی از عالمانی است که در روزگار رکود نسبی فلسفه پس از سقوط صفویان، سنت حکمی اصفهان را زنده نگه داشتند. پژوهشگرانی چون هانری کربن از او در شمار حکیمان این دوره یاد کردهاند. کتاب «جامع السعادات» او تلفیقی از اخلاق فلسفی سنت یونانیاسلامی، که در آثاری چون «تهذیب الاخلاق» مسکویه و «اخلاق ناصری» خواجه نصیر دیده میشود، با آموزههای قرآن و روایات شیعی است. او در این کتاب قوای نفس را به عقل، غضب و شهوت تقسیم میکند و فضیلت را حد اعتدال میان افراط و تفریط میداند.
نراقی در کنار آثار عربی که برای عالمان و طلاب نوشت، چند اثر فارسی نیز برای عموم پدید آورد. برای نمونه، در «انیس التجار» کوشید احکام فقهی داد و ستد و معاملات را به زبانی ساده برای بازرگانان و پیشهوران بیان کند و در «انیس الموحدین» اصول عقاید را به فارسی شرح داد. همین رویکرد، یعنی نوشتن برای دو گروه خواص و عوام، بعدها در کار فرزندش ملا احمد نیز دیده میشود. آثار فقهی او، بهویژه «معتمد الشیعه»، زمینهساز «مستند الشیعه» شد که از منابع مورد مراجعهٔ فقیهان پس از او بود.
در ریاضیات نیز آثاری از او بر جای مانده و گفته شده است که یکی از معماهای کهن تقسیم ارث، معروف به «مسئلهٔ تقسیم هفده حیوان»، نخستین بار در آثار او ثبت شده است.
مرگ و آرامگاه
ملا مهدی نراقی در سال ۱۲۰۹ قمری (۱۷۹۵ میلادی) در کاشان درگذشت. روز درگذشت او در منابع یکسان نیست؛ ویکیشیعه ۱۸ شعبان ۱۲۰۹ و برخی منابع دیگر ۲۳ محرم همان سال را ذکر کردهاند. پیکر او را به نجف بردند و در کنار حرم امام علی به خاک سپردند. فرزندش ملا احمد نیز پس از مرگ در کنار او دفن شد.
میراث و جایگاه امروز
«جامع السعادات» امروز نیز در حوزههای علمیه و در پژوهشهای اخلاق اسلامی از منابع اصلی است و کتاب فارسی «معراج السعاده» که فرزندش بر پایهٔ آن نوشت، این اندیشهها را به میان عموم فارسیزبانان برد. ملا مهدی پنج پسر داشت که چند تن از آنان عالم دینی شدند و خاندان نراقی از نسل او در سدههای بعد عالمان، حقوقدانان و پژوهشگرانی پرورد؛ جامعهشناس معاصر، احسان نراقی، از نوادگان اوست. آثار او در دهههای اخیر با تصحیح پژوهشگرانی چون حسن نراقی و سید جلالالدین آشتیانی بازچاپ شده است.
خط زمان
- ۱۱۲۸ ق / ۱۷۱۵ م
تولد در نراق
در نراق، از توابع کاشان، در خانوادهٔ ابوذر نراقی به دنیا آمد.
- دههٔ ۱۷۳۰ م (تقریبی)
آغاز تحصیل در کاشان
مقدمات علوم را در کاشان، از جمله نزد محمد بن محمدزمان کاشانی، آموخت.
- سدهٔ ۱۲ ق (تقریبی)
حدود سی سال تحصیل در اصفهان
در حوزهٔ اصفهان نزد ملا اسماعیل خواجویی و دیگر استادان فلسفه، فقه و ریاضیات آموخت.
- پیش از ۱۱۸۶ ق / ۱۷۷۲ م
تحصیل در کربلا و نجف
در عتبات از درس وحید بهبهانی و شیخ یوسف بحرانی (درگذشتهٔ ۱۱۸۶ ق) بهره برد.
- ۱۱۸۵ ق / ۱۷۷۱ م
تولد فرزندش ملا احمد
فرزندش ملا احمد نراقی در نراق به دنیا آمد که بعدها شاگرد و جانشین او شد.
- دورهٔ زندیه (تقریبی)
تدریس در کاشان
در کاشان ساکن شد و با تدریس و تألیف، حوزهٔ علمیهٔ خاندان نراقی را بنیان گذاشت.
- ۱۲۰۹ ق / ۱۷۹۵ م
درگذشت و دفن در نجف
در کاشان درگذشت و پیکرش به نجف منتقل و در کنار حرم امام علی دفن شد.
چهرههای مرتبط
مشاهیر دیگر دورهٔ افشاریان و زندیان
دانشمندان و فیلسوفان دیگر
پرسشهای متداول دربارهٔ ملا مهدی نراقی
کتاب جامع السعادات از کیست؟
جامع السعادات کتابی عربی در علم اخلاق از ملا محمدمهدی نراقی است که از مهمترین متون اخلاق اسلامی به شمار میرود.
آرامگاه ملا مهدی نراقی کجاست؟
او در کاشان درگذشت و پیکرش به نجف منتقل شد و در کنار حرم امام علی به خاک سپرده شد.
فاضلین نراقی چه کسانی هستند؟
ملا مهدی نراقی و فرزندش ملا احمد نراقی را فاضلین نراقی یا نراقیین مینامند.
ملا مهدی نراقی اهل کجا بود؟
او در نراق، که در گذشته از توابع کاشان بود و امروز در استان مرکزی است، به دنیا آمد و بیشتر عمر علمی خود را در اصفهان، عتبات و کاشان گذراند.
استاد ملا مهدی نراقی چه کسی بود؟
مهمترین استاد او ملا اسماعیل خواجویی در اصفهان بود و در عتبات نیز نزد وحید بهبهانی و شیخ یوسف بحرانی درس خواند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.