عبدالناصر همتی

زندگی و تحصیلات

عبدالناصر همتی در سال ۱۳۳۶ در کبودرآهنگ استان همدان به دنیا آمد. او تحصیلات کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری اقتصاد را در دانشگاه تهران گذراند و در سال ۱۳۷۲ دکتری گرفت. همتی از همان سال عضو هیئت علمی دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه تهران است و در حوزهٔ اقتصاد کلان و اقتصاد انرژی تدریس کرده است. از او کتاب‌هایی مانند «اقتصاد کلان»، «اقتصاد نفت» و «توسعهٔ اقتصادی» منتشر شده است. همسرش سپیده شبستری است و سه فرزند دارد. همتی عضو حزب کارگزاران سازندگی ایران است.

از صداوسیما تا بیمه و بانک

همتی از سال ۱۳۵۹ تا ۱۳۷۳ در سازمان صداوسیما فعالیت کرد و پس از مدیریت بخش خبر، از ۱۳۶۸ تا ۱۳۷۳ معاون سیاسی این سازمان بود. در سال ۱۳۷۳ رئیس کل بیمهٔ مرکزی ایران شد و تا ۱۳۸۵ در این سمت ماند؛ در این دوره سیاست‌های واگذاری و ورود شرکت‌های بیمهٔ خصوصی به بازار اجرا شد. سپس از ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۲ مدیرعامل بانک سینا و از ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۵ مدیرعامل بانک ملی ایران بود. در سال ۱۳۹۵ پس از استعفای محمدابراهیم امین دوباره به ریاست بیمهٔ مرکزی بازگشت و در تیر ۱۳۹۷ برای مدت کوتاهی سفیر ایران در چین شد.

ریاست بانک مرکزی (۱۳۹۷–۱۴۰۰) و انتخابات

در ۳ مرداد ۱۳۹۷ حسن روحانی او را جانشین ولی‌الله سیف در ریاست بانک مرکزی کرد. دورهٔ نخست ریاست او با خروج آمریکا از برجام و تحریم‌های گسترده همزمان بود و در این دوره نرخ تورم و قیمت ارز افزایش چشمگیری یافت. همتی در اردیبهشت ۱۴۰۰ برای انتخابات ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرد و پس از تأیید صلاحیت، در ۹ خرداد ۱۴۰۰ از ریاست بانک مرکزی برکنار شد. او در این انتخابات با حمایت حزب کارگزاران به‌عنوان نامزد اصلی جریان میانه‌رو شرکت کرد و پس از سیدابراهیم رئیسی و محسن رضایی سوم شد. در خرداد ۱۴۰۳ نیز برای انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرد اما شورای نگهبان صلاحیت او را تأیید نکرد.

وزارت اقتصاد و استیضاح

مسعود پزشکیان همتی را به‌عنوان وزیر امور اقتصادی و دارایی به مجلس معرفی کرد و او در ۳۱ مرداد ۱۴۰۳ با ۱۹۲ رأی موافق رأی اعتماد گرفت. در دورهٔ وزارت او سیاست یکسان‌سازی نرخ ارز و راه‌اندازی بازار ارز توافقی دنبال شد و هم‌زمان ارزش ریال به‌شدت کاهش یافت. منتقدان او را مسئول بخشی از این وضعیت دانستند و حامیانش به تأثیر تحولات منطقه و تهدیدهای خارجی اشاره کردند. سرانجام مجلس در ۱۲ اسفند ۱۴۰۳ با ۱۸۲ رأی موافق در برابر ۸۹ رأی مخالف او را استیضاح و از وزارت برکنار کرد؛ افزایش نرخ ارز، تورم و مسائل مربوط به صنعت خودرو از محورهای استیضاح بود.

بازگشت به بانک مرکزی (۱۴۰۴–اکنون)

در دی ۱۴۰۴ و در پی استعفای محمدرضا فرزین در بحبوحهٔ سقوط ارزش ریال و اعتراضات سراسری، هیئت وزیران انتصاب همتی را تصویب کرد و او با حکم پزشکیان برای دومین بار رئیس کل بانک مرکزی شد. به گزارش خبرگزاری فارس، پیش از این انتصاب حدود ۱۰۰ نماینده در نامه‌ای از رئیس‌جمهور خواسته بودند در آن تجدیدنظر کند. همتی مهار تورم، کنترل نرخ ارز از راه برچیدن رانت ارز چندنرخی و مدیریت ناترازی بانک‌ها را اولویت‌های خود اعلام کرد. این دوره با جنگ ۱۴۰۴–۱۴۰۵ و فشار شدید بر بازار ارز همراه بوده است. او تا شهریور ۱۴۰۵ همچنان در این سمت است و در ۱۰ شهریور ۱۴۰۵، همزمان با رسیدن نرخ دلار به رکوردهای تازه، گفت بانک مرکزی ذخایر ارزی کافی برای واردات کالاهای اساسی دارد و آماده است تا ۲ میلیارد دلار به بازار تزریق کند.

جایگاه و ارزیابی‌ها

همتی را از چهره‌های اقتصادی نزدیک به جریان اعتدال و اصلاحات می‌دانند. حامیانش بر تجربهٔ طولانی او در نظام بانکی و بیمه‌ای و تلاش برای اصلاح نظام ارزی تأکید می‌کنند و منتقدانش، به‌ویژه در میان نمایندگان اصولگرا، او را در افزایش تورم و کاهش ارزش ریال در دوره‌های مسئولیتش مقصر می‌دانند.