محمد اصفهانی

کودکی، خانواده و تحصیل

محمدمهدی واعظی، مشهور به محمد اصفهانی، در ۱۴ تیر ۱۳۴۵ در تهران به دنیا آمد. پدرش، محمدعلی واعظی، پزشک بود و مدتی کوتاه پس از انقلاب ۱۳۵۷ استانداری اصفهان را بر عهده داشت؛ خانوادهٔ پدری او اصالتاً اصفهانی‌اند و مادرش متولد تهران بود. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در مدرسهٔ علوی گذراند و از کودکی قرائت قرآن را نزد استادان این فن آموخت و در مسابقات قرآن ردهٔ نوجوانان رتبه گرفت. بر پایهٔ روایت‌های منتشرشده، از جمله خاطرهٔ زهرا شجاعی، قرائت قرآن در مراسم استقبال از روح‌الله خمینی در فرودگاه مهرآباد در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ بر عهدهٔ او بود. اصفهانی در رشتهٔ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران تحصیل کرد و در سال ۱۳۷۶ فارغ‌التحصیل شد؛ به همین سبب در برخی رسانه‌ها با عنوان «دکتر محمد اصفهانی» از او یاد می‌شود. او متأهل است و سه فرزند دارد.

آموزش آواز و آغاز خوانندگی

اصفهانی آواز ایرانی را با بهره‌گیری از مکتب محمدرضا شجریان آموخت و ردیف را نزد علی جهاندار فراگرفت؛ بعدها از همایون خرم، فریدون شهبازیان و بابک بیات در زمینهٔ تصنیف‌خوانی و ترانه بهره برد. نخستین کار حرفه‌ای او تیتراژ مجموعهٔ تلویزیونی «آوای فاخته» در سال ۱۳۷۳ به کارگردانی بهمن زرین‌پور و با ترانه‌ای از ساعد باقری بود. از آن پس خواندن تیتراژ مجموعه‌ها و فیلم‌ها به یکی از شاخص‌ترین بخش‌های کارنامهٔ او تبدیل شد؛ از جمله تیتراژ مجموعه‌های «ولایت عشق»، «ارمغان تاریکی»، «زیر هشت»، «تا ثریا»، «پهلوانان نمی‌میرند»، «وفا» و «یه تیکه زمین» و فیلم‌های «بوسیدن روی ماه» و «اخراجی‌ها». او همچنین گواهینامهٔ درجهٔ یک هنری در رشتهٔ خوانندگی موسیقی ایرانی دریافت کرده است.

آلبوم‌ها و آثار شاخص

نخستین آلبوم او، «النور»، مجموعه‌ای از ادعیه و تواشیح بدون همراهی ساز بود. آلبوم «حسرت» (۱۳۷۷) با ملودی‌های خود او و تنظیم فؤاد حجازی، هم‌زمان با پخش نماهنگش از صداوسیما فروش گسترده‌ای یافت و به گفتهٔ غلام علمشاهی حدود یک میلیون و پانصد هزار نسخهٔ کاست از آن به فروش رسید. «تنها ماندم» (۱۳۷۹) بازخوانی آثاری از همایون خرم بود و «نون و دلقک» (۱۳۸۱)، با نماهنگی بر پایهٔ تصاویر چارلی چاپلین، به‌سبب پرداختن به مضامین اجتماعی هم مورد توجه و هم مورد انتقاد قرار گرفت و بر پایهٔ آمار وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از پرفروش‌ترین آلبوم‌های پاپ ایران به شمار می‌رود.

«برکت» (۱۳۸۴)، «بی‌واژه» (اردیبهشت ۱۳۹۰) و «شِکوه» (۱۳۹۳، با موضوع جنگ ایران و عراق) از دیگر آلبوم‌های او هستند؛ ناشر «بی‌واژه» اعلام کرد در دو هفتهٔ نخست انتشار ۲۰۰ هزار نسخه از آن فروخته شد. چند آلبوم او، از جمله «تنهاترین سردار» با آهنگسازی مجید انتظامی، موسیقی متن آثار تصویری‌اند. از تک‌آهنگ‌های او می‌توان به «چنگ و نای» (۱۳۸۷)، «زائر بهار» (۱۳۹۱)، «وصل و هجران» با نوازندگی تنبک همایون شجریان و «حالا که اومدی» (۱۳۹۸) با ترانه و آهنگی از محسن یگانه اشاره کرد.

کنسرت‌ها، ارکستر ملی و جوایز

اصفهانی در دهه‌های ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ کنسرت‌های متعددی در تهران برگزار کرد و در جشنوارهٔ موسیقی فجر نیز به روی صحنه رفت. با انتخاب فریدون شهبازیان به رهبری ارکستر ملی ایران، او به‌عنوان خوانندهٔ این ارکستر معرفی شد و در اردیبهشت ۱۳۹۶ با آن اجرا داشت. مجلهٔ «ترانه‌ماه» او را بهترین خوانندهٔ پاپ دههٔ ۱۳۸۰ معرفی کرد، سایت «موسیقی ما» تیتراژ «یه تیکه زمین» را بهترین تیتراژ تلویزیونی سال ۱۳۹۱ برگزید و در سی‌ویکمین جشنوارهٔ موسیقی فجر جایزهٔ باربد بهترین خوانندهٔ موسیقی پاپ را از دست سالار عقیلی دریافت کرد.

فعالیت‌ها در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

اصفهانی در سال‌های اخیر آثار کمتری منتشر کرده است و در گفت‌وگویی در خرداد ۱۴۰۵ گفت کم‌کار شده اما چند کار تازه را آغاز کرده است. پس از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در اسفند ۱۴۰۴، رسانه‌های داخلی در فروردین ۱۴۰۵ واکنش او را در محکومیت این حملات، با عبارت «خداوند حافظ ماست»، بازتاب دادند. او در تیر ۱۴۰۵ در باغ فردوس اجرای زنده داشت و در شهریور ۱۴۰۵ در برنامهٔ «روایت رحمت» در محوطهٔ مجموعهٔ تئاتر شهر روی صحنه رفت؛ رسانه‌ها از همخوانی قطعهٔ «ای ایران» توسط او در هفتهٔ وحدت نیز خبر دادند. در همین ماه اعلام شد که او خوانندهٔ تیتراژ مجموعهٔ تلویزیونی تاریخی «نگین ارباب» است؛ خبری که رسانه‌ها آن را بازگشت او به تیتراژخوانی توصیف کردند.

جایگاه و تصویر عمومی

محمد اصفهانی از خوانندگانی است که پس از رسمی شدن دوبارهٔ موسیقی پاپ در ایران در دههٔ ۱۳۷۰ شناخته شدند و میان آواز ایرانی و پاپ پیوند برقرار کردند. تیتراژهای تلویزیونی بخش مهمی از شهرت او را ساخته است و حضورش در مناسبت‌های مذهبی و رسمی و آثاری با مضامین آیینی نیز بخشی از تصویر عمومی او را شکل می‌دهد. منتقدان و هم‌کاران بیشتر بر توانایی آوازی و تسلط او بر ردیف تأکید کرده‌اند، هرچند برخی اجراهای زنده‌اش، مانند شب نخست کنسرت مرداد ۱۳۸۹، به‌سبب مشکلات فنی مورد انتقاد قرار گرفت.