سیدیحیی رحیم صفوی

خانواده و تحصیلات

سید یحیی صفوی همامی در سال ۱۳۳۱ در روستای همام از بخش باغ‌بهادران شهرستان لنجان در استان اصفهان به دنیا آمد. پدرش سید عباس صفوی و مادرش ملوک‌آغا رئیسی دهکردی بود. او در سال ۱۳۵۰ در رشتهٔ زمین‌شناسی دانشگاه تبریز پذیرفته شد و در ۱۳۵۴ فارغ‌التحصیل شد. به گفتهٔ خودش، در دوران فعالیت‌های مخفی علیه حکومت پهلوی برای شناسایی نشدن از سوی ساواک نام مستعار «رحیم» را برگزید که بعدها بخشی از نام شناخته‌شدهٔ او شد. صفوی دوران سربازی را عمدتاً در تیپ ۵۵ هوابرد شیراز گذراند و بر پایهٔ روایت خود در تاریخ شفاهی‌اش، در درگیری‌های ۲۹ بهمن ۱۳۵۶ تبریز از ناحیهٔ پا زخمی شد. او بعدها کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی را در ۱۳۷۴ از دانشگاه امام حسین و دکتری همین رشته را در ۱۳۸۰ از دانشگاه تربیت مدرس گرفت و در چند دانشگاه تدریس کرده است.

انقلاب و جنگ ایران و عراق

صفوی در ماه‌های انقلاب ۱۳۵۷ در اصفهان فعال بود و در روزهای نخست پس از انقلاب همراه با علی صیاد شیرازی در سازمان‌دهی نیروهای انقلابی این شهر نقش داشت. در جنگ ایران و عراق از فرماندهان اصلی سپاه پاسداران به شمار می‌رفت و در کنار محسن رضایی، غلامعلی رشید و علی شمخانی در عملیات‌های بزرگ حضور داشت. او در این دوره و سال‌های پس از آن فرماندهی نیروی زمینی سپاه را بر عهده داشت.

جانشینی و فرماندهی کل سپاه

صفوی پس از جنگ، از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۶ جانشین فرمانده کل سپاه بود و در سال ۱۳۷۶ با حکم سید علی خامنه‌ای جای محسن رضایی را در فرماندهی کل سپاه پاسداران گرفت. به نوشتهٔ رادیو فردا، او در دوران فرماندهی‌اش از منتقدان دولت اصلاح‌طلب محمد خاتمی بود. صفوی حدود ده سال این سمت را بر عهده داشت و در ۱۰ شهریور ۱۳۸۶ محمدعلی جعفری جانشین او شد.

مشاور عالی رهبری و فعالیت‌های پژوهشی

صفوی در ۱۰ مهر ۱۳۸۶ به‌عنوان دستیار و مشاور عالی فرماندهی کل قوا در امور نیروهای مسلح منصوب شد. بر پایهٔ ویکی‌پدیای فارسی، او از ۱۳۹۸ ریاست پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس را نیز بر عهده دارد و در شورای راهبردی روابط خارجی مسئول کمیسیون دفاعی و امنیتی معرفی شده است. از او آثاری در حوزهٔ جغرافیای سیاسی و نظامی منتشر شده است، از جمله مجموعهٔ پنج‌جلدی «جغرافیای نظامی ایران» و «ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی جهان اسلام». صفوی در اوایل دههٔ ۱۳۹۰ با اکبر هاشمی رفسنجانی اختلاف نظر علنی پیدا کرد. او در سخنرانی‌هایش از «محور مقاومت» حمایت کرده و به نوشتهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، از حملهٔ ۷ اکتبر ۲۰۲۳ حماس به اسرائیل تمجید کرده است.

تحریم‌ها

نام صفوی در دی ۱۳۸۵ در پیوست قطعنامهٔ ۱۷۳۷ شورای امنیت سازمان ملل، که به برنامه‌های هسته‌ای و موشکی ایران مربوط بود، در فهرست افراد مشمول مسدودسازی دارایی قرار گرفت. وزارت خارجهٔ کانادا نیز در ۲۵ آبان ۱۴۰۱ او را به دلیل آنچه نقض حقوق بشر و تحویل پهپاد به روسیه برای جنگ اوکراین خواند، تحریم کرد.

وضعیت در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

صفوی پس از جنگ دوازده‌روزهٔ خرداد ۱۴۰۴ در مرداد همان سال گفت ممکن است «هر لحظه» جنگ تازه‌ای با اسرائیل آغاز شود و آتش‌بسی در کار نیست. پس از کشته شدن سید علی خامنه‌ای در حملهٔ اسرائیل و آمریکا در ۹ اسفند ۱۴۰۴ و انتخاب سید مجتبی خامنه‌ای به رهبری، صفوی همچنان در رسانه‌ها اظهارنظر کرده است. خبرگزاری رسمی ایرنا در ۳۱ مرداد ۱۴۰۵ از او با عنوان «مشاور عالی نظامی رهبر انقلاب» یاد کرد و او در مهر ۱۴۰۵ نیز دربارهٔ پیوند تنگهٔ هرمز و باب‌المندب سخن گفت.