ترانه علیدوستی

زندگی و آغاز بازیگری

ترانه علیدوستی در ۲۲ دی ۱۳۶۲ در تهران به دنیا آمد. پدرش حمید علیدوستی، بازیکن پیشین تیم ملی فوتبال ایران و مربی فوتبال، و مادرش نادره حکیم‌الهی، مجسمه‌ساز است. او در دورهٔ دبیرستان در رشتهٔ علوم تجربی درس می‌خواند که در کلاس‌های بازیگری امین تارخ ثبت‌نام کرد و از همین مسیر در سال ۱۳۷۹ برای نقش اصلی فیلم «من ترانه ۱۵ سال دارم» به کارگردانی رسول صدرعاملی برگزیده شد.

درخشش در نخستین فیلم

علیدوستی با نخستین تجربهٔ سینمایی‌اش در بیستمین جشنوارهٔ فیلم فجر (۱۳۸۰) سیمرغ بلورین بهترین بازیگر نقش اول زن را گرفت و به یکی از جوان‌ترین برندگان این جایزه تبدیل شد. همین نقش در سال ۱۳۸۱ پلنگ برنزی بهترین بازیگر زن جشنوارهٔ لوکارنو سوئیس را نیز برایش به همراه آورد. او برای سه فیلم نخست خود پیاپی نامزد سیمرغ بلورین شد.

همکاری با اصغر فرهادی و آثار شاخص

علیدوستی در «شهر زیبا» (۱۳۸۲)، «چهارشنبه‌سوری» (۱۳۸۴)، «دربارهٔ الی» (۱۳۸۷) و «فروشنده» (۱۳۹۴) با اصغر فرهادی همکاری کرد. «فروشنده» برندهٔ جایزهٔ اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان در هشتاد‌ونهمین دورهٔ جوایز اسکار شد؛ علیدوستی در بهمن ۱۳۹۵ در اعتراض به محدودیت‌های صدور روادید دولت ترامپ برای ایرانیان اعلام کرد در این مراسم شرکت نمی‌کند. از دیگر فیلم‌های او می‌توان «کنعان» و «پذیرایی ساده» از مانی حقیقی، «تردید» از واروژ کریم‌مسیحی، «شیرین» عباس کیارستمی، «زندگی مشترک آقای محمودی و بانو»، «آسمان زرد کم‌عمق»، «استراحت مطلق»، «مادر قلب‌اتمی»، «اورکا»، «تفریق» و «برادران لیلا» (۱۴۰۱) به کارگردانی سعید روستایی را نام برد. او برای «پذیرایی ساده» جایزهٔ بهترین بازیگر زن جشنوارهٔ وزول فرانسه را گرفت. علیدوستی در سریال پرمخاطب نمایش خانگی «شهرزاد» (۱۳۹۳–۱۳۹۷) به کارگردانی حسن فتحی نقش اصلی را بازی کرد و در تئاتر نیز با نمایش «فنز» به کارگردانی محمد رحمانیان روی صحنه رفت.

ترجمه و نویسندگی

علیدوستی به زبان انگلیسی تسلط دارد و مترجم ادبی است. ترجمهٔ او از «رؤیای مادرم» اثر آلیس مونرو (نشر مرکز، ۱۳۹۰) جایزهٔ ادبی پروین اعتصامی را در بخش ادبیات داستانی گرفت و در نوزدهمین دورهٔ جایزهٔ کتاب فصل نیز شایستهٔ تقدیر شناخته شد. «تاریخ عشق» نوشتهٔ نیکول کراوس (نشر مرکز، ۱۳۹۵) از دیگر ترجمه‌های اوست. در نظرسنجی ۱۳۰ منتقد ماهنامهٔ «صنعت سینما» و نیز نظرسنجی مجلهٔ «فیلم» به‌عنوان بهترین بازیگر زن دههٔ ۸۰ سینمای ایران برگزیده شد. او عضو هیئت داوران جشنواره‌های هانوی (۲۰۱۲)، وزول (۲۰۱۴) و توکیو (۲۰۱۸) نیز بوده است.

سال‌های اخیر

علیدوستی به‌خاطر مواضع اجتماعی‌اش بارها خبرساز شده است. او در آذر ۱۴۰۱ پس از انتشار مطالبی در شبکه‌های اجتماعی دربارهٔ اعتراضات آن سال بازداشت و در ۱۴ دی ۱۴۰۱ با قرار وثیقه آزاد شد؛ بازداشت او با واکنش گستردهٔ سینماگران و جشنواره‌های بین‌المللی همراه بود. در دی ۱۴۰۴ مستندی دربارهٔ او با عنوان «ترانه» به کارگردانی پگاه آهنگرانی از بی‌بی‌سی فارسی پخش شد.