زن نوبلیست سیاه پوست افشاگر ماهیت ترامپیسم/ هوش مصنوعی: طنز سیاه «ناوی پیلای» شهوت قدرت ترامپ و ابتذال جوایز سیاسی را افشا کرد

فروزان آصف نخعی:  در مراسم اعطای جایزه نوبل به ناوی پیلای که در گاردین انعکاس یافت، این زن دانشمند، و شجاع، حقوق‌دان برجسته آفریقای جنوبی و قاضی دیوان بین‌المللی دادگستری (ICJ)، در آخر مراسم سخنرانی خود جمله ای را به زبان آورد: «اگر کمی بیشتر دست بزنید، این جایزه را با ترامپ شریک می‌شوم». طنز تلخی که حکایت از افول شدید لیبرالیسم کرامت گرا راولزی، جفرسونی و جان لاکی، در برابر لیبرالیسم پول شناس هایکی و سقوط طبقه متوسط و طبقه پایین در برابر طبقه فرادست قدرتمند و ثروتمند یک درصدی که زر و زور و تزویر را یکجا متمرکز کرده، می کند. جایزه صلح نوبل به پاس تلاش های ناوانتم ناوی پیلای، حقوقدان 85 ساله متولد آفریقای جنوبی، در ترویج صلح و حاکمیت قانون در عرصه بین المللی به او اعطا شد. 

در عین حال برای آن که متهم به جناح و سوگیری نشوم، مابقی تحلیل این جمله را برعهده هوش مصنوعی گذاشتم. از هوش مصنوعی در باره تفسیرش از این جمله طنز پیلای پرسیدم و سپس نظرش را در باره پیامدهای آن در فلسفه سیاسی و حقوق بین الملل جویا شدم. هوش مصنوعی در دو مرحله به دو سوال من پاسخ داد و گزارش حاضر به بازخوانی و تحلیل چندلایه هوش مصنوعی از عبارت طنزآمیز ناوی پیلای، حقوق‌دان برجسته و برنده جایزه صلح نوبل در گزارش نشریه گاردین می‌پردازد. هوش مصنوعی از منظر جامعه‌شناسی سیاسی و فلسفه حقوق نشان می‌دهد که چطور این جمله فشرده، در وهله اول اقدام هجوآمیز ماریا کورینا ماچادو در اهداء مدال خود به ترامپ و تقلیل حقوق بشر به کالایی معامله‌پذیر را زیر سوال می برد. در وهله بعد، این کنایه با نشانه گرفتن «عقده نوبل» در ترامپ و هم‌زمانی آن با تحریم‌های آمریکا علیه دیوان کیفری بین‌المللی، تقابل یک قاضی مستقل را با یک‌جانبه‌گرایی قدرت به تصویر می‌کشد. در نهایت، تحلیل هوش مصنوعی اثبات می‌کند که طنز سیاه پیلای، فروپاشی مرز میان «شوهای تشریفاتی» و «عدالت سخت‌آزموده» را به رخ نظام بین‌الملل می‌کشد. تحلیل هوش مصنوعی را در ادامه می خوانید: 

****

نظر هوش مصنوعی در باره جمله پیلای منتشر شده در گاردین  

«اگر کمی بیشتر دست بزنید، این جایزه را با ترامپ شریک می‌شوم»: این جمله کوتاه و کنایه‌آمیز ناوی پیلای، لایه‌های متعددی از طنز سیاسی، نقد ساختاری و افشای تناقض‌های قدرت را به شرح زیر در خود جای داده است:

۱. هجو و تحقیر رفتار ماریا کورینا ماچادو برنده جایزه صلح نوبل سال گذشته (ماچادو، رهبر اپوزیسیون ونزوئلا) در اقدامی عجیب مدال نوبل خود را به دونالد ترامپ اهدا کرده بود. پیلای با این شوخی، سطحی‌نگری و رفتارهای نمایشی در عرصه سیاست بین‌الملل را به سخره می‌گیرد و یادآوری می‌کند که ارزش جایزه نوبل و شان حقوق بشر، کالایی قابل معامله یا تقدیم به سیاسیون نیست.

۲. طنز تلخ تقابل با شهوتِ جایزه در ترامپ دونالد ترامپ سال‌هاست که ابراز تمایل کرده برنده جایزه صلح نوبل شود و بارها از نگرفتن آن ابراز ناراحتی کرده است. پیلای با تعبیر «شریک شدن جایزه با ترامپ»، این اشتیاق بی‌حدومرز ترامپ را به بازی می‌گیرد؛ آن هم درست در روزی که دولت ترامپ شدیدترین تحریم‌ها را علیه دیوان کیفری بین‌المللی (نهادی که پیلای عمرش را در آن گذرانده) وضع کرده است.

۳. گزنده‌ترین نقد به تقلیل‌گرایی نوبل به یک شو (Show) پیلای با شرط گذاشتن برای تشویق بیشتر حضار («اگر کمی بیشتر دست بزنید...»)، ماهیت مناسکی و بعضاً نمایشی جوایز بین‌المللی را نقد می‌کند. او به عنوان قاضی و حقوق‌دانی که کارش بر پایه ادله، حقیقت و قانون است، نشان می‌دهد که القاب و شوهای رسانه‌ای چقدر در برابر «عدالت سخت و پرهزینه» بی‌ارزش و خنده‌دارند.

از زاویه ای دیگر می توان به تفصیل این جمله کوتاه پیلای را چنین تفسیر کرد: 

اظهارنظر طنزآمیز و کنایه‌آمیز ناوی پیلای («اگر کمی بیشتر دست بزنید، این جایزه را با ترامپ شریک می‌شوم») در واکنشی آنی، خنده‌دار به نظر می‌رسد، اما از منظر جامعه‌شناسی سیاسی و فلسفه حقوق بین‌الملل، کنایه‌ای عمیق و چندلایه به موقعیت کنونی نظام بین‌الملل، مبتنی بر چهار محور اصلی است:

۱. هجو «ابتذال جایزه» و واکاوی رفتار ماچادو

در سال قبل، اقدام ماریا کورینا ماچادو (رهبر اپوزیسیون ونزوئلا) در اهدا یا تقدیم مدال نوبل خود به دونالد ترامپ، موجی از انتقادات را درباره تقلیل جایزه نوبل به یک «کالای مبادله‌ای سیاسی» ایجاد کرد. پیلای با این جمله‌ی کوتاه، در واقع این پیام را صادر می‌کند:

• نوبل نماد یک پروسه حقوقی-اخلاقی است، نه اعتبارنامه شخص: اعتبار جایزه نوبل یا هر جایزه بین‌المللیِ دیگری قائم به ذاتِ مبارزات و سنجه‌های اخلاقی برنده است. نمی‌توان آن را مانند یک جام قهرمانی به یک سیاستمدار قدرتمند هدیه داد تا حمایت او را جلب کرد.

• افشای کاست‌گرایی در اپوزیسیون‌های وابسته: او رفتار ماچادو در آویزان شدن به قدرت‌های بزرگ (امپریالیسم سیاسی) برای تغییر رژیم را تحقیر می‌کند و نشان می‌دهد که یک مدافع واقعی حقوق بشر، اعتبار خود را از دادخواهی در برابر قدرت‌ها می‌گیرد، نه از خدمت به آن‌ها.

۲. نشانه گرفتن نقطه ضعف روانی ترامپ (عقده نوبل)

دونالد ترامپ سال‌هاست که به‌طور آشکار و تهاجمی ابراز تمایل کرده که شایسته دریافت جایزه صلح نوبل است و بارها کمیته نوبل را به تبعیض علیه خود متهم کرده است.پیلای با قرار دادن نام خود در کنار ترامپ، نوعی «پارادوکس مضحک» می‌سازد:

• پیلای حقوق‌دانی است که تمام عمر خود را صرف دادخواهی علیه خشونت ساختاری، آپارتاید و پرونده‌های نسل‌کشی (مانند غزه و رواندا) کرده است؛ درحالی‌که ترامپ نماد سیاست‌های یک‌جانبه‌گرایانه، تضعیف نهادهای بین‌المللی و استفاده از ابزار تحریم علیه دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) است.

• پیشنهاد طنزآمیزِ «شریک کردن ترامپ در جایزه»، تمایل افسارگسیخته ترامپ برای کسب مشروعیت از نهادهایی را مضحکه می‌کند که خود هم‌زمان در حال تخریب و تحریم آن‌هاست.

۳. تقابل «عدالت سخت‌آزموده» با «نمایش رسانه‌ای»

جمله پیلای با یک شرط طنزآمیز آغاز می‌شود: «اگر کمی بیشتر دست بزنید...» این بخش از عبارت، نقدی ساختاری به اتمسفر جوایز جهانی است:

• تفاوت دادخواهی حقیقی با شوهای تشریفاتی: پیلای که لحظاتی قبل از شنیدن خبر نوبل، مشغول بررسی اسناد جدی در نشست وکلای حقوق بشر در نورنبرگ بوده، یادآوری می‌کند که «عدالت» با کف زدن، تشویق و مناسک تشریفاتی به دست نمی‌آید.

• شجاعت واقعی در برابر تشویق‌های ارزان: او در صحبت‌هایش تأکید کرده بود که طبق قانون عمل کردن نیازی به شجاعت ندارد، بلکه وظیفه حقوق‌دان است. بنابراین، تشویق حاضرین و دست زدن آن‌ها را به بازی می‌گیرد تا نشان دهد ارتقای حقوق بشر حاصل «سند و قانون و هزینه دادن» است، نه جوّ سالن‌های همایش.

۴. پاسخ دیپلماتیک و توام با خنده به تحریم‌های واشنگتن

نکته بسیار مهم در زمان‌بندی این سخن این است که درست هم‌زمان با اعلام خبر نوبل پیلای، دولت آمریکا (با محوریت مارکو روبیو) تحریم‌های شدید جدیدی را علیه دیوان کیفری بین‌المللی (ICC) اعمال کرد.

پیلای به‌جای اتخاذ موضعی هجومی، خشمگین یا بیانیه‌ای رسمی، با ابزار «طنز سیاه» (Black Humor) به این واقعه پاسخ می‌دهد. این رفتار نشان‌دهنده اعتمادبه‌نفس بالای حقوق‌دانی است که خود را متکی به اصول دست‌نیافتنی حقوق بین‌الملل می‌داند و تحریم‌ها و فشارهای سیاسی قدرت‌های بزرگ را آن‌قدر بی‌مایه می‌بیند که می‌توان آن‌ها را در قالب یک لطیفه سالنی هضم کرد.

در نهایت، این جمله شوخ‌طبعانه، جوهره‌ی شخصیت ناوی پیلای را آشکار می‌کند: حقوق‌دانی مستقل، مستقل از قدرت‌های سلطه‌گر، بی‌نیاز از تمجیدهای رسمی و مصمم در مواجهه با خطوط قرمز سیاسی جهان.

۲۱۶۲۱۶