محسن رضایی میرقائد، با نام اصلی سبزوار رضایی میرقائد، در ۱۰ شهریور ۱۳۳۳ در خانوادهای از ایل بختیاری در حوالی مسجدسلیمان در استان خوزستان به دنیا آمد. دوران کودکی و نوجوانی را در مسجدسلیمان گذراند و در سال ۱۳۴۸ برای تحصیل در هنرستان صنعتی شرکت ملی نفت به اهواز رفت. او در همین دوره به فعالیت سیاسی علیه حکومت پهلوی روی آورد و در سال ۱۳۵۲ از سوی ساواک بازداشت شد و چند ماه در زندان اهواز گذراند. آشناییهای دوران زندان به شکلگیری گروه مسلح «منصورون» انجامید که رضایی از اعضای اصلی آن بود. او در سال ۱۳۵۳ در رشتهٔ مهندسی مکانیک دانشگاه علم و صنعت پذیرفته شد، اما با افزایش فشار ساواک تحصیل را نیمهکاره گذاشت و تا انقلاب ۱۳۵۷ بهصورت مخفی زندگی کرد. رضایی پس از پایان جنگ ایران و عراق تحصیل در رشتهٔ اقتصاد را آغاز کرد و در سال ۱۳۷۹ دکتری اقتصاد را از دانشگاه تهران گرفت.
پس از انقلاب، رضایی از بنیانگذاران سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی و از اعضای هیئت تدوین اساسنامهٔ سپاه پاسداران بود و واحد اطلاعات سپاه را راهاندازی کرد. در شهریور ۱۳۶۰، در ۲۷ سالگی، با حکم روحالله خمینی به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب شد و حدود ۱۶ سال، از جمله در سالهای باقیماندهٔ جنگ ایران و عراق، در این سمت ماند. در دوران فرماندهی او نیروهای زمینی، هوایی و دریایی سپاه و قرارگاه سازندگی خاتمالانبیا شکل گرفت و دانشگاه امام حسین تأسیس شد. شیوهٔ مدیریت او در جنگ، بهویژه در عملیات کربلای ۴ در دی ۱۳۶۵، از سوی برخی فرماندهان و پژوهشگران نقد شده و خود او در موارد متعدد از تصمیمهای آن دوره دفاع کرده است. رضایی در سال ۱۳۷۶ از فرماندهی سپاه کناره گرفت و سیدیحیی رحیم صفوی جانشین او شد. او درجهٔ سرلشکری دارد و در فروردین ۱۳۹۴ از بازگشت خود به سپاه خبر داد.
رضایی در سال ۱۳۷۶ با حکم سیدعلی خامنهای دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام شد و تا سال ۱۴۰۰ در این سمت ماند؛ او در این دوره ریاست کمیسیون اقتصاد کلان مجمع را نیز بر عهده داشت و در تدوین سند چشمانداز بیستساله نقش داشت. پایگاه خبری «بازتاب»، که بعدها با نام «تابناک» ادامه یافت، به او نزدیک بوده است. رضایی در انتخابات مجلس ششم در سال ۱۳۷۸ از تهران نامزد شد اما رأی لازم را به دست نیاورد. او در انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۴ دو روز پیش از رأیگیری کنارهگیری کرد، در سال ۱۳۸۸ سوم شد و ابتدا به نتایج اعتراض کرد اما سپس از اعتراض خود صرفنظر کرد، در سال ۱۳۹۲ با حدود ۳٫۹ میلیون رأی چهارم شد و در سال ۱۴۰۰ پس از سیدابراهیم رئیسی در جایگاه دوم قرار گرفت. شمار نامزدیهایش سبب شده است رسانهها از او بهعنوان یکی از پرتکرارترین نامزدهای انتخابات ریاستجمهوری یاد کنند.
ابراهیم رئیسی در ۳ شهریور ۱۴۰۰ رضایی را به سمت معاون اقتصادی رئیسجمهور و دبیر شورای عالی هماهنگی اقتصادی سران قوا منصوب کرد. وعدهٔ او در آذر ۱۴۰۰ دربارهٔ دو برابر شدن یارانهها از سوی وزیر اقتصاد وقت تأیید نشد. در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲ با استعفای او از معاونت اقتصادی موافقت شد و او همچنان عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام باقی ماند. در جریان جنگ دوازدهروزهٔ خرداد ۱۴۰۴، رضایی در تلویزیون دولتی گفت پاکستان به ایران اطمینان داده است که در صورت استفادهٔ اسرائیل از سلاح هستهای علیه ایران واکنش هستهای نشان خواهد داد؛ خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، این ادعا را رد کرد.
پس از کشتهشدن سیدعلی خامنهای در جنگ اسفند ۱۴۰۴ و انتخاب سیدمجتبی خامنهای به رهبری، رسانهها در اسفند ۱۴۰۴ از انتصاب رضایی بهعنوان مشاور نظامی رهبر خبر دادند. در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ و پس از کنارهگیری محمدباقر ذوالقدر، سیدمجتبی خامنهای رضایی را نمایندهٔ خود در شورای عالی امنیت ملی کرد و مسعود پزشکیان او را به دبیری شورای عالی امنیت ملی منصوب کرد؛ ذوالقدر نیز مشاور سیاسی رهبر شد. به گزارش ایرانوایر، پزشکیان در همان روزها از بروز «اختلافهایی» سخن گفت که در حال حل آنهاست.
دستگاه قضایی آرژانتین رضایی را از متهمان بمبگذاری سال ۱۹۹۴ در مرکز یهودیان آمیا در بوینسآیرس میداند و به درخواست آن کشور از سال ۲۰۰۷ اعلان قرمز اینترپل برای او صادر شده است. رضایی این اتهام را «دروغ محض» خوانده است. دولت آرژانتین انتصاب او به معاونت اقتصادی را محکوم کرد و در اکتبر ۲۰۲۲ از قطر خواست او را بازداشت کند. وزارت خزانهداری آمریکا نیز در ۲۰ دی ۱۳۹۸ نام او را در فهرست تحریمها قرار داد. رضایی در سال ۱۳۵۳ با معصومه خدنگ ازدواج کرد و پنج فرزند دارد. پسر بزرگش، احمد رضایی، در سال ۱۳۷۷ به آمریکا رفت و پس از بازگشت به ایران، در آبان ۱۳۹۰ در هتلی در دبی درگذشت؛ پلیس دبی علت مرگ را مصرف بیش از حد دارو اعلام کرد. برادرش امیدوار رضایی چند دوره نمایندهٔ مسجدسلیمان در مجلس بوده است.
همزمان با حضور و رایزنیهای عباس عراقچی در نیویورک، برخی از نمایندگان مجلس طرح استیضاح او را به دلیل دیدار با مقام امریکایی کلید زدهاند رخدادی که یادآور خاطرهای در دولت محمود احمدینژاد است.
فبه نقل از فرارو ·بازداشت در اهواز به دلیل فعالیت سیاسی و گذراندن چند ماه در زندان.
انتصاب به فرماندهی کل سپاه پاسداران با حکم روحالله خمینی در شهریور ۱۳۶۰.
کنارهگیری از فرماندهی سپاه و انتصاب به دبیری مجمع تشخیص مصلحت نظام.
دریافت دکتری اقتصاد از دانشگاه تهران.
کنارهگیری از انتخابات ریاستجمهوری دو روز پیش از رأیگیری.
کسب رتبهٔ سوم در انتخابات ریاستجمهوری دهم.
کسب حدود ۳٫۹ میلیون رأی در انتخابات ریاستجمهوری یازدهم.
رتبهٔ دوم در انتخابات و سپس انتصاب به معاونت اقتصادی در دولت رئیسی.
پذیرش استعفای او از معاونت اقتصادی در ۲۱ خرداد ۱۴۰۲.
انتصاب بهعنوان مشاور نظامی سیدمجتبی خامنهای، بنا بر گزارش رسانهها در اسفند ۱۴۰۴.
انتصاب به دبیری شعام از سوی پزشکیان و نمایندگی رهبر در این شورا در ۱۸ مرداد ۱۴۰۵.
مسعود پزشکیانرئیسجمهوری که او را دبیر شعام کرد (۱۴۰۵)عبدالناصر همتیرقیب در انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰او از ۱۸ مرداد ۱۴۰۵ با حکم مسعود پزشکیان دبیر شورای عالی امنیت ملی و با حکم سیدمجتبی خامنهای نمایندهٔ رهبر در این شوراست. او عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز هست.
او از شهریور ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶، یعنی حدود ۱۶ سال، فرمانده کل سپاه پاسداران بود و پس از او سیدیحیی رحیم صفوی این سمت را گرفت.
او در سالهای ۱۳۸۴، ۱۳۸۸، ۱۳۹۲ و ۱۴۰۰ نامزد شد؛ در ۱۳۸۴ پیش از رأیگیری کناره گرفت و بهترین نتیجهاش رتبهٔ دوم در انتخابات ۱۴۰۰ بود.
دستگاه قضایی آرژانتین او را از متهمان بمبگذاری ۱۹۹۴ مرکز یهودیان آمیا میداند و از ۲۰۰۷ اعلان قرمز اینترپل برای او صادر شده است. رضایی این اتهام را رد کرده است.
نام اصلی او سبزوار رضایی میرقائد است و در ۱۰ شهریور ۱۳۳۳ در حوالی مسجدسلیمان به دنیا آمده است.