محمدعلی جعفری

زندگی و تحصیلات

محمدعلی جعفری، ملقب به «عزیز»، در ۱۰ شهریور ۱۳۳۶ در یزد به دنیا آمد. پدرش از معماران سنتی یزد بود. او در سال ۱۳۵۴ در دانشگاه تهران پذیرفته شد؛ ویکی‌پدیای فارسی رشتهٔ او را مهندسی معماری و ویکی‌پدیای انگلیسی فناوری ساختمان ذکر کرده است. جعفری در دوران دانشجویی در اعتراضات علیه حکومت پهلوی شرکت کرد و بازداشت شد. بر پایهٔ ویکی‌پدیای فارسی و برخی رسانه‌های ایران، او پس از انقلاب به نمایندگی از انجمن اسلامی دانشجویان در تصرف سفارت آمریکا در ۱۳۵۸ حضور داشت. تحصیلات دانشگاهی‌اش را پس از جنگ در ۱۳۷۱ به پایان رساند و بعدها کارشناسی ارشد فرماندهی را از دانشگاه امام حسین گرفت.

دوران جنگ ایران و عراق

جعفری ابتدا با بسیج در جنگ حضور یافت و از خرداد ۱۳۶۰ رسماً به یگان‌های رزمی سپاه پیوست. او مدتی فرماندهٔ قرارگاه غرب بود، از ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۴ قرارگاه نجف و از ۱۳۶۴ تا ۱۳۶۷ قرارگاه قدس را فرماندهی کرد و فرماندهی تیپ عاشورا را نیز بر عهده داشت. به نوشتهٔ ویکی‌پدیای فارسی، در عملیات‌های کربلای ۴ و ۵ مجروح شد. خاطرات او تا عملیات آزادسازی خرمشهر در کتاب «کالک‌های خاکی» در تیر ۱۳۹۲ منتشر شده است.

فرماندهی نیروی زمینی و مرکز راهبردی

جعفری از ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۱ جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه و از ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۴ فرمانده این نیرو بود. او فرماندهی قرارگاه ثارالله تهران و نیروی مقاومت بسیج را نیز در کارنامه دارد و از ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۶ رئیس مرکز راهبردی سپاه بود؛ منابع غربی او را از طراحان راهبرد «دفاع موزاییکی» و جنگ نامتقارن سپاه می‌دانند. به گزارش رادیو فردا، جعفری در تیر ۱۳۷۸ از امضاکنندگان نامهٔ جمعی از فرماندهان سپاه به محمد خاتمی بود که در آن دربارهٔ ناآرامی‌های آن زمان هشدار داده شده بود.

فرماندهی کل سپاه (۱۳۸۶ تا ۱۳۹۸)

سید علی خامنه‌ای در ۱۰ شهریور ۱۳۸۶ جعفری را به جای سید یحیی رحیم صفوی به فرماندهی کل سپاه پاسداران منصوب کرد. دورهٔ فرماندهی او با اعتراضات پس از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ هم‌زمان بود. وزارت خزانه‌داری آمریکا در مهر ۱۳۸۹ او را به دلیل آنچه نقض جدی حقوق بشر در سرکوب این اعتراضات خواند تحریم کرد و اتحادیهٔ اروپا نیز در فروردین ۱۳۹۰ او را مشمول ممنوعیت سفر و توقیف دارایی کرد؛ اتحادیهٔ اروپا در همان سال به سبب حمایت از سرکوب معترضان در سوریه نیز او را تحریم کرد. مدت فرماندهی او پس از ده سال تمدید شد و در ۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ حسین سلامی جانشین او شد.

قرارگاه بقیةالله و فایل صوتی

جعفری از اردیبهشت ۱۳۹۸ مسئولیت قرارگاه فرهنگی و اجتماعی حضرت بقیةالله الاعظم سپاه را بر عهده گرفت. در ۱۴ بهمن ۱۴۰۰ رادیو فردا فایلی صوتی حدود ۵۰ دقیقه از جلسه‌ای در سال ۱۳۹۷ میان او و صادق ذوالقدرنیا منتشر کرد که به تخلفات مالی مرتبط با هلدینگ یاس و بنیاد تعاون سپاه می‌پرداخت و در آن از جمله به محمدباقر قالیباف اشاره می‌شد. سخنگوی سپاه به سوءمدیریت و تخلف در یکی از شرکت‌های وابسته به بنیاد تعاون سپاه اذعان کرد و خامنه‌ای طرح چنین مسائلی را «لجن‌پراکنی» دشمن علیه سپاه توصیف کرد. جعفری در اسفند ۱۴۰۲ از استقرار مأموران برخورد با «بدحجابی» در همهٔ ایستگاه‌های مترو تهران حمایت کرد.

وضعیت در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

جعفری در آبان ۱۴۰۴ در برنامه‌ای تلویزیونی دربارهٔ احتمال رویارویی نظامی تازه سخن گفت. پس از جنگ اسفند ۱۴۰۴ و کشته شدن سید علی خامنه‌ای، او در اردیبهشت ۱۴۰۵ در گفت‌وگویی با خبرگزاری تسنیم لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پرداخت غرامت جنگ را پیش‌شرط مذاکره با آمریکا دانست و از ارتباط غیرمستقیم با آمریکا از طریق پاکستان سخن گفت. برخی تحلیلگران غربی، از جمله مؤسسهٔ «کریتیکال تِرِتس»، او را در حلقهٔ نزدیک به رهبر جدید، سید مجتبی خامنه‌ای، می‌دانند.