امیر قلعه‌نویی

کودکی و دوران بازیگری

اردشیر قلعه‌نویی، که از کودکی «امیر» صدایش می‌کردند، در ۱ آذر ۱۳۴۲ (۲۲ نوامبر ۱۹۶۳) در محلهٔ نازی‌آباد تهران به دنیا آمد و اصالتش به قلعه‌نو نیشابور برمی‌گردد. پدرش را در هفت‌سالگی از دست داد و از نوجوانی کار می‌کرد. فوتبال را در ردهٔ جوانان راه‌آهن آغاز کرد و سپس در شاهین تهران بازی کرد و در ۲۲ سالگی کاپیتان این تیم شد. پس از حدود یک سال بازی در السد قطر، که با آن قهرمان لیگ و جام حذفی قطر شد، در زمستان ۱۳۶۷ به استقلال تهران پیوست و تا پایان دوران بازی در این باشگاه ماند.

او با استقلال قهرمان لیگ قدس (۱۳۶۹)، جام باشگاه‌های آسیا ۱۹۹۱ و جام حذفی ۷۵–۱۳۷۴ شد و در چهار سال پایانی بازیگری کاپیتان تیم بود؛ به همین سبب در میان هواداران و رسانه‌ها به «ژنرال» شهرت یافت. قلعه‌نویی ۲۰ بازی ملی انجام داد و یک گل به ثمر رساند. او در سال ۱۳۷۶ به دلیل مصدومیت مزمن زانو از بازی کناره گرفت.

مربیگری باشگاهی

قلعه‌نویی پس از دستیاری ناصر حجازی در استقلال، سرمربیگری را در کشاورز و برق تهران آغاز کرد. در بهار ۱۳۸۱ به‌عنوان سرمربی موقت استقلال قهرمان جام حذفی شد و پس از دوره‌ای در استقلال اهواز، از ۱۳۸۲ سرمربی استقلال شد. استقلال با هدایت او در فصل‌های ۸۵–۱۳۸۴، ۸۸–۱۳۸۷ و ۹۲–۱۳۹۱ قهرمان لیگ برتر شد و در ۱۳۸۷ نیز جام حذفی را برد. او در فاصلهٔ این دوره‌ها سپاهان را در فصل‌های ۸۹–۱۳۸۸ و ۹۰–۱۳۸۹ قهرمان لیگ کرد و استقلال را در سال ۲۰۱۳ به نیمه‌نهایی لیگ قهرمانان آسیا رساند.

دیگر تیم‌های او تراکتورسازی تبریز (دو دوره)، مس کرمان، ذوب‌آهن، سپاهان (۱۳۹۷ تا ۱۳۹۹) و گل‌گهر سیرجان (۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱) بودند. با پنج عنوان قهرمانی، او رکورددار بیشترین قهرمانی لیگ برتر در میان سرمربیان شناخته می‌شود و تنها مربی‌ای است که با چهار تیم مختلف نایب‌قهرمان لیگ شده است. دوران مربیگری او با اختلاف‌های علنی با برخی مدیران باشگاه‌ها، انتقاد از قانون سقف قراردادها و برخورد انضباطی با بعضی بازیکنان نیز همراه بود.

سرمربیگری تیم ملی

قلعه‌نویی نخستین بار در تابستان ۱۳۸۵ پس از برانکو ایوانکوویچ سرمربی تیم ملی شد. ایران در جام ملت‌های آسیا ۲۰۰۷ صدرنشین گروه شد اما در یک‌چهارم نهایی در ضربات پنالتی به کره جنوبی باخت و او از تیم ملی جدا شد. در این دوره ۱۷ بازی با ۱۰ برد و تنها یک باخت ثبت کرد.

او در ۲۱ اسفند ۱۴۰۱ (مارس ۲۰۲۳) دوباره سرمربی تیم ملی شد. ایران با او قهرمان نخستین دورهٔ مسابقات کافا (۲۰۲۳) شد و در جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۳ در قطر به نیمه‌نهایی رسید و در بهمن ۱۴۰۲ با نتیجهٔ ۳–۲ به قطر باخت. تیم ملی در ۵ فروردین ۱۴۰۴ با تساوی ۲–۲ برابر ازبکستان در تهران، صعود به جام جهانی ۲۰۲۶ را قطعی کرد.

جام جهانی ۲۰۲۶ و وضعیت کنونی

ایران در گروه G جام جهانی ۲۰۲۶ با نیوزیلند (۲–۲)، بلژیک (۰–۰) و مصر (۱–۱) مساوی کرد و با سه امتیاز در رتبهٔ سوم گروه ماند، اما در شمار هشت تیم سوم برتر قرار نگرفت و حذف شد. به گزارش رسانه‌ها، به دلیل محدودیت‌های روادید و ملاحظات سیاسی میان ایران و آمریکا، اردوی اصلی تیم از آریزونا به تیخوانای مکزیک منتقل شد و قلعه‌نویی از کمبود زمان آماده‌سازی میان بازی‌ها انتقاد کرد. پس از جام، مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، در تیر ۱۴۰۵ اعلام کرد که قلعه‌نویی تا جام ملت‌های آسیا ۲۰۲۷ سرمربی تیم ملی می‌ماند.

پس از جام جهانی، قلعه‌نویی از رسانه‌هایی که عملکرد تیم را نقد می‌کردند انتقاد کرد و برخی رسانه‌ها این سخنان را خطاب به عادل فردوسی‌پور دانستند؛ فردوسی‌پور در پاسخ گفت اهل تعریف غیرواقعی از تیم ملی نیست. تا شهریور ۱۴۰۵ او همچنان سرمربی تیم ملی بود و تیم را برای دیدارهای دوستانه با ازبکستان و روسیه آماده می‌کرد.

جایگاه و تصویر عمومی

قلعه‌نویی از موفق‌ترین مربیان تاریخ لیگ ایران از نظر شمار قهرمانی به شمار می‌رود و چهار بار جایزهٔ بهترین سرمربی فصل لیگ برتر را گرفته است. در عین حال، شیوهٔ بازی تیم‌هایش و اظهارات صریحش دربارهٔ مدیریت فوتبال، داوری و رسانه‌ها بارها موضوع بحث و انتقاد بوده است. او یک پسر و یک دختر دارد.