حسام‌الدین سراج

خانواده و آموزش

سید حسام‌الدین سراج در ۲۶ مرداد ۱۳۳۷ در اصفهان به دنیا آمد. پدرش، سید محمدرضا سراج، به ادبیات تسلط داشت، صدای خوبی داشت و با چهره‌هایی چون جلال‌الدین همایی، جلال‌الدین تاج اصفهانی و حسن کسائی هم‌نشین بود و مشوق اصلی او در هنر و دانش به شمار می‌رفت. سراج موسیقی را از ۱۳ سالگی با تنبک آغاز کرد، سپس سنتور را نزد سیروس ساغری در اصفهان آموخت و برای تکمیل آن از فرامرز پایور، رضا شفیعیان و پشنگ کامکار بهره گرفت. در آواز نیز از آموزش‌های محمود کریمی و محمدرضا شجریان استفاده کرد.

تحصیلات دانشگاهی و تدریس

سراج در کنار موسیقی، معماری و شهرسازی خواند و از دانشگاه شهید بهشتی کارشناسی ارشد معماری و از دانشگاه هنر دکترای پژوهش هنر گرفت. پژوهش‌های او دربارهٔ زیبایی‌شناسی هنر و معماری و وجوه مشترک هنرها به‌صورت رسالهٔ دانشگاهی و مقاله در نشریات فرهنگی منتشر شده است. او سابقهٔ تدریس در دانشکدهٔ هنرهای زیبای دانشگاه تهران را نیز دارد.

کارنامهٔ هنری

سراج سرپرستی گروه موسیقی سنتی «بیدل» را بر عهده دارد و با هنرمندانی چون جلیل شهناز، فرهنگ شریف، حسن یوسف‌زمانی، فریدون شهبازیان، جلال ذوالفنون و محمد موسوی همکاری کرده است. در بسیاری از آثارش، از جمله «باغ ارغوان»، «شرح فراق»، «آینه‌رو»، «نرگس مست» و «ماه نو»، آهنگسازی را نیز خود بر عهده داشته است. از آلبوم‌های او می‌توان به «شمس‌الضحی»، «آفاق عشق» (۱۳۷۲)، «آینه‌رو» (۱۳۷۴)، «دل‌آرا» (۱۳۷۵)، «شرح فراق» (۱۳۷۸)، «نگاه آسمانی»، «راه بی‌نهایت» (۱۳۹۰)، «مسیحا» (۱۳۹۳)، «چشم بی‌خواب» (۱۳۹۸) و «شکوه وطن» (۱۴۰۱) اشاره کرد. بخش مهمی از آثار او بر پایهٔ شعر عرفانی و مذهبی است. سراج در کشورهایی چون آمریکا، فرانسه، بریتانیا، سوئیس، هلند، آلمان، یونان، اسپانیا، چین، ترکیه، کره جنوبی، کانادا، تونس، قطر و روسیه کنسرت داده است. او همچنین ایدهٔ اولیهٔ برنامهٔ آموزشی «آیین آواز» را مطرح کرد که به همت علی شیرازی در فرهنگسرای ارسباران راه‌اندازی شد.

رویدادها و حاشیه‌ها

در تیر ۱۳۸۹ کنسرت او در کرمانشاه، که با همکاری جمعیت دانشجویی امام علی برنامه‌ریزی شده بود، لغو شد؛ به گفتهٔ سراج به ایسنا، عده‌ای درهای سالن را زنجیر کردند و مانع ورود تماشاگران شدند و اجراهای شب‌های بعد نیز برگزار نشد. سراج در خرداد ۱۳۹۳ برای چهار سال به عضویت شورای عالی بنیاد باران درآمد. در تابستان ۱۳۹۷ پس از سال‌ها در مشهد کنسرت داد. در اردیبهشت ۱۳۹۸ اذانی با صدای او در فضای مجازی منتشر شد که صداوسیما از پخش آن خودداری کرد. در آبان ۱۳۹۸ نیز با گروه «سور» در برج میلاد تهران کنسرتی با عنوان «عاشقانه‌های بی‌مرز» به یاد احمد ظاهر، خوانندهٔ افغان، برگزار کرد. او در گفت‌وگوهایی از سازوکار صدور مجوز برای موسیقی انتقاد کرده است.

فعالیت در سال ۱۴۰۵

پس از کشته شدن آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در اسفند ۱۴۰۴ و خاک‌سپاری او در تیر ۱۴۰۵، سراج قطعهٔ «بهار دلشکسته» را به او تقدیم کرد. به گزارش خبرگزاری صداوسیما و خبرگزاری آنا، از این قطعه در مرداد ۱۴۰۵ هم‌زمان با چهلمین روز خاک‌سپاری رهبر پیشین رونمایی شد و سراج در گفت‌وگو با رسانه‌ها گفت آن را برای او خوانده است.

جایگاه

سراج از خوانندگان شناخته‌شدهٔ آواز ایرانی در نسل پس از انقلاب است که آمیختن آواز دستگاهی با ادبیات عرفانی و نگاه پژوهشی به هنر، ویژگی شاخص کارنامهٔ او شمرده می‌شود. او از شاگردان محمدرضا شجریان به شمار می‌رود و هم‌زمان نوازندگی سنتور و آهنگسازی را نیز ادامه داده است.