داریوش اقبالی

کودکی و آغاز فعالیت

داریوش اقبالی در ۱۵ بهمن ۱۳۲۹ (۴ فوریهٔ ۱۹۵۱) در تهران به دنیا آمد. خانوادهٔ او اهل میانه در آذربایجان شرقی بودند و پدرش، محمود اقبالی، از ملاکان این شهرستان بود. دوران کودکی داریوش در میانه، کرج و استان کردستان گذشت و به روایت زندگی‌نامه‌هایش، نخستین بار در ۹ سالگی در جشن مدرسه روی صحنه رفت. او دوران دبیرستان را در مدرسه‌های کرج و تهران گذراند و در همان سال‌ها در مراسم مدرسه برنامه اجرا می‌کرد. در سال ۱۳۴۹ با معرفی حسن خیاط‌باشی وارد موسیقی حرفه‌ای شد و با ترانهٔ «به من نگو دوست دارم» به آهنگسازی مصطفی جاویدان، که از تلویزیون ملی پخش شد، به شهرت رسید.

دههٔ ۱۳۵۰؛ ترانه‌های اجتماعی و زندان

داریوش در دههٔ ۱۳۵۰ با آهنگسازانی چون فرید زلاند، بابک بیات، واروژان، پرویز مقصدی و منوچهر چشم‌آذر و ترانه‌سرایانی مانند ایرج جنتی عطایی، شهیار قنبری و اردلان سرفراز همکاری کرد. ترانه‌هایی چون «جنگل»، «بن‌بست»، «بوی گندم» و «گل بارون‌زده» که مضمون اجتماعی و اعتراضی داشتند، او را به یکی از پرمخاطب‌ترین خوانندگان آن دوره تبدیل کرد و در نظرسنجی مجلهٔ «جوانان» در سال ۱۳۵۶ محبوب‌ترین خوانندهٔ ایران شناخته شد. او در همین دهه چند بار بازداشت و زندانی شد؛ داریوش علت بازداشت‌ها را خواندن ترانه‌های سیاسی می‌داند، در حالی که برخی مطبوعات آن زمان از اتهام مرتبط با مواد مخدر خبر داده بودند. داریوش در فیلم‌های «یاران» (۱۳۵۳) و «فریاد زیر آب» (۱۳۵۶، به کارگردانی سیروس الوند) نیز بازی کرد. در مرداد ۱۳۵۶ زنی در جریان یکی از اجراهایش به صورت او اسید پاشید و او برای درمان به خارج از کشور رفت.

مهاجرت و کارنامهٔ خارج از ایران

داریوش پس از انقلاب ۱۳۵۷ به ایران بازنگشت و به جمع هنرمندان ایرانی ساکن لس‌آنجلس پیوست. او از آن زمان بیش از ۲۰۰ ترانه در ده‌ها آلبوم منتشر کرده است؛ از جمله آلبوم‌های «پرنده مهاجر» (۱۹۸۳)، «نون و پنیر و سبزی» (۱۹۹۰)، «بچه‌های ایران» (۱۹۹۵)، «گل بیتا» (۲۰۰۰)، «دوباره می‌سازمت وطن» (۲۰۰۳)، «صفر» (۲۰۱۶) و «گرگ» (۲۰۲۱). در ترانه‌های او اشعاری از مولوی، حافظ، احمد شاملو، سیمین بهبهانی و حسین منزوی به کار رفته و بسیاری از آثار این دوره به موضوعاتی چون مهاجرت، فقر، آزادی و وضعیت سیاسی ایران می‌پردازند. همکاری با عبدی یمینی و بازسازی برخی ترانه‌های دههٔ ۱۳۵۰ نیز از بخش‌های شناخته‌شدهٔ کارنامهٔ اوست.

ترک اعتیاد و بنیاد آینه

داریوش سال‌ها با اعتیاد درگیر بود و خود بارها از آن سخن گفته است. او در سال ۲۰۰۰ اعتیاد را ترک کرد و ترانهٔ «معجزهٔ خاموش» را با اشاره به این نقطهٔ عطف خواند. سپس وبگاهی برای یاری‌رساندن به معتادان ایرانی و خانواده‌هایشان راه‌اندازی کرد و با همکاری دو پزشک بنیاد آینه را بنیان گذاشت که با برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی و برگزاری سمینار به موضوع اعتیاد می‌پردازد. داریوش عضو سازمان عفو بین‌الملل است و در فعالیت‌هایی برای پناه‌جویان ایرانی و کودکان کار نیز مشارکت داشته است.

مواضع و فعالیت در سال‌های اخیر

داریوش از منتقدان جمهوری اسلامی است. در شهریور ۱۴۰۱ ایرانیان را به تجمع مقابل مقر سازمان ملل در اعتراض به حضور ابراهیم رئیسی فراخواند. در دی ۱۴۰۴، هم‌زمان با اعتراض‌های سراسری در ایران، به گزارش ایران اینترنشنال در پیامی در اینستاگرام از ایرانیان خواست اختلاف‌ها را کنار بگذارند و «همه با هم به آزادی میهن» فکر کنند. در مرداد ۱۴۰۵، پس از حدود هفت ماه، ترانهٔ «توهم توطئه» را منتشر کرد که با انتقاد بخشی از مخاطبان مخالف حکومت، از جمله هواداران سلطنت، روبه‌رو شد؛ منتقدان می‌گفتند این ترانه بار مسئولیت را بر دوش مردم می‌گذارد. داریوش به این انتقادها واکنش نشان داد و سیدعطاءالله مهاجرانی، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز در یادداشتی از او دفاع کرد.

جایگاه و زندگی شخصی

داریوش از چهره‌های اصلی موسیقی پاپ ایران در نیم قرن اخیر به شمار می‌رود و فرزانه همّاسی، پژوهشگر موسیقی، او را در کنار گوگوش از محبوب‌ترین خوانندگان پاپ نسل خود توصیف کرده است. او با همسرش، ونوس، در لس‌آنجلس زندگی می‌کند و دو فرزند به نام‌های بیتا و میلاد دارد.