محمدرضا شجریان
دربارهٔ محمدرضا شجریان
کودکی و آموزش
محمدرضا شجریان در ۱ مهر ۱۳۱۹ در مشهد به دنیا آمد. پدرش، مهدی شجریان، قاری قرآن بود و او از کودکی زیر نظر پدر با قرائت قرآن صدای خود را پرورش داد. در سال ۱۳۳۱ صدای تلاوت قرآن او برای نخستین بار از رادیو خراسان پخش شد. پس از تحصیل در دانشسرای مقدماتی مشهد به آموزگاری پرداخت و در همین دوران نواختن سنتور را نزد جلال اخباری آغاز کرد. شجریان در سالهای نخست همکاری با رادیو، به خواست پدرش با نام مستعار «سیاوش بیدگانی» میخواند و از حدود سال ۱۳۵۰ با نام اصلی خود فعالیت کرد.
او در تهران از استادانی چون احمد عبادی، اسماعیل مهرتاش، نورعلی برومند و عبدالله دوامی بهره گرفت؛ در سال ۱۳۵۰ با فرامرز پایور آشنا شد و سنتور و ردیف آوازی را نزد او دنبال کرد و از دوامی ردیف آوازی و شیوهٔ تصنیفخوانی قدیم را آموخت. شجریان همچنین خوشنویس خط نستعلیق بود و در این هنر درجهٔ ممتاز گرفت.
فعالیت هنری
شجریان در دههٔ ۱۳۵۰ به مرکز حفظ و اشاعهٔ موسیقی پیوست و در سال ۱۳۵۴ همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگفر اجرای «راستپنجگاه» را در جشن هنر شیراز روی صحنه برد. در اسفند ۱۳۵۶ مؤسسهٔ «دلآواز» را بنیان گذاشت. در سالهای پس از انقلاب با کانون چاووش همکاری کرد و در سال ۱۳۵۸ دعای «ربنا» را خواند که سالها در ماه رمضان از رادیو پخش میشد. همکاری گستردهٔ او با پرویز مشکاتیان و گروه عارف در دههٔ ۱۳۶۰ به آلبومهایی چون «بیداد» (۱۳۶۴)، «آستان جانان»، «نوا»، «دستان» و «دود عود» انجامید.
در دهههای بعد با هنرمندانی چون داریوش پیرنیاکان، کیهان کلهر، حسین علیزاده و پسرش همایون شجریان همکاری کرد. آلبوم «شب، سکوت، کویر» (۱۳۷۷) با آهنگسازی کیهان کلهر بر پایهٔ موسیقی شمال خراسان ساخته شد و کنسرت «زمستان است» (۱۳۷۹) بر شعر مهدی اخوان ثالث استوار بود. آلبومهای «بی تو بهسر نمیشود» و «فریاد» که حاصل همکاری با علیزاده، کلهر و همایون شجریان بودند نامزد جایزهٔ گرمی شدند. او در سال ۱۳۸۷ «گروه شهناز» را به افتخار جلیل شهناز تشکیل داد و در آن از سازهایی بهره گرفت که خود طراحی کرده بود.
سبک، جوایز و درگذشت
شجریان در موسیقی دستگاهی ایران و ردیف آوازی تبحر داشت و افزون بر اشعار حافظ، سعدی، مولانا و خیام، از شعر نو شاعرانی چون نیما یوشیج، اخوان ثالث، فریدون مشیری و شفیعی کدکنی نیز استفاده کرد. خوانندگانی چون ایرج بسطامی، حسامالدین سراج، علی جهاندار و همایون شجریان از شاگردان او بودهاند. سازمان یونسکو در سال ۱۳۷۸ نشان پیکاسو و در سال ۲۰۰۶ نشان موتسارت را به او اهدا کرد و در سال ۲۰۱۹ جایزهٔ موسیقی آقاخان را دریافت کرد. پس از انتخابات ۱۳۸۸ از صداوسیما خواست آثارش را پخش نکند و پخش آثار او از رسانهٔ رسمی متوقف شد.
شجریان در نوروز ۱۳۹۵ اعلام کرد سالهاست با بیماری سرطان دستوپنجه نرم میکند. او در ۱۷ مهر ۱۳۹۹ در ۸۰ سالگی در بیمارستان جم تهران درگذشت و پیکرش در ۱۹ مهر ۱۳۹۹ در توس، نزدیک آرامگاه فردوسی، به خاک سپرده شد. پس از درگذشتش نیز آلبومهایی از آرشیو او منتشر شده است و بسیاری او را «استاد آواز ایران» میدانند.
اخبار محمدرضا شجریان
خط زمان
- ۱۳۳۱
نخستین پخش از رادیو
صدای تلاوت قرآن او برای نخستین بار از رادیو خراسان پخش شد.
- ۱۳۵۴
اجرای راستپنجگاه
همراه محمدرضا لطفی و ناصر فرهنگفر در جشن هنر شیراز راستپنجگاه را اجرا کرد.
- ۱۳۵۶
تأسیس دلآواز
مؤسسهٔ فرهنگیهنری دلآواز را بنیان گذاشت.
- ۱۳۵۸
ضبط دعای ربنا
دعای ربنا را خواند که سالها در ماه رمضان از رادیو پخش میشد.
- ۱۳۶۴
آلبوم بیداد
آلبوم بیداد را با پرویز مشکاتیان و گروه عارف منتشر کرد.
- ۱۳۷۸
نشان پیکاسو
سازمان یونسکو نشان پیکاسو را به او اهدا کرد.
- ۱۳۸۱
آلبومهای نامزد گرمی
«بی تو بهسر نمیشود» و «فریاد» را منتشر کرد که نامزد جایزهٔ گرمی شدند.
- ۱۳۸۷
تشکیل گروه شهناز
گروه شهناز را به افتخار جلیل شهناز بنیان گذاشت.
- ۱۳۹۹
درگذشت
در ۱۷ مهر در تهران درگذشت و در توس به خاک سپرده شد.
چهرههای مرتبط
پرسشهای متداول دربارهٔ محمدرضا شجریان
محمدرضا شجریان کی و کجا به دنیا آمد؟
او در ۱ مهر ۱۳۱۹ در مشهد به دنیا آمد.
محمدرضا شجریان کی درگذشت و کجا دفن شده است؟
او در ۱۷ مهر ۱۳۹۹ در بیمارستان جم تهران درگذشت و در توس، نزدیک آرامگاه فردوسی، به خاک سپرده شد.
مشهورترین آلبومهای شجریان کداماند؟
از آثار شاخص او میتوان به راستپنجگاه، بیداد، آستان جانان، دستان، شب، سکوت، کویر، زمستان است و فریاد اشاره کرد.
نسبت محمدرضا شجریان و همایون شجریان چیست؟
همایون شجریان پسر محمدرضا شجریان است و سالها در کنسرتها و آلبومها با پدرش همکاری کرد.