کرج؛ شهر تضادها
البرز - کرج شهری است که در میان تضادهای گذشته و امروز، توسعه و هویت، مهاجرت و بومی‌بودن و طبیعت و ساخت‌وساز، بیش از همیشه به یک روایت مشترک از خود نیاز دارد.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها - حمیدرضا عبدالمنافی : کرج را شاید بتوان یکی از متفاوت‌ترین شهرهای ایران دانست؛ شهری که در آن گذشته و امروز، طبیعت و توسعه، محله‌های قدیمی و ساخت‌وسازهای جدید و فرهنگ‌های مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. همین تفاوت‌ها، کرج را به شهری با هویتی چندلایه تبدیل کرده است؛ شهری که شناخت آن بدون توجه به همه این لایه‌ها ممکن نیست.
اگر امروز از خیابان‌های کرج عبور کنیم، شاید بخشی از گذشته شهر را در میان ساختمان‌ها، مغازه‌ها و رفت‌وآمدهای روزمره کمتر ببینیم. اما پشت همین خیابان‌ها، محله‌ها و بناهایی قرار دارند که هرکدام بخشی از خاطره کرج را در خود نگه داشته‌اند.
مسئله اصلی این نیست که کرج تغییر کرده است؛ تغییر، بخشی طبیعی از زندگی هر شهر است. مسئله این است که چگونه می‌توان در کنار توسعه و تغییر، بخشی از گذشته و هویت شهر را نیز حفظ کرد و به نسل‌های بعد منتقل کرد.
گذشته و امروز؛ دو چهره یک شهر
کرج امروز با کرجی که چند دهه پیش وجود داشت تفاوت زیادی دارد. جمعیت افزایش یافته، محله‌ها گسترش پیدا کرده‌اند، روستاهای اطراف در ساختار شهری قرار گرفته‌اند و چهره شهر تغییر کرده است.
در همین تغییرات، بخشی از خاطرات شهروندان نیز ارزش ثبت شدن پیدا کرده است؛ از عکس‌های قدیمی و مدرسه‌های نخستین گرفته تا خاطرات محله‌ها، باغ‌ها، بازارها، مشاغل و چهره‌هایی که در شکل‌گیری زندگی اجتماعی کرج نقش داشته‌اند.
ثبت این موارد به معنای متوقف کردن شهر در گذشته نیست؛ برعکس، شناخت گذشته می‌تواند به تصمیم‌گیری بهتر برای آینده کمک کند.
هویت شهری را می‌توان ثبت کرد
یکی از پیشنهادهای قابل اجرا می‌تواند ایجاد یک آرشیو دیجیتال تاریخ و هویت کرج باشد.
در نخستین سال می‌توان هدف‌گذاری کرد که دست‌کم هزار عکس، سند و روایت تاریخی از محله‌های مختلف کرج جمع‌آوری و ثبت شود. اطلاعاتی مانند تاریخ عکس، محل ثبت، نام صاحب اثر و منبع نیز در کنار هر سند قرار گیرد تا این آرشیو در آینده قابلیت استفاده پژوهشی و آموزشی داشته باشد.
شهرداری کرج می‌تواند زیرساخت این آرشیو را فراهم کند و دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی، مدارس و رسانه‌ها در جمع‌آوری و اعتبارسنجی محتوا مشارکت داشته باشند.
هر محله یک روایت
کرج فقط چند خیابان و میدان شناخته‌شده نیست. هر محله بخشی از تاریخ شهر را در خود دارد.
پیشنهاد دیگر می‌تواند اجرای طرح «هر محله، یک روایت» باشد؛ طرحی که در آن پیشینه محله‌ها با کمک ساکنان قدیمی، مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی ثبت شود.
در مرحله نخست می‌توان ۲۰ محله را انتخاب کرد و برای هرکدام یک پرونده شامل عکس‌های قدیمی، تاریخچه محله، گفت‌وگو با ساکنان قدیمی و معرفی بناها و عناصر مهم آن تهیه کرد.
این پرونده‌ها می‌توانند در قالب کتاب، مستند کوتاه، محتوای دیجیتال یا تابلوهای شهری در اختیار مردم قرار گیرند.
مدرسه‌ها؛ حلقه اتصال نسل‌ها
یکی از ظرفیت‌های مهم برای انتقال این روایت‌ها، مدارس هستند.
آموزش‌وپرورش البرز می‌تواند طرح «هر مدرسه، یک روایت از محله» را به صورت آزمایشی در ۲۰ مدرسه اجرا کند. هر مدرسه می‌تواند دست‌کم ۱۰ عکس قدیمی، سه روایت شفاهی و یک گزارش درباره تاریخ محله خود جمع‌آوری کند.
در پایان سال نخست، همین طرح می‌تواند حداقل ۲۰۰ عکس، ۶۰ روایت شفاهی و ۲۰ پرونده محله‌ای تولید کند.
چنین کاری علاوه بر آموزش تاریخ محلی به دانش‌آموزان، ارتباط میان نسل قدیم و جدید شهر را نیز تقویت می‌کند.
موزه‌ای برای تاریخ آموزش کرج
مدرسه‌ها خود بخشی از تاریخ کرج هستند. بسیاری از شهروندان، نخستین خاطرات اجتماعی خود را از مدرسه و معلم آغاز کرده‌اند.
راه‌اندازی موزه تاریخ آموزش کرج در یکی از مدارس قدیمی شهر می‌تواند یکی دیگر از اقدامات ماندگار باشد. برای سال نخست می‌توان ثبت حداقل ۵۰۰ عکس، سند و شیء مرتبط با تاریخ آموزش کرج و ایجاد یک نمایشگاه دائمی را هدف‌گذاری کرد.
چنین موزه‌ای می‌تواند علاوه بر شهروندان، مقصدی آموزشی برای دانش‌آموزان باشد.
دانشگاه؛ از مطالعه شهر تا کمک به آینده آن
دانشگاه‌های کرج و البرز نیز ظرفیت قابل توجهی برای مطالعه هویت شهری دارند.
می‌توان هر سال چند طرح پژوهشی کاربردی درباره تاریخ محله‌ها، باغ‌های باقی‌مانده، روستاهای پیوسته به شهر، مهاجرت، تغییرات اجتماعی و تحولات فرهنگی کرج تعریف کرد.
اگر نتایج این پژوهش‌ها تنها در کتابخانه دانشگاه باقی نماند و در اختیار مدیران شهری، مدارس و شهروندان قرار گیرد، پژوهش دانشگاهی می‌تواند مستقیماً به شناخت بهتر شهر کمک کند.
رسانه؛ روایتگر همه چهره‌های کرج
در روزهای فرهنگی کرج، طبیعی است که رسانه‌ها برنامه‌ها، نشست‌ها و سخنان مدیران را پوشش دهند. اما ظرفیت رسانه می‌تواند فراتر از انعکاس رویدادها باشد.
رسانه می‌تواند سراغ بخش‌هایی از شهر برود که کمتر دیده می‌شوند؛ با ساکنان قدیمی گفت‌وگو کند، عکس‌های قدیمی را منتشر کند، درباره تاریخ محله‌ها گزارش تهیه کند و از مسئولان درباره برنامه‌های مشخص فرهنگی سؤال بپرسد.
برای نمونه، در هفته فرهنگی کرج می‌توان هر روز یک موضوع مشخص را دنبال کرد؛ یک روز تاریخ یک محله، روز دیگر یک بنای قدیمی، روزی دیگر خاطرات یک شهروند قدیمی و در کنار آن، برنامه دستگاه مسئول برای حفظ و معرفی این میراث را پیگیری کرد.
در این نگاه، رسانه تنها منتشرکننده خبر نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای ثبت حافظه شهری و ایجاد گفت‌وگو درباره آینده شهر است.
تضادها می‌توانند به هویت تبدیل شوند
کرج شهر تضادهاست؛ اما این تضادها لزوماً نقطه ضعف نیستند.
هم‌نشینی کوه و دشت، باغ و ساختمان، محله قدیمی و شهر جدید، فرهنگ‌های مختلف و نسل‌های متفاوت، بخشی از واقعیت امروز کرج است.
مسئله این است که بتوانیم این تفاوت‌ها را بشناسیم، ثبت کنیم و برای آنها روایت مشترکی بسازیم.
روز کرج می‌تواند نقطه آغاز چنین مسیری باشد؛ مسیری که در آن میراث فرهنگی، مدیریت شهری، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و رسانه‌ها هرکدام سهم مشخصی داشته باشند.
اگر هر سال در ۲۰ مهر بتوانیم چند محله را مستند کنیم، بخشی از عکس‌ها و خاطرات شهروندان را ثبت کنیم، چند پژوهش کاربردی انجام دهیم و روایت‌های تازه‌ای از کرج تولید کنیم، این مناسبت از یک روز در تقویم فراتر خواهد رفت.
کرج؛ شهر تضادهاست، اما همین تضادها می‌توانند روایت منحصربه‌فرد این شهر را بسازند؛ روایتی که گذشته را حفظ کند، امروز را بشناسد و برای آینده چیزی برای نسل بعد باقی بگذارد.
* فعال رسانه ای
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.