کانادا با جدا شدن کِبِک کنار می‌آید؟

عصر ایران؛ محمد حسن گودرزی- به نوشته گاردین حزب جدایی‌طلب «حزب کبکوآ» (PQ) روز دوشنبه در انتخابات استانی کبک پیروز شد، اما نتوانست اکثریت کرسی‌ها را به دست آورد تا به‌تنهایی دولت تشکیل دهد.

این حزب با وعده برگزاری همه‌پرسی دیگری درباره استقلال کبک از کانادا، بار دیگر به قدرت بازمی‌گردد.

پیروزی حزب پل سن‌پیر پلاموندون، آن را برای نخستین‌بار در بیش از یک دهه گذشته به قدرت بازمی‌گرداند، اما اکثریتی را که در پی آن بود از این حزب دریغ می‌کند. در نتیجه، جدایی‌طلبان برای پیشبرد برنامه‌هایشان و احیای بحث استقلال کبک، ناچار خواهند بود به حمایت احزاب مخالف تکیه کنند.

پیروزی PQ ممکن است حفظ وحدت ملی کانادا را برای مارک کارنی، نخست‌وزیر این کشور آن هم در شرایطی که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، بر سیاست‌های کانادا فشار وارد کرده، دشوار کند.

کارنی که بر ضرورت نمایش جبهه‌ای متحد در برابر تعرفه‌های ترامپ تأکید کرده، اکنون باید با نخست‌وزیری در کبک همکاری کند که مصمم به تجزیه کاناداست.

با شمارش آرای نهایی، پیش‌بینی می‌شد PQ نزدیک به ۶۰ کرسی به دست آورد؛ رقمی که از ۶۴ کرسی لازم برای کسب اکثریت در مجلس ملی ۱۲۷ کرسی کبک، نهاد قانون‌گذاری این استان، کمتر است.

دولت اقلیت به این معناست که PQ برای تصویب قوانین مهم و عبور از رأی اعتماد، به حمایت نمایندگان احزاب مخالف نیاز خواهد داشت.

رای دهندگان خسته

تحلیل گران می‌گویند نتیجه‌ای که از مدت‌ها پیش انتظار می‌رفت، بازتاب خستگی رأی‌دهندگان از دولت راست‌میانه «ائتلاف آینده کبک» بود؛ دولتی که از سال ۲۰۱۸ در قدرت بوده است.

دولت‌های پیشین PQ در سال‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۵ همه‌پرسی‌های ناموفق استقلال برگزار کردند. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد حمایت از جدایی کبک از کانادا حدود ۳۰ درصد است؛ رقمی نزدیک به پایین‌ترین سطح تاریخی.

پلاموندون با اشاره به بی‌ثباتی سیاسی و زیان‌های اقتصادی ناشی از تعرفه‌ها گفته است تا زمانی که ترامپ کاخ سفید را ترک نکند، همه‌پرسی دیگری برگزار نخواهد کرد.

او همچنین گفته است هر جا منافع کبک اقتضا کند، با دولت فدرال در اتاوا همکاری خواهد کرد.

با این حال، برخی سیاست‌های PQ ممکن است تنش‌ها با کارنی را افزایش دهد؛ از جمله مخالفت با هرگونه تلاش دولت فدرال برای افزایش سطح مهاجرت، وعده قطع پیوندهای کبک با سلطنت بریتانیا و تعهد به جلوگیری از اجرای طرح پیشنهادی احداث خط قطار سریع‌السیر و شاخصی که کبک را به انتاریو متصل می‌کند.

کارنی همان روز، پیش از اعلام نتیجه، به خبرنگاران گفته بود با هر کسی که مردم کبک به‌عنوان نخست‌وزیر بعدی استان انتخاب کنند، همکاری خواهد کرد.

جدایی طلبی در کانادا 

نتیجه انتخابات کبک در حالی اعلام شده که دو هفته دیگر، در ۱۹ اکتبر، رأی‌دهندگان آلبرتا درباره برگزاری همه‌پرسی جدایی از کانادا تصمیم خواهند گرفت.

دنیل بلاند، استاد علوم سیاسی دانشگاه مک‌گیل در مونترال، گفت: نباید نتیجه انتخابات کبک را رد کارنی تلقی کرد؛ چرا که نخست‌وزیر همچنان در کبک از محبوبیت بالایی برخوردار است.

با این حال، بلاند افزود: تشکیل دولت جدایی‌طلب در کبک، چالشی تازه برای کارنی در زمینه حفظ وحدت ملی ایجاد می‌کند؛ به‌ویژه آنکه در بخش دیگری از کانادا نیز رأی‌گیری مرتبط با استقلال در پیش است.

حدود ۸۰ درصد جمعیت کبک فرانسوی‌زبان هستند و این استان در حال حاضر نیز از استقلال قابل‌توجهی در سیاست‌گذاری برخوردار است.

کبک مالیات بر درآمد خود را دریافت می‌کند، سیاست‌های مهاجرتی‌اش را به‌گونه‌ای تنظیم می‌کند که از فرانسوی‌زبانان حمایت شود و قوانینی دارد که زبان فرانسوی را در جایگاهی برتر از انگلیسی قرار می‌دهد.

تعرفه‌های ترامپ و اظهارات او درباره تبدیل کانادا به پنجاه‌ویکمین ایالت آمریکا، استدلال جدایی‌طلبان را پیچیده‌تر کرده است؛ زیرا این مواضع به تقویت ملی‌گرایی کانادایی انجامیده و به برخی فرانسوی‌زبانان کبک دلیل دیگری داده است تا ارزشِ حمایت ناشی از باقی‌ماندن در کانادا را در نظر بگیرند.

تعرفه‌های ترامپ و تهدیدهای مکرر او علیه کانادا به یکی از موضوعات محوری انتخابات فدرال ۲۰۲۵ تبدیل شد. این مسئله به پیروزی لیبرال‌های کارنی کمک کرد؛ حزبی که پیش از بازگشت ترامپ به قدرت، در نظرسنجی‌ها فاصله زیادی با رقیبان داشت.

نگاهی به پیشینه حزب PQ

حزب کبکوا (Parti Québécois) یکی از مهم‌ترین احزاب سیاسی تاریخ معاصر کبک و جریان اصلی جنبش استقلال‌طلبی این استان در کانادا است. این حزب در سال ۱۹۶۸ به رهبری رنه لوِک (René Lévesque) شکل گرفت و از ابتدا هدف اصلی خود را تبدیل کبک به کشوری مستقل دنبال کرد.

لوِک که پیش‌تر از چهره‌های حزب لیبرال کبک بود، در سال ۱۹۶۷ از این حزب جدا شده و جنبش «حاکمیت-همبستگی» را پایه‌گذاری کرده بود.

کبکوا در سال ۱۹۷۶ برای نخستین بار در انتخابات استانی پیروز شد و لوِک به نخست‌وزیری کبک رسید. دولت او علاوه بر پیگیری برنامه استقلال، مجموعه‌ای از اصلاحات اجتماعی و اقتصادی را اجرا کرد که تصویب منشور زبان فرانسه، موسوم به «قانون ۱۰۱»، از مهم‌ترین آنها بود.

محور اصلی اختلاف حزب با دولت فدرال کانادا اما همچنان استقلال کبک بود. در سال ۱۹۸۰ نخستین همه‌پرسی استقلال برگزار شد که پیشنهاد حاکمیت-همبستگی با ۵۹.۶ درصد رأی مخالف شکست خورد.

پانزده سال بعد، حزب کبکوا بار دیگر همه‌پرسی برگزار کرد و این بار نتیجه بسیار نزدیک بود؛ گزینه استقلال ۴۹.۴۲ درصد آرا را به دست آورد و با اختلاف اندکی شکست خورد.

حزب کبکوا پس از همه‌پرسی ۱۹۹۵ نیز به فعالیت سیاسی خود ادامه داد و چندین دوره قدرت را در کبک در اختیار داشت. این حزب امروز همچنان استقلال کبک را هدف اصلی خود می‌داند و تحت رهبری پل سن‌پیر پلاموندون (Paul St-Pierre Plamondon) برای تشکیل دولت و برگزاری همه‌پرسی استقلال تلاش می‌کند.