فرونشست زمین در یزد فروکش کرد
یزد- نرخ فرونشست زمین در استان یزد از ۱۴.۹ سانتی‌متر به ۹ میلی‌متر کاهش یافته که کنترل برداشت از آب‌های زیرزمینی به‌عنوان یکی از اقدامات مؤثر در مدیریت این پدیده مطرح شده است.
خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها، محدثه میرجلیلی؛ فرونشست زمین یکی از پیامدهای جدی برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی است که در مناطق خشک و نیمه‌خشک، به‌ویژه در استان‌هایی مانند یزد، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. کاهش بارندگی، تداوم خشکسالی، افت سطح آبخوان‌ها و افزایش تقاضا برای مصارف مختلف، فشار مضاعفی بر منابع آبی وارد کرده و ضرورت مدیریت پایدار این منابع را افزایش داده است.
استان یزد به دلیل شرایط اقلیمی، محدودیت منابع آب تجدیدپذیر و وابستگی بخش‌های مختلف به آب‌های زیرزمینی، در برابر پیامدهای برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب آسیب‌پذیر است. در چنین شرایطی، کنترل برداشت از چاه‌ها، جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز، نظارت بر میزان بهره‌برداری و به‌روزرسانی نقشه‌های فرونشست، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در مدیریت این پدیده نقش داشته باشد.
با این حال، فرونشست تنها یک مسئله مرتبط با منابع آب نیست؛ این پدیده در صورت تداوم می‌تواند زیرساخت‌ها، تأسیسات، اراضی و برنامه‌ریزی‌های توسعه‌ای را نیز تحت تأثیر قرار دهد. ازاین‌رو، شناخت مناطق در معرض خطر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، اهمیت ویژه‌ای دارد.
کاهش نرخ فرونشست در استان یزد
کارشناس مدیریت بحران استان یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مدیریت پدیده فرونشست در استان، بر اهمیت پیشگیری و کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی تأکید کرد.
قاسم صادقیان با بیان اینکه بخش مهمی از اقدامات مدیریت بحران در این حوزه ماهیت پیشگیرانه دارد، اظهار کرد: کنترل برداشت از چاه‌های آب زیرزمینی و جلوگیری از بهره‌برداری بی‌رویه از منابع آب، از مهم‌ترین اقداماتی است که برای مدیریت و کنترل روند فرونشست دنبال می‌شود.
کارشناس مدیریت بحران استان یزد با اشاره به فعالیت دستگاه‌های مسئول در زمینه پایش این پدیده افزود: سازمان زمین‌شناسی و شرکت آب منطقه‌ای در حوزه بررسی و تهیه نقشه‌های مرتبط با فرونشست فعالیت دارند و اطلاعات حاصل از این بررسی‌ها برای شناسایی مناطق در معرض خطر و برنامه‌ریزی‌های اجرایی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
صادقیان ادامه داد: در ماه‌های اخیر نیز بازدیدهای میدانی و بررسی‌های جدید انجام شده و نقشه‌های مربوط به مناطق مستعد فرونشست در اختیار برخی دستگاه‌های اجرایی استان، از جمله اداره‌کل صنعت، معدن و تجارت، اداره‌کل راه و شهرسازی و بنیاد مسکن قرار گرفته است.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از اطلاعات به‌روز در تصمیم‌گیری‌های اجرایی تصریح کرد: این اطلاعات می‌تواند در بررسی طرح‌ها، نظارت بر واگذاری زمین و انجام اقدامات پیشگیرانه مورد استفاده قرار گیرد تا در مناطق دارای خطر فرونشست، ملاحظات لازم در تصمیم‌گیری‌ها لحاظ شود.
کنترل برداشت از چاه‌ها؛ راهکار اصلی پیشگیری
کارشناس مدیریت بحران استان یزد، کنترل برداشت از منابع آب زیرزمینی را یکی از محورهای اصلی مقابله با گسترش فرونشست دانست و گفت: هرچه برداشت از آبخوان‌ها بدون توجه به ظرفیت و میزان تغذیه آن‌ها ادامه پیدا کند، فشار بیشتری به منابع زیرزمینی وارد می‌شود؛ بنابراین، مدیریت برداشت و جلوگیری از اضافه‌برداشت، اهمیت زیادی دارد.
صادقیان با اشاره به اقدامات نظارتی در این حوزه افزود: کنترل میزان برداشت چاه‌ها، استفاده از سامانه‌های هوشمند و نظارت بر عملکرد چاه‌های مجاز، از جمله اقداماتی است که برای مدیریت منابع آب و کاهش فشار بر سفره‌های زیرزمینی انجام می‌شود.
وی با اشاره به آمارهای ارائه‌شده درباره نرخ فرونشست در استان اظهار کرد: نرخ فرونشست که پیش‌تر حدود ۱۴.۹ سانتی‌متر گزارش شده بود، بر اساس آمار مربوط به دو سال اخیر به حدود ۹ میلی‌متر کاهش یافته است.
این کارشناس مدیریت بحران استان یزد، کنترل برداشت آب و اقدامات نظارتی را از عوامل مؤثر در مدیریت این روند دانست و بر ضرورت تداوم اقدامات پیشگیرانه تأکید کرد.
صادقیان همچنین با اشاره به گستردگی پهنه‌های درگیر با این پدیده در استان گفت: شرق ابرکوه و دشت یزد ـ اردکان از مناطقی هستند که با فرونشست زمین مواجه بوده‌اند.
وجود ۸۳۹ حلقه چاه در بخش صنعت و خدمات
در کنار اقدامات مرتبط با پایش و مدیریت بحران، میزان بهره‌برداری از منابع آب زیرزمینی در بخش‌های مختلف نیز یکی از موضوعات مهم در بررسی وضعیت آبخوان‌های استان یزد است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان یزد، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با تشریح وضعیت چاه‌های بخش صنعت و خدمات اظهار کرد: در حال حاضر ۸۳۹ حلقه چاه در بخش صنعت و خدمات استان یزد وجود دارد که سالانه حدود ۵۲.۳ میلیون مترمکعب آب از آن‌ها برداشت می‌شود.
جواد محجوبی افزود: این میزان برداشت، حدود پنج درصد از کل برداشت آب از منابع استان را شامل می‌شود.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان یزد همچنین با اشاره به وضعیت چاه‌های صنعتی و خدماتی در دشت‌های ممنوعه و ممنوعه بحرانی گفت: در این دشت‌ها ۸۱۲ حلقه چاه متعلق به بخش صنعت و خدمات وجود دارد که میزان بهره‌برداری سالانه از آن‌ها حدود ۵۱ میلیون مترمکعب است.
انسداد ۹۴ حلقه چاه غیرمجاز در سال ۱۴۰۴
محجوبی با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای مقابله با برداشت غیرمجاز از منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ تعداد ۹۴ حلقه چاه غیرمجاز پر و مسلوب‌المنفعه شده است.
وی افزود: مسدودسازی این چاه‌ها به صرفه‌جویی حدود ۶۵۰ هزار مترمکعب آب منجر شده است.
وی افزود: مقابله با چاه‌های غیرمجاز یکی از ابزارهای مدیریت منابع آب زیرزمینی به شمار می‌رود؛ چراکه برداشت خارج از ضوابط می‌تواند امکان برنامه‌ریزی برای تخصیص منابع و کنترل میزان بهره‌برداری را کاهش دهد.
محجوبی خاطرنشان کرد: با این حال، اثربخشی این اقدامات به تداوم نظارت، جلوگیری از حفر چاه‌های جدید، کنترل اضافه‌برداشت چاه‌های دارای مجوز و پیگیری تخلفات احتمالی وابسته است. در شرایطی که منابع آب تجدیدپذیر محدود هستند، جلوگیری از برداشت غیرمجاز باید در کنار اصلاح الگوی مصرف و مدیریت تقاضا دنبال شود.
منابع آب شیرین یزد زیر فشار برداشت و خشکسالی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان یزد با اشاره به محدودیت منابع آب شیرین استان گفت: منابع آب شیرین و باکیفیت در یزد بسیار محدود است و بخش عمده برداشت از این منابع به تأمین آب شرب اختصاص دارد.
وی ادامه داد: در سال گذشته از ۶۱۹ حلقه چاه شرب، حدود ۸۳ میلیون مترمکعب آب برداشت شده است.
محجوبی با اشاره به وضعیت سطح آب زیرزمینی در دشت‌های استان تصریح کرد: بر اساس بررسی‌های انجام‌شده، بیشترین افت سطح آب زیرزمینی در محدوده پهنه‌های مرتبط با منابع تأمین آب شرب مشاهده شده است.
وی کاهش تغذیه آبخوان‌ها در پی کاهش بارندگی و خشکسالی را از عوامل مؤثر در این وضعیت دانست و افزود: توسعه و رشد جمعیت و افزایش برداشت از منابع آب زیرزمینی نیز بر افت سطح آبخوان‌ها تأثیرگذار است.
قوانین قدیمی و موانع مقابله با برداشت غیرمجاز
محجوبی با اشاره به چالش‌های قانونی و اجتماعی این حوزه اظهار کرد: قوانین مورد استفاده در بخش آب مربوط به دهه‌های گذشته است و ایجاد ساختار قانونی جدید و تقویت ضمانت‌های اجرایی برای مدیریت منابع آب و برخورد با بهره‌برداران غیرمجاز، از اقدامات ضروری به شمار می‌رود.
وی افزود: دستگاه‌های متولی مدیریت منابع آب در اجرای قوانین، با چالش‌های مختلفی مواجه هستند و فشارهای اجتماعی و مشکلات اقتصادی و معیشتی مردم نیز از جمله موانع موجود در مسیر جلوگیری از برداشت غیرمجاز است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان یزد تأکید کرد: این شرکت تمام تلاش خود را برای برخورد با چاه‌های غیرمجاز و جلوگیری از اضافه‌برداشت چاه‌های مجاز به کار گرفته است.
بررسی این چالش‌ها نشان می‌دهد که مقابله مؤثر با برداشت غیرمجاز، علاوه بر اقدامات نظارتی و برخوردهای قانونی، به همراهی اجتماعی و ایجاد راهکارهای عملی برای مدیریت مصرف آب نیاز دارد. هرگونه برنامه‌ریزی در این زمینه باید ضمن حفاظت از منابع زیرزمینی، شرایط اقتصادی و معیشتی بهره‌برداران را نیز در نظر بگیرد.
ضرورت هماهنگی دستگاه‌ها برای مهار فرونشست
فرونشست زمین در استان یزد مسئله‌ای چندبعدی است که مدیریت آن به همکاری دستگاه‌های مسئول در حوزه آب، زمین‌شناسی، مدیریت بحران، شهرسازی و برنامه‌ریزی توسعه نیاز دارد.
به‌روزرسانی نقشه‌های فرونشست، شناسایی پهنه‌های پرخطر، کنترل برداشت از چاه‌ها، جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز و نظارت بر اضافه‌برداشت، از اقداماتی است که می‌تواند به کاهش فشار بر آبخوان‌ها کمک کند. در کنار این اقدامات، توجه به ظرفیت واقعی منابع آب در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با توسعه شهری، صنعتی و کشاورزی نیز ضروری است.
از سوی دیگر، با توجه به محدودیت منابع آب شیرین و سهم بالای مصارف شرب از برخی منابع زیرزمینی، حفاظت از آبخوان‌ها باید به‌عنوان یکی از اولویت‌های اساسی مدیریت استان دنبال شود.
کاهش نرخ فرونشست در برخی مناطق، در صورت تأیید داده‌های پایش، می‌تواند نشانه‌ای امیدوارکننده از اثرگذاری اقدامات کنترلی باشد؛ اما تداوم این روند به استمرار مدیریت برداشت و جلوگیری از تشدید فشار بر منابع آب زیرزمینی وابسته است.
در نهایت، مهار فرونشست زمین در یزد تنها با اقدامات مقطعی محقق نمی‌شود و به برنامه‌ای مستمر برای حفاظت از آبخوان‌ها، تقویت نظارت، اصلاح الگوی مصرف، اجرای دقیق قوانین و هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی نیاز دارد؛ برنامه‌ای که موفقیت آن می‌تواند نقش مهمی در حفاظت از زیرساخت‌ها، منابع طبیعی و آینده سکونت و فعالیت اقتصادی در دشت‌های استان داشته باشد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.