محمدجواد ظریف

زندگی و تحصیلات

محمدجواد ظریف خوانساری در ۱۷ دی ۱۳۳۸ در تهران در خانواده‌ای بازرگان به دنیا آمد. پدر و پدربزرگش از تجار اصفهان بودند. تحصیلات دبستان و دبیرستان را از سال ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ در مدرسهٔ علوی تهران گذراند و در ۱۷ سالگی برای ادامهٔ تحصیل به ایالات متحده رفت. او مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل را از دانشگاه ایالتی سان‌فرانسیسکو گرفت و سپس در دانشکدهٔ مطالعات بین‌الملل جوزف کوربل در دانشگاه دنور، کارشناسی ارشد دوم و در سال ۱۹۸۸ میلادی دکترای حقوق و سیاست بین‌الملل را دریافت کرد. موضوع رسالهٔ دکترای او «دفاع مشروع در حقوق و سیاست بین‌الملل» بود. ظریف با مریم ایمانیه ازدواج کرده و دو فرزند دارد.

آغاز کار دیپلماتیک

ظریف فعالیت در دستگاه دیپلماسی را از سال ۱۳۵۷ در سرکنسولگری ایران در سان‌فرانسیسکو آغاز کرد و از ۱۳۵۹ در نمایندگی ایران در سازمان ملل متحد در سمت‌هایی چون مشاور سیاسی و کاردار فعالیت داشت. او از سال ۱۳۷۱ تا ۱۳۸۱ معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه بود. او همچنین در دوره‌هایی ریاست کمیسیون خلع سلاح سازمان ملل متحد در نیویورک و عضویت در گروه شخصیت‌های برجستهٔ سازمان ملل برای گفت‌وگوی تمدن‌ها را نیز بر عهده داشت. ظریف در ۳ تیر ۱۳۸۱ به سمت نمایندهٔ دائم ایران در سازمان ملل متحد منصوب شد و تا سال ۱۳۸۶ در این سمت ماند.

وزارت امور خارجه و برجام

حسن روحانی پس از پیروزی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۲، ظریف را برای وزارت امور خارجه به مجلس معرفی کرد و او در مرداد ۱۳۹۲ با ۲۳۲ رأی موافق از مجلس رأی اعتماد گرفت. ظریف در دولت‌های یازدهم و دوازدهم تا سال ۱۴۰۰ وزیر امور خارجه بود و ریاست تیم مذاکره‌کنندهٔ هسته‌ای ایران را در گفت‌وگو با گروه ۱+۵ بر عهده داشت. این مذاکرات در ۲۳ تیر ۱۳۹۴ به توافق برنامهٔ جامع اقدام مشترک (برجام) انجامید. او در سال ۲۰۱۶ میلادی به همراه جان کری، وزیر خارجهٔ وقت آمریکا، جایزهٔ چتم هاوس را دریافت کرد. ظریف در ۶ اسفند ۱۳۹۷ از طریق اینستاگرام استعفای خود را اعلام کرد، اما رئیس‌جمهور با آن موافقت نکرد و او به کار خود ادامه داد. وزارت خزانه‌داری آمریکا در مرداد ۱۳۹۸ نام او را در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.

معاونت راهبردی رئیس‌جمهور

ظریف در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ از مسعود پزشکیان حمایت کرد و پس از پیروزی او، ریاست شورای راهبری دورهٔ انتقال دولت چهاردهم را بر عهده گرفت. سپس در ۱۱ مرداد ۱۴۰۳ به سمت معاون راهبردی رئیس‌جمهور و رئیس مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری منصوب شد. او در ۲۱ مرداد همان سال پس از معرفی فهرست وزیران پیشنهادی کناره‌گیری خود را اعلام کرد، اما در شهریور ۱۴۰۳ به این سمت بازگشت. ظریف سرانجام در اسفند ۱۴۰۳ و در پی مخالفت گروهی از نمایندگان مجلس که به قانون به‌کارگیری افراد در مشاغل حساس و تابعیت فرزندانش استناد می‌کردند، از این سمت کناره‌گیری کرد.

فعالیت علمی و آثار

ظریف در کنار فعالیت دیپلماتیک به تدریس و پژوهش در حوزهٔ روابط بین‌الملل پرداخته و در دانشکدهٔ روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه و دانشگاه تهران تدریس کرده است. خاطرات دوران نمایندگی او در سازمان ملل در کتاب «آقای سفیر» منتشر شده و کتاب «پایاب شکیبایی: برداشت‌هایی از هشت سال وزارت» نیز در سال ۱۴۰۳ از سوی انتشارات اطلاعات به چاپ رسیده است. او پس از کناره‌گیری از معاونت راهبردی نیز در رسانه‌های داخلی و خارجی دربارهٔ سیاست خارجی ایران اظهارنظر کرده و در فروردین ۱۴۰۵ در مقاله‌ای در نشریهٔ فارن افرز طرحی برای پایان جنگ و دستیابی به توافقی جامع پیشنهاد کرد.