میرحسین موسوی

زندگی، تحصیلات و هنر

میرحسین موسوی خامنه در ۱۱ اسفند ۱۳۲۰ در خامنه در استان آذربایجان شرقی به دنیا آمد. پدرش میراسماعیل موسوی بازرگان چای از تبریز بود. او در سال ۱۳۳۷ برای ادامهٔ تحصیل به تهران آمد و در سال ۱۳۴۸ کارشناسی ارشد معماری و شهرسازی را از دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی کنونی) گرفت. موسوی در همان سال با زهرا رهنورد، هنرمند و پژوهشگر، ازدواج کرد. او از دههٔ ۱۳۴۰ به نقاشی پرداخت و آثار متعددی در سبک‌های انتزاعی و مفهومی پدید آورد؛ طراحی چند بنا، از جمله ساختمان فرهنگستان هنر، نیز به او نسبت داده می‌شود. موسوی پیش از انقلاب با گروه‌های مذهبی مخالف حکومت پهلوی ارتباط داشت و از بنیان‌گذاران «جنبش مسلمانان مبارز» بود. سیدعلی خامنه‌ای از خویشاوندان دور پدری اوست.

از حزب جمهوری اسلامی تا نخست‌وزیری

پس از انقلاب ۱۳۵۷، موسوی به حزب جمهوری اسلامی پیوست، مسئول دفتر سیاسی و قائم‌مقام دبیرکل آن شد و سردبیری روزنامهٔ «جمهوری اسلامی» را بر عهده گرفت. در سال ۱۳۶۰ وزیر امور خارجه شد و پس از کشته‌شدن محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر، و رأی منفی مجلس به علی‌اکبر ولایتی، سیدعلی خامنه‌ای که رئیس‌جمهور شده بود او را به مجلس معرفی کرد. موسوی در آبان ۱۳۶۰ نخست‌وزیر شد و تا مرداد ۱۳۶۸ در این سمت ماند. دولت او با شرایط جنگ ایران و عراق، اقتصاد دولتی و سهمیه‌بندی کالاها، که به «دولت کوپنی» مشهور شد، شناخته می‌شود. در سال ۱۳۶۴ با وجود اختلاف میان او و رئیس‌جمهور، با حمایت روح‌الله خمینی دوباره نخست‌وزیر شد. با بازنگری قانون اساسی در سال ۱۳۶۸ سمت نخست‌وزیری حذف شد و موسوی آخرین نخست‌وزیر ایران لقب گرفت.

دو دهه دوری از قدرت اجرایی

موسوی پس از ۱۳۶۸ از مسئولیت‌های اجرایی کناره گرفت و به تدریس و هنر روی آورد. او عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام و از سال ۱۳۷۵ عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، مشاور هاشمی رفسنجانی و خاتمی شد و در سال ۱۳۷۷ با حکم محمد خاتمی ریاست فرهنگستان هنر را بر عهده گرفت. اصلاح‌طلبان در انتخابات ۱۳۷۶ و ۱۳۸۴ از او خواستند نامزد ریاست‌جمهوری شود، اما نپذیرفت.

انتخابات ۱۳۸۸ و جنبش سبز

موسوی در اسفند ۱۳۸۷ نامزدی خود را در انتخابات ریاست‌جمهوری دهم اعلام کرد و محمد خاتمی به نفع او کنار رفت. بر اساس نتایج رسمی انتخابات ۲۲ خرداد ۱۳۸۸، محمود احمدی‌نژاد پیروز و موسوی دوم شد؛ موسوی نتایج را ناشی از تقلب دانست و خود را پیروز خواند. اعتراض‌های گستردهٔ پس از انتخابات به جنبش سبز مشهور شد و موسوی همراه با مهدی کروبی از رهبران آن به شمار آمد. خواهرزادهٔ او، سیدعلی حبیبی موسوی، در اعتراضات عاشورای ۱۳۸۸ کشته شد. در دی ۱۳۸۸ از ریاست فرهنگستان هنر کنار گذاشته شد. مجلهٔ تایم در سال ۲۰۱۰ نام او را در فهرست افراد تأثیرگذار جهان آورد.

حصر خانگی و تغییر مواضع

پس از فراخوان راهپیمایی ۲۵ بهمن ۱۳۸۹، موسوی و همسرش بدون برگزاری دادگاه در حصر خانگی قرار گرفتند. مقام‌های قضایی تصمیم دربارهٔ حصر را بر عهدهٔ شورای عالی امنیت ملی دانسته‌اند. موسوی از حصر در بیانیه‌هایی به سرکوب اعتراضات آبان ۱۳۹۸ اعتراض کرد و در بهمن ۱۴۰۱، در جریان اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی، خواستار همه‌پرسی آزاد و تشکیل مجلس مؤسسان برای تدوین قانون اساسی جدید شد. او انتخابات ۱۴۰۳ را تحریم کرد. در ۲۰ تیر ۱۴۰۴، پس از جنگ دوازده‌روزه، بار دیگر همه‌پرسی برای مجلس مؤسسان را پیشنهاد کرد و صدها فعال سیاسی و مدنی از آن حمایت کردند.

وضعیت در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

موسوی در بهمن ۱۴۰۴، پس از کشته‌شدن شمار زیادی از معترضان در ۱۸ و ۱۹ دی، در بیانیه‌ای از نیروهای مسلح خواست سلاح را زمین بگذارند، از حاکمیت خواست کنار برود و همه‌پرسی قانون اساسی بر پایهٔ «عدم مداخلهٔ خارجی، نفی استبداد داخلی و گذار مسالمت‌آمیز» را پیشنهاد کرد؛ به گزارش الجزیره، سه زندانی سیاسی به اتهام کمک به انتشار این بیانیه بازداشت شدند. به گفتهٔ فرزندانش، پس از بمباران منطقهٔ پاستور در نیمه‌شب ۹ اسفند ۱۴۰۴ خانهٔ محل حصر آسیب دید و او و رهنورد به مکانی نامعلوم منتقل شدند. فرزندان او در ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ اعلام کردند که این جابه‌جایی‌ها به بیماری شدید والدینشان انجامیده و موسوی در بیمارستان بستری شده است. تا این تاریخ، حصر او رسماً برداشته نشده است.