آشوری: انگ بیماری روانی، مانع مراجعه به‌موقع برای درمان است

به گزارش خبرنگار مهر،لیلا آشوری ظهر شنبه در همایش هفته سلامت زنان با تأکید بر ضرورت اصلاح نگرش جامعه نسبت به بیماری‌های روان‌پزشکی گفت: ترس از قضاوت دیگران و برچسب‌هایی که به افراد مبتلا زده می‌شود، گاهی باعث پنهان‌کردن علائم، تأخیر در مراجعه به متخصص و تشدید مشکلات روانی و اجتماعی آنان می‌شود.

وی با اشاره به نتایج پیمایش ملی سلامت روان که در سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ انجام شده است، اظهار کرد: بر اساس نتایج این پیمایش، حدود یک نفر از هر چهار ایرانی در گروه سنی ۱۵ تا ۶۴ سال در طول یک سال با نوعی اختلال روان‌پزشکی مواجه بوده است. این بررسی همچنین نشان می‌دهد شیوع اختلالات روان‌پزشکی در زنان حدود ۲۵.۷ درصد بوده و افسردگی از اختلالات شایع در جامعه است.

آشوری با بیان اینکه بر اساس یافته‌های مطرح‌شده در این پیمایش، حدود دو سوم افراد دارای اختلال روان‌پزشکی در سال گذشته از خدمات تخصصی مرتبط استفاده نکرده‌اند، افزود: یکی از دلایل مهم این وضعیت، انگ اجتماعی و نگرانی از واکنش خانواده و اطرافیان است؛ مسئله‌ای که می‌تواند فرد را از دریافت کمک تخصصی دور نگه دارد.

ترس از قضاوت، سلامت روان را به مسئله‌ای پنهان تبدیل می‌کند

این کارشناس سلامت روان با توضیح مفهوم انگ اجتماعی گفت: انگ به نگرش‌ها و برچسب‌هایی گفته می‌شود که به دلیل یک ویژگی یا بیماری به فرد نسبت داده می‌شود و می‌تواند به طردشدن، محرومیت و فاصله‌گرفتن او از جامعه منجر شود.

وی با اشاره به تجربه جامعه در دوران شیوع کرونا افزود: در آن دوره، گاهی افراد مبتلا از بیان بیماری خود خودداری می‌کردند؛ زیرا نگران قضاوت دیگران بودند. همین الگو درباره اختلالات روان‌پزشکی نیز دیده می‌شود؛ به‌ویژه زمانی که بیماری برای مردم ناشناخته است یا با ترس و برداشت‌های نادرست همراه می‌شود.

آشوری ادامه داد: یکی از باورهای غلط این است که افراد دارای اختلال روان‌پزشکی الزاماً خطرناک یا غیرقابل پیش‌بینی هستند. در حالی که بیشتر مبتلایان خطری برای دیگران ندارند و تشخیص به‌موقع و دریافت درمان مناسب می‌تواند از تشدید علائم و بروز پیامدهای بعدی جلوگیری کند.

وی نقش رسانه‌ها را در شکل‌گیری یا اصلاح این باورها مهم دانست و گفت: استفاده از واژه‌هایی مانند «روانی» و «دیوونه» بیماری را به هویت فرد تبدیل می‌کند؛ در حالی که درباره بیماری‌هایی مانند دیابت و فشار خون، معمولاً خود فرد را با بیماری‌اش تعریف نمی‌کنیم. در حوزه سلامت روان نیز باید میان انسان و بیماری او تفاوت قائل شد.

اختلالات روان‌پزشکی ناشی از ضعف ایمان یا اراده نیست

کارشناس گروه بیماری‌های غیرواگیر معاونت بهداشت قزوین با اشاره به باورهای نادرست درباره علت بیماری‌های روان‌پزشکی اظهار کرد: این اختلالات را نمی‌توان صرفاً به ضعف اراده یا ایمان نسبت داد؛ عوامل زیستی، روان‌شناختی، اجتماعی و محیطی در شکل‌گیری و شدت‌یافتن آن‌ها نقش دارند.

وی توضیح داد: زمینه‌های ژنتیکی و شرایط محیطی می‌توانند در بروز علائم مؤثر باشند و عواملی مانند بحران‌ها و فشارهای شدید زندگی نیز ممکن است علائم را در برخی افراد تشدید کنند. از این رو، اختلالات روان‌پزشکی باید مانند سایر بیماری‌ها جدی گرفته شوند و تشخیص و درمان آن‌ها به متخصصان سپرده شود.

آشوری با اشاره به افسردگی پس از زایمان، اضطراب و دیگر مشکلات روانی گفت: رفتارهایی که گاهی به لجبازی، ضعف شخصیتی یا بی‌مسئولیتی نسبت داده می‌شوند، ممکن است نشانه یک مشکل سلامت روان باشند. برای مثال، پرخاشگری نوجوان، افت تحصیلی یا نرفتن به مدرسه را نباید بدون بررسی، صرفاً به بی‌انضباطی یا نافرمانی نسبت داد.

وی افزود: برخلاف دردهای جسمی که در بسیاری از موارد با آزمایش یا اندازه‌گیری قابل مشاهده‌اند، مشکلات روانی همیشه نشانه‌های آشکاری ندارند و ممکن است به همین دلیل نادیده گرفته شوند. سرزنش فرد به‌جای بررسی وضعیت او می‌تواند احساس گناه و شرم را افزایش دهد و مانع گفت‌وگو درباره مشکل شود.

آشوری با بیان اینکه خانواده نقش مهمی در کاهش یا تشدید انگ اجتماعی دارد، اظهار کرد: گاهی والدین از اینکه دیگران متوجه مراجعه فرزندشان به روان‌پزشک یا مصرف داروهای تجویزشده شوند، نگران هستند یا تلاش می‌کنند موضوع را از سایر اعضای خانواده پنهان کنند. چنین واکنش‌هایی می‌تواند این تصور را تقویت کند که دریافت خدمات سلامت روان مایه شرم است.

وی ادامه داد: افراد مبتلا ممکن است به دلیل ترس از سرزنش یا قضاوت، علائم خود را پنهان کنند و در نتیجه، مشکلاتشان علاوه بر سلامت روان، بر روابط خانوادگی، زندگی اجتماعی و وضعیت شغلی آن‌ها نیز اثر بگذارد.

این کارشناس سلامت روان درباره داروهای روان‌پزشکی نیز گفت: مصرف دارو باید بر اساس تشخیص و زیر نظر متخصص انجام شود و افراد نباید صرفاً به دلیل بهترشدن حالشان، درمان را خودسرانه قطع یا مقدار دارو را تغییر دهند. تصمیم درباره کاهش یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود.

گوش‌دادن بدون قضاوت، نخستین گام حمایت از مبتلایان است

آشوری در پایان بر ضرورت اصلاح زبان و رفتار جامعه در مواجهه با افراد دارای مشکلات سلامت روان تأکید کرد و گفت: به‌جای استفاده از برچسب‌های تحقیرآمیز، بهتر است از عبارت‌هایی مانند «فرد دارای اختلال روان‌پزشکی» یا «فردی که با چالش سلامت روان مواجه است» استفاده کنیم تا بیماری به هویت فرد تبدیل نشود.

وی گوش‌دادن همدلانه و بدون قضاوت را از مهم‌ترین راه‌های حمایت از افراد دانست و افزود: خانواده‌ها و اطرافیان باید فرصت صحبت‌کردن به فرد بدهند و از نصیحت‌های غیرتخصصی یا ارائه راهکار بر اساس تجربه شخصی خود پرهیز کنند. تجربه هر فرد با دیگری متفاوت است و تشخیص و درمان مشکلات روان‌پزشکی باید به متخصصان سپرده شود.