سید علی حسینی خامنهای در مشهد در خانوادهای روحانی به دنیا آمد. تاریخ تولد او در شناسنامه ۲۴ تیر ۱۳۱۸ ثبت شده، اما خود او ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ (۱۹ آوریل ۱۹۳۹) را زادروز واقعیاش دانسته است. پدرش، سید جواد خامنهای، از روحانیان مشهد بود و خانواده اصالتاً به شهر خامنه در آذربایجان شرقی تعلق داشت. او تحصیلات حوزوی را در مشهد نزد پدرش و استادانی چون سید محمدهادی میلانی آغاز کرد، در سال ۱۳۳۶ مدت کوتاهی در نجف ماند و از اواخر ۱۳۳۷ در قم در درسهای سید حسین بروجردی و سید روحالله خمینی شرکت کرد. در سال ۱۳۴۳ برای رسیدگی به پدرش به مشهد بازگشت و در همان سال با منصوره خجسته باقرزاده ازدواج کرد که حاصل آن شش فرزند، از جمله مصطفی و مجتبی، بود.
خامنهای از اوایل دههٔ ۱۳۴۰ به هواداران خمینی در مخالفت با حکومت محمدرضا پهلوی پیوست. بر پایهٔ وبگاه رسمیاش، ساواک او را میان سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۵۵ شش بار بازداشت کرد و در سالهای پایانی حکومت پهلوی به ایرانشهر و سپس جیرفت تبعید شد. او در این سالها در مشهد جلسات درس و تفسیر قرآن برگزار میکرد و چند کتاب از عربی، از جمله آثاری از سید قطب، را به فارسی ترجمه کرد.
پس از انقلاب ۱۳۵۷، خامنهای عضو شورای انقلاب و از بنیانگذاران حزب جمهوری اسلامی شد و مدتی معاون وزارت دفاع بود؛ او در سال ۱۳۵۸ به امامت جمعهٔ تهران منصوب شد و در نخستین دورهٔ مجلس شورای اسلامی نمایندهٔ تهران بود. در ۶ تیر ۱۳۶۰ هنگام سخنرانی در مسجد ابوذر تهران، بمبی که در یک ضبط صوت جاسازی شده بود کنار او منفجر شد؛ او زنده ماند، اما دست راستش برای همیشه از کار افتاد. پس از کشته شدن محمدعلی رجایی، خامنهای در مهر ۱۳۶۰ بهعنوان نخستین روحانی به ریاستجمهوری رسید و در سال ۱۳۶۴ دوباره انتخاب شد. دوران ریاستجمهوری او با جنگ ایران و عراق همزمان بود و میرحسین موسوی در این دوره نخستوزیر بود. ریاست شورای عالی انقلاب فرهنگی و نخستین دورهٔ ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بر عهدهٔ او بود.
پس از درگذشت خمینی، مجلس خبرگان رهبری در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ خامنهای را به رهبری برگزید؛ این انتخاب ابتدا موقت بود و پس از بازنگری قانون اساسی در همان سال، که شرط مرجعیت را برای رهبر حذف کرد، دوباره تأیید شد. جامعهٔ مدرسین حوزهٔ علمیهٔ قم در سال ۱۳۷۳ او را در شمار مراجع تقلید معرفی کرد، هرچند مرجعیت او میان بخشی از حوزویان محل اختلاف بود. رهبری او که بیش از ۳۶ سال طول کشید، طولانیترین دورهٔ رهبری در جمهوری اسلامی است.
در این دوره اختیارات نهاد رهبری و نقش سپاه پاسداران در سیاست، امنیت و اقتصاد گسترش یافت. خامنهای از برنامهٔ هستهای ایران حمایت کرد و فتوایی دربارهٔ حرمت تولید و کاربرد سلاحهای کشتار جمعی صادر کرد. او در سال ۱۳۹۴ از توافق هستهای برجام پشتیبانی کرد؛ توافقی که پس از خروج ایالات متحده در سال ۱۳۹۷ عملاً کارایی خود را از دست داد. مخالفت با سیاستهای آمریکا و اسرائیل و حمایت از گروههای موسوم به «محور مقاومت» از محورهای اصلی سیاست خارجی او بود. دوران رهبری او با اعتراضهای گستردهای همراه بود، از جمله در سالهای ۱۳۷۸، ۱۳۸۸، ۱۳۹۶، ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ (پس از مرگ مهسا امینی). منتقدان و سازمانهای حقوق بشری او را مسئول برخورد قهرآمیز با این اعتراضها میدانند، در حالی که او بخشی از این رخدادها را «اغتشاش» و متأثر از دخالت دشمنان خارجی توصیف میکرد.
در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ اسرائیل حملات گستردهای را علیه ایران آغاز کرد که به «جنگ دوازدهروزه» شناخته شد. خامنهای در این مدت در انظار عمومی ظاهر نشد و پس از آتشبس در پیامی ویدئویی ایران را پیروز جنگ خواند. از ۷ دی ۱۴۰۴ اعتراضهای سراسری در پی بحران اقتصادی و سقوط ارزش ریال آغاز شد؛ مقامهای ایرانی شمار کشتهها را حدود سه هزار نفر اعلام کردند، در حالی که گروههای حقوق بشری آمار بسیار بیشتری گزارش کردند.
در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶)، در نخستین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، مجموعهٔ دفتر رهبری در تهران هدف حملهٔ هوایی قرار گرفت و خامنهای کشته شد. رسانههای رسمی ایران بامداد روز بعد مرگ او را تأیید کردند. به گزارش خبرگزاری فارس، دختر، داماد، عروس و یکی از نوههای او نیز در این حمله کشته شدند. دولت ایران ۴۰ روز عزای عمومی اعلام کرد و مجلس خبرگان در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ پسرش، سید مجتبی خامنهای، را به رهبری برگزید. مراسم تشییع که به سبب جنگ به تعویق افتاده بود، از ۱۲ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ در تهران، قم و شهرهای نجف و کربلای عراق برگزار شد و پیکر او در ۱۸ تیر ۱۴۰۵ (۹ ژوئیهٔ ۲۰۲۶) در حرم امام رضا در مشهد به خاک سپرده شد. رسانههای رسمی ایران از او با عنوان «رهبر شهید انقلاب» یاد میکنند.
هواداران خامنهای او را رهبری میدانند که جمهوری اسلامی را پس از خمینی تثبیت کرد و در برابر فشار آمریکا و اسرائیل ایستادگی کرد. منتقدان او را مسئول تمرکز قدرت، محدود شدن آزادیهای سیاسی و مدنی، سرکوب اعتراضها و بحرانهای اقتصادیِ ناشی از تحریمها و تنشهای خارجی میدانند. واکنشها به مرگ او نیز دوگانه بود: شمار زیادی در ایران و برخی کشورها عزاداری کردند و گروههایی دیگر، بهویژه در میان ایرانیان خارج از کشور، شادمانی کردند. او به شعر و ادبیات فارسی علاقه داشت و دیدارهای منظمی با شاعران برگزار میکرد.
«لقاء مکی»، تحلیلگر ارشد شبکه الجزیره در تحلیل تنشهای جاری میان ایران و آمریکا، ضمن تأکید بر ناکارآمدی سیاست «وادار کردن به تسلیم» توسط واشنگتن در قبال کشورمان، ترور رهبر شهید در ۲۸ فوریه (۹ اسفند) را نقطه عطفی راهبردی …
خبه نقل از خبرآنلاین ·تولد در خانوادهای روحانی در مشهد؛ پدرش سید جواد خامنهای بود.
شرکت در درسهای سید حسین بروجردی و سید روحالله خمینی در قم.
پس از پیروزی انقلاب، عضو شورای انقلاب و از بنیانگذاران حزب جمهوری اسلامی شد.
انتصاب به امامت جمعهٔ تهران از سوی خمینی.
انفجار بمب در ۶ تیر ۱۳۶۰ که به از کار افتادن دست راستش انجامید.
انتخاب بهعنوان سومین رئیسجمهور ایران در مهر ۱۳۶۰؛ در ۱۳۶۴ دوباره انتخاب شد.
مجلس خبرگان در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸، پس از درگذشت خمینی، او را به رهبری برگزید.
پشتیبانی از توافق هستهای ایران و قدرتهای جهانی.
حملات اسرائیل به ایران از ۲۳ خرداد ۱۴۰۴؛ غیبت او از انظار عمومی در طول جنگ.
کشته شدن در ۹ اسفند ۱۴۰۴ در حملهٔ اسرائیل و آمریکا به دفتر رهبری در تهران.
مراسم تشییع از ۱۲ تا ۱۸ تیر ۱۴۰۵ و خاکسپاری در حرم امام رضا در مشهد.
مسعود پزشکیانرئیسجمهور در پایان دوران رهبری اوشهرام ایرانیفرمانده نیروی دریایی ارتش منصوب او (۱۴۰۰)محمدعلی جعفریفرمانده کل سپاه منصوب او (۱۳۸۶–۱۳۹۸)سیدیحیی رحیم صفویفرمانده کل سپاه (۱۳۷۶–۱۳۸۶) و مشاور عالی نظامی اوعلی شهبازینخستین فرماندهٔ کل ارتش منصوب او (۱۳۷۷)علی عبداللهیفرمانده قرارگاه خاتمالانبیا منصوب او (۱۴۰۴)احمد وحیدیجانشین فرمانده کل سپاه منصوب او (۱۴۰۴)امیر حاتمیفرمانده کل ارتش منصوب او (۱۴۰۴)بابک زنجانیمحکومی که حکم اعدامش با موافقت او به حبس تبدیل شدرضا پهلویاز چهرههای اپوزیسیون خارج از کشور در دوران رهبری اومحسن رضاییدبیر مجمع تشخیص مصلحت منصوب او (۱۳۷۶ تا ۱۴۰۰)ولادیمیر پوتینرئیسجمهور روسیه؛ دیدار در تهران (۱۳۹۴ و ۱۴۰۱)دونالد ترامپرئیسجمهور آمریکا که حملات آغاز جنگ ۲۰۲۶ را مجاز کردحسامالدین سراجخوانندهای که قطعهٔ «بهار دلشکسته» را در سوگش خواندعلیرضا افتخاریخوانندهای که پس از مرگش نماهنگ «سوگ خورشید» را خوانداو در ۹ اسفند ۱۴۰۴ (۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶)، در نخستین روز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، در حملهٔ هوایی به دفتر رهبری در تهران کشته شد. رسانههای رسمی ایران بامداد روز بعد مرگ او را تأیید کردند.
پیکر او پس از مراسم تشییع در تهران، قم، نجف و کربلا، در ۱۸ تیر ۱۴۰۵ در حرم امام رضا در مشهد به خاک سپرده شد.
مجلس خبرگان رهبری در ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ پسرش، سید مجتبی خامنهای، را بهعنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی برگزید.
او از ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ تا ۹ اسفند ۱۴۰۴، یعنی بیش از ۳۶ سال، رهبر جمهوری اسلامی بود که طولانیترین دورهٔ رهبری در این نظام است.
بله، او از مهر ۱۳۶۰ تا مرداد ۱۳۶۸ دو دوره رئیسجمهور ایران بود و نخستین روحانیای بود که به این سمت رسید.