مهدی یراحی

کودکی و آغاز موسیقی

مهدی یراحی در ۲۳ آبان ۱۳۶۰ در اهواز به دنیا آمد. او در حدود ده‌سالگی، هم‌زمان با فعالیت‌های فرهنگی دوران مدرسه، به موسیقی کلاسیک غربی علاقه‌مند شد و پس از پایان دورهٔ راهنمایی در سال ۱۳۷۶ تئوری موسیقی را نزد علی کسرائی آموخت؛ نواختن پیانو و گیتار را نیز به‌صورت خودآموز فراگرفت. یراحی پس از مهاجرت به تهران در حدود سال ۱۳۷۹ فعالیت حرفه‌ای را آغاز کرد و نزدیک به یک دهه برای خوانندگان دیگر، از جمله داریوش اقبالی، آهنگسازی کرد.

شهرت و آثار عاشقانه

یراحی با اجرای تیتراژ برنامهٔ تلویزیونی «شب شیشه‌ای» به‌عنوان خواننده شناخته شد و نخستین آلبوم رسمی خود، «منو رها کن»، را در سال ۱۳۹۰ منتشر کرد. آلبوم‌های «امپراتور» (۱۳۹۲)، «مثل مجسمه» (۱۳۹۴) و «آینه قدی» (۱۳۹۵) در پی آمدند. «امپراتور» در جشن سالانهٔ «موسیقی ما» جایزهٔ بهترین آلبوم پاپ را گرفت و یراحی برای «آینه قدی» جایزهٔ باربد بهترین خوانندهٔ پاپ را در سی‌وسومین جشنوارهٔ موسیقی فجر (۱۳۹۶) دریافت کرد. او تیتراژ فیلم‌های «نفس» ساختهٔ نرگس آبیار و «بیست و یک روز بعد» را نیز خواند. اجرای اذان با ملودی خود او (۱۳۹۳) بازتاب گسترده‌ای در خارج از ایران یافت و چهره‌هایی از ترکیه تا آمریکا آن را بازنشر کردند.

آثار اجتماعی و ممنوعیت‌ها

از میانهٔ دههٔ ۱۳۹۰ محتوای آثار یراحی بیش از پیش اجتماعی شد. او به بحران ریزگردها و آلودگی هوای اهواز و خشکی کارون پرداخت، قطعهٔ «خاک» را در همین زمینه منتشر کرد و پس از اعتراضات دی ۱۳۹۶ نامه‌ای انتقادی خطاب به حسن روحانی نوشت. در ۶ دی ۱۳۹۷ او و گروهش در کنسرت اهواز در همبستگی با کارگران معترض گروه ملی فولاد، لباس فرم آنان را پوشیدند و یک روز بعد قطعهٔ «پاره‌سنگ» با مضمون انتقاد از طولانی شدن جنگ ایران و عراق منتشر شد. پس از این رویدادها وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی او را از فعالیت منع کرد. ممنوعیت پس از شش ماه برداشته شد، اما همخوانی «پاره‌سنگ» از سوی تماشاگران در کنسرت ۲۶ تیر ۱۳۹۸ و انتقادهای او از نهادهای حاکمیتی، از جمله سپاه پاسداران، در کنسرت‌های آذر ۱۳۹۸ به ممنوعیت دوباره در بهمن ۱۳۹۸ انجامید. رادیوی ملی آمریکا (ان‌پی‌آر) «پاره‌سنگ» را در فهرست آهنگ‌های الهام‌بخش مقاومت در سال ۲۰۱۹ قرار داد.

یراحی در جریان اعتراضات ۱۴۰۱ قطعه‌های «قفس بس»، «سرود زن» و «سرود زندگی» را در همراهی با جنبش «زن، زندگی، آزادی» منتشر کرد و در مرداد ۱۴۰۱ اعلام کرد صداوسیما اجازهٔ پخش آثار او را ندارد.

بازداشت و محکومیت

در ۳ شهریور ۱۴۰۲ ترانهٔ «روسریتو» را در حمایت از زنانی که حجاب اجباری را کنار می‌گذارند منتشر کرد و در ۶ شهریور همان سال به دستور دادستانی تهران بازداشت شد. انتشار عکس لحظهٔ بازداشت او انتقاد حقوق‌دانان را برانگیخت. او در ۲۵ مهر ۱۴۰۲ با قرار وثیقه آزاد شد. بر اساس حکم شعبهٔ ۲۶ دادگاه انقلاب تهران که در دادگاه تجدیدنظر تأیید شد، یراحی به اتهام‌هایی از جمله «تبلیغ علیه نظام» به دو سال و هشت ماه حبس و ۷۴ ضربه شلاق محکوم شد که بر اساس مادهٔ ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی یک سال از حبس قابل اجرا بود. به گفتهٔ وکیلش، زهرا مینویی، حبس او از اسفند ۱۴۰۲ به نظارت الکترونیکی با پابند تبدیل شد و در دی ۱۴۰۳ پایان یافت. یراحی در اسفند ۱۴۰۳ در ویدئویی آمادگی خود را برای اجرای حکم اعلام کرد و حکم شلاق در ۱۵ اسفند ۱۴۰۳ اجرا شد؛ اجرای این حکم با محکومیت نهادهای حقوق بشری و شماری از هنرمندان روبه‌رو شد.

وضعیت در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵

یراحی پس از بسته شدن پرونده همچنان از فعالیت رسمی در ایران منع است و آثارش را از طریق شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کند. او در بهمن ۱۴۰۴، پس از سرکوب اعتراضات دی ۱۴۰۴، نماهنگ «آشوئیتس» را با ترانه‌ای از حسین شنبه‌زاده و آهنگسازی و نوازندگی پیانوی خود منتشر کرد که به گفتهٔ رسانه‌هایی چون ایران اینترنشنال و رادیو زمانه به سرکوب و زندان در آن زمستان اشاره دارد.

جایگاه و تصویر عمومی

یراحی از معدود خوانندگان پاپ مجاز در ایران است که با وجود هزینه‌های حرفه‌ای و قضایی به طرح مسائل سیاسی و اجتماعی ادامه داده است. رسانه‌هایی چون اکونومیست و ان‌پی‌آر او را نمونه‌ای از هنر اعتراضی در ایران معرفی کرده‌اند، در حالی که رسانه‌های محافظه‌کار داخلی مانند کیهان، فارس و تسنیم آثار و اظهاراتش را نقد کرده‌اند. آثار او به زبان‌های فارسی و عربی و توجهش به مسائل خوزستان نیز بخشی از هویت هنری‌اش به شمار می‌رود.