ملا احمد نراقی
دربارهٔ ملا احمد نراقی
زندگی و خاندان
احمد بن محمدمهدی نراقی، مشهور به ملا احمد نراقی و «فاضل نراقی»، در ۱۴ جمادیالثانی سال ۱۱۸۵ قمری (به روایتی ۱۱۸۶؛ برابر ۱۷۷۱ یا ۱۷۷۲ میلادی) در نراق به دنیا آمد. نراق در آن روزگار از توابع کاشان بود و امروز در شهرستان دلیجان استان مرکزی قرار دارد. تولد او در دورهٔ فرمانروایی کریمخان زند بود. پدرش ملا محمدمهدی نراقی (محقق نراقی) از بزرگترین عالمان شیعهٔ سدهٔ دوازدهم هجری و نویسندهٔ «جامع السعادات» بود. پدر و پسر را در منابع شیعی «فاضلین نراقی» یا «نراقیین» مینامند.
تحصیل و استادان
ملا احمد بخش عمدهٔ تحصیلات خود را، از مقدمات تا دروس عالی، حدود پانزده سال نزد پدرش در کاشان گذراند و بعدها پدر را با این عبارت میستود: «من الیه فی جمیع العلوم استنادی» (کسی که در همهٔ دانشها به او تکیه دارم). در جوانی همراه پدر به عتبات عالیات در عراق رفت و در نجف و کربلا از درس بزرگانی چون وحید بهبهانی، سید محمدمهدی بحرالعلوم، شیخ جعفر کاشفالغطاء، میرزا محمدمهدی شهرستانی و سید علی طباطبایی (صاحب ریاض) بهره برد و به درجهٔ اجتهاد رسید.
پس از درگذشت پدر در سال ۱۲۰۹ قمری (۱۷۹۵ میلادی)، ملا احمد به کاشان بازگشت و ادارهٔ حوزهٔ علمیهٔ پدر و تدریس در آن را بر عهده گرفت. کاشان در دوران او به یکی از مراکز علمی مهم شیعه در ایران تبدیل شد.
شاگردان و جایگاه علمی
مشهورترین شاگرد ملا احمد، شیخ مرتضی انصاری، از بزرگترین فقیهان شیعه در سدهٔ سیزدهم هجری است. انصاری در سفر به ایران در کاشان ماند و حدود چهار سال نزد نراقی درس خواند و از او اجازهٔ اجتهاد گرفت. از نراقی نقل شده که گفته است بهرهای که از این جوان برده، بیش از بهرهای بوده که او از استادش برده است. از دیگر شاگردان او آقا محمدباقر هزارجریبی، ملا محمدعلی آرانی و سید محمدشفیع جاپلقی را نام بردهاند. بیش از بیست اجازهٔ روایت به خط او یا شاگردانش باقی مانده است.
خوانساری، نویسندهٔ «روضات الجنات»، او را دریایی مواج از دانش، فقیهی برازنده و ادیبی سراینده توصیف کرده است. نراقی افزون بر فقه، اصول و حدیث، در ریاضیات، نجوم، هندسه و ادبیات نیز دست داشت.
نقش اجتماعی و سیاسی
ملا احمد نراقی همروزگار فتحعلیشاه قاجار بود و برخی آثارش را به درخواست او یا در پاسخ به پرسشهایش نوشت. در آستانهٔ دومین دورهٔ جنگهای ایران و روس در سال ۱۲۴۱ قمری (۱۸۲۶ میلادی)، گروهی از عالمان شیعه، از جمله آقا سید محمد مجاهد و ملا احمد نراقی، با صدور فتوای جهاد و حضور نزد شاه، دولت قاجار را به جنگ با روسیه برای بازپسگیری سرزمینهای از دسترفته در عهدنامهٔ گلستان ترغیب کردند. این جنگ پس از پیروزیهای اولیه به شکست ایران و عهدنامهٔ ترکمانچای (۱۸۲۸) انجامید؛ مورخان در ارزیابی نقش عالمان در آغاز این جنگ دیدگاههای متفاوتی دارند.
نراقی در کتاب «عوائد الایام» بحث ولایت فقیه را بهتفصیل مطرح کرد. برخی پژوهشگران او را نخستین فقیه شیعه دانستهاند که برای فقیه در عصر غیبت ولایتی گسترده، از جمله در امور عمومی، قائل شد؛ با این حال، به گفتهٔ همین پژوهشگران، او هرگز خواستار تشکیل دولتی بر این پایه نشد.
مهمترین آثار
شمار آثار منسوب به ملا احمد نراقی را بیش از سی عنوان دانستهاند که بسیاری از آنها در تکمیل یا شرح آثار پدرش نوشته شده است. مهمترین آنها عبارتاند از:
- معراج السعاده: کتابی فارسی در اخلاق برای عموم مردم که بر پایهٔ «جامع السعادات» پدرش (به عربی) نوشته شد و از پرخوانندهترین کتابهای اخلاقی فارسی است.
- مستند الشیعه فی احکام الشریعه: دورهای مفصل در فقه استدلالی که در ۱۲۳۴ قمری در کاشان به پایان رسید.
- عوائد الایام: مجموعهای از ۸۸ «عائده» در قواعد فقهی و اصولی، شامل بحث مشهور ولایت فقیه.
- مناهج الاحکام و مفتاح الاحکام: آثاری در اصول فقه.
- سیف الامة و برهان الملة: ردیهای فارسی بر نوشتههای هنری مارتین، مبلغ مسیحی انگلیسی که در ۱۸۱۱ به شیراز آمده بود.
- الخزائن: کشکولی فارسی از مطالب علمی و ادبی.
- وسیلة النجاة و الرسائل و المسائل: پاسخ به پرسشهای فقهی، از جمله پرسشهای فتحعلیشاه.
شاعری
نراقی با تخلص «صفایی» شعر میسرود. مهمترین اثر منظوم او مثنوی «طاقدیس» است که به شیوهٔ مثنوی مولوی سروده شده و داستانها و تمثیلهای اخلاقی و عرفانی را در بر میگیرد. دیوان غزلها و قصاید او نیز جداگانه به نام «دیوان صفایی» شناخته میشود. متن طاقدیس، دیوان او و معراج السعاده در گنجینهٔ برخط گنجور در دسترس است.
مرگ و آرامگاه
ملا احمد نراقی در شب ۲۳ ربیعالثانی ۱۲۴۵ قمری (اکتبر ۱۸۲۹ میلادی) در پی شیوع بیماری وبا در کاشان و نراق درگذشت. پیکر او را به نجف بردند و در صحن حرم امام علی، در کنار آرامگاه پدرش، به خاک سپردند.
میراث و جایگاه امروز
«معراج السعاده» همچنان از کتابهای پرچاپ اخلاق اسلامی به زبان فارسی است و «مستند الشیعه» و «عوائد الایام» در حوزههای علمیه مرجع پژوهشهای فقهیاند. بحث او دربارهٔ ولایت فقیه پس از انقلاب ۱۳۵۷ توجه تازهای در پژوهشهای فقه سیاسی برانگیخت. خاندان نراقی پس از او نیز در کاشان و تهران عالمان، حقوقدانان و پژوهشگران بسیاری پرورد.
خط زمان
- ۱۱۸۵ ق / ۱۷۷۱ م
تولد در نراق
در ۱۴ جمادیالثانی ۱۱۸۵ (به روایتی ۱۱۸۶) قمری در نراق، در خانوادهٔ ملا مهدی نراقی، به دنیا آمد.
- دههٔ ۱۷۸۰ م (تقریبی)
تحصیل نزد پدر
حدود پانزده سال از نوجوانی و جوانی را در کاشان نزد پدرش به تحصیل گذراند.
- ۱۲۰۹ ق / ۱۷۹۵ م
بازگشت به کاشان
پس از تحصیل در عتبات و درگذشت پدر به کاشان بازگشت و ادارهٔ حوزهٔ علمیهٔ او را بر عهده گرفت.
- پس از ۱۸۱۱ م
ردیه بر هنری مارتین
کتاب «سیف الامة و برهان الملة» را در پاسخ به نوشتههای هنری مارتین، مبلغ مسیحی ساکن شیراز، نوشت.
- ۱۲۳۴ ق / ۱۸۱۹ م
پایان مستند الشیعه
نگارش دورهٔ فقه استدلالی «مستند الشیعه» را در کاشان به پایان رساند.
- دههٔ ۱۸۲۰ م (تقریبی)
شاگردی شیخ مرتضی انصاری
شیخ مرتضی انصاری حدود چهار سال در کاشان نزد او درس خواند و از او اجازهٔ اجتهاد گرفت.
- ۱۲۴۱ ق / ۱۸۲۶ م
فتوای جهاد با روسیه
همراه گروهی از عالمان، فتحعلیشاه را به آغاز دومین دور جنگ با روسیه ترغیب کرد.
- ۱۲۴۵ ق / ۱۸۲۹ م
درگذشت بر اثر وبا
در پی شیوع وبا درگذشت و پیکرش در نجف کنار آرامگاه پدرش به خاک سپرده شد.
چهرههای مرتبط
مشاهیر دیگر دورهٔ قاجار
کمالالملک۱۲۲۷ تا ۱۳۱۹ خورشیدی (۱۸۴۸–۱۹۴۰ میلادی؛ زادسال محل اختلاف)نقاش، نقاشباشی دربار قاجار و بنیانگذار مدرسهٔ صنایع مستظرفه
باقرخانزادهٔ حدود ۱۲۴۰ تا ۱۲۵۰ خورشیدی، درگذشتهٔ ۱۲۹۵ خورشیدی (حدود ۱۸۶۱/۱۸۷۰–۱۹۱۶ میلادی)از سرداران جنبش مشروطه، رهبر مجاهدان محلهٔ خیابان تبریز
شاعران و نویسندگان دیگر
پرسشهای متداول دربارهٔ ملا احمد نراقی
کتاب معراج السعاده از کیست؟
معراج السعاده کتابی فارسی در اخلاق اسلامی از ملا احمد نراقی است که بر پایهٔ کتاب عربی «جامع السعادات» پدرش ملا مهدی نراقی نوشته شده است.
آرامگاه ملا احمد نراقی کجاست؟
او در نجف، در صحن حرم امام علی و در کنار آرامگاه پدرش ملا مهدی نراقی، به خاک سپرده شده است.
نسبت ملا احمد نراقی و ملا مهدی نراقی چیست؟
ملا احمد فرزند و شاگرد ملا مهدی نراقی است و این دو را «فاضلین نراقی» مینامند.
دیدگاه ملا احمد نراقی دربارهٔ ولایت فقیه چه بود؟
او در کتاب «عوائد الایام» برای فقیه جامعالشرایط در عصر غیبت ولایتی گسترده قائل شد؛ برخی پژوهشگران او را از نخستین نظریهپردازان این بحث میدانند، هرچند او خواستار تشکیل دولتی بر این اساس نشد.
تخلص شعری ملا احمد نراقی چه بود؟
تخلص او «صفایی» بود و مثنوی «طاقدیس» مهمترین اثر منظوم اوست.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.