محمد خاتمی

سید محمد خاتمی (زادهٔ ۲۱ مهر ۱۳۲۲ در اردکان، استان یزد) روحانی و سیاستمدار اصلاح‌طلب ایرانی است که از ۱۲ مرداد ۱۳۷۶ تا ۱۲ مرداد ۱۳۸۴ به‌عنوان پنجمین رئیس‌جمهور ایران فعالیت کرد. پیروزی او در انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ سرآغاز جریانی شد که به «جنبش دوم خرداد» و «اصلاحات» شناخته می‌شود. او طرح «گفت‌وگوی تمدن‌ها» را در سازمان ملل متحد مطرح کرد و از چهره‌های شاخص جریان اصلاح‌طلب به شمار می‌رود.

خانواده و تحصیلات

پدر او، سید روح‌الله خاتمی، مؤسس مدرسهٔ علمیهٔ اردکان و امام جمعهٔ یزد در سال‌های نخست پس از انقلاب بود. خاتمی تحصیلات مدرسه را در اردکان گذراند و در سال ۱۳۴۰ وارد حوزهٔ علمیهٔ قم شد. او در ۱۳۴۴ به اصفهان رفت و هم‌زمان با دروس حوزوی، کارشناسی فلسفهٔ غرب را در دانشگاه اصفهان به پایان رساند. سپس در دانشگاه تهران در مقطع کارشناسی ارشد علوم تربیتی تحصیل کرد و پس از آن برای ادامهٔ دروس حوزوی در سطح خارج فقه و اصول و فلسفه به قم بازگشت. خاتمی افزون بر فارسی به زبان‌های عربی، انگلیسی و آلمانی تسلط دارد. او در سال ۱۳۵۳ با زهره صادقی ازدواج کرد و سه فرزند دارد.

فعالیت‌های پس از انقلاب

خاتمی از ۱۳۵۷ تا ۱۳۵۹ ریاست مرکز اسلامی هامبورگ در آلمان را بر عهده داشت. پس از بازگشت به ایران، در نخستین دورهٔ مجلس شورای اسلامی نمایندهٔ اردکان و میبد شد و در همان سال به سرپرستی مؤسسهٔ کیهان منصوب گردید. او در آبان ۱۳۶۱ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت میرحسین موسوی شد و این سمت را در دولت اکبر هاشمی رفسنجانی نیز حفظ کرد تا اینکه در تیر ۱۳۷۱ استعفا داد. در دوران جنگ ایران و عراق ریاست ستاد تبلیغات جنگ را نیز داشت. از ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۶ مشاور رئیس‌جمهور و رئیس کتابخانهٔ ملی ایران بود و در سال ۱۳۷۵ به عضویت شورای عالی انقلاب فرهنگی درآمد.

ریاست‌جمهوری

خاتمی در انتخابات دوم خرداد ۱۳۷۶ با حدود ۲۰ میلیون رأی و نزدیک به ۷۰ درصد آرا بر علی‌اکبر ناطق نوری پیروز شد. او در انتخابات ۱۸ خرداد ۱۳۸۰ نیز با حدود ۲۲ میلیون رأی برای دور دوم انتخاب شد. توسعهٔ سیاسی، جامعهٔ مدنی و تنش‌زدایی در سیاست خارجی از محورهای اصلی گفتمان دولت او بود. به پیشنهاد او، سازمان ملل متحد سال ۲۰۰۱ میلادی را «سال گفت‌وگوی تمدن‌ها» نام‌گذاری کرد. رویدادهایی مانند حادثهٔ کوی دانشگاه در تیر ۱۳۷۸ و رد لوایح موسوم به «لوایح دوقلو» از سوی شورای نگهبان نیز در دوران ریاست‌جمهوری او رخ داد.

پس از ریاست‌جمهوری

خاتمی پس از پایان ریاست‌جمهوری، بنیاد باران و مؤسسهٔ بین‌المللی گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها را راه‌اندازی کرد. او در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲ و ۱۳۹۶ از حسن روحانی حمایت کرد. در بهمن ۱۳۹۳ سخنگوی قوهٔ قضائیه از اعمال محدودیت رسانه‌ای بر او خبر داد. خاتمی دکترای افتخاری از دانشگاه‌هایی چون سنت‌اندروز و دانشگاه تهران دریافت کرده و در سال ۲۰۰۹ همراه با داریوش شایگان برندهٔ جایزهٔ گفت‌وگوی جهانی شد. از آثار او می‌توان به «بیم موج»، «از دنیای شهر تا شهر دنیا» و «آیین و اندیشه در دام خودکامگی» اشاره کرد.