نقش مهم تغذیه در پیشگیری از پوکی استخوان

دکتر سارا بشیری در گفتگو با خبرنگار پايگاه خبری تحليلی قم فردا با اشاره به شیوع پوکی استخوان به‌ویژه در سنین بالا اظهار کرد: پوکی استخوان بیماری‌ای است که در آن تراکم و استحکام استخوان‌ها کاهش پیدا می‌کند و در نتیجه، استخوان‌ها در برابر ضربه‌های خفیف یا حتی فعالیت‌های روزمره آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

وی افزود: استخوان بافتی زنده است که به‌طور مداوم تخریب و بازسازی می‌شود، اما زمانی که تعادل میان این دو فرایند برهم بخورد و تخریب استخوان از ساخت آن پیشی بگیرد، توده استخوانی به‌تدریج کاهش می‌یابد و زمینه برای بروز پوکی استخوان فراهم می‌شود.

پوکی استخوان؛ بیماری خاموش و کم‌علامت
این متخصص سلامت عمومی با بیان اینکه پوکی استخوان در مراحل اولیه معمولاً نشانه مشخصی ندارد، تصریح کرد: بسیاری از افراد ممکن است سال‌ها به این بیماری مبتلا باشند، بدون آنکه از وضعیت استخوان‌های خود اطلاع داشته باشند. در برخی موارد، نخستین نشانه بیماری زمانی ظاهر می‌شود که فرد بر اثر زمین خوردن ساده یا ضربه‌ای خفیف دچار شکستگی شود.

بشیری ادامه داد: شکستگی لگن، مهره‌های ستون فقرات و مچ دست از پیامدهای مهم پوکی استخوان هستند. این شکستگی‌ها به‌ویژه در سالمندان می‌توانند موجب کاهش توان حرکتی، وابستگی به دیگران و افت کیفیت زندگی شوند.

وی کاهش تدریجی قد، خمیده شدن پشت و بروز کمردرد ناشی از شکستگی مهره‌ها را از نشانه‌های هشداردهنده برشمرد و گفت: البته کمردرد به‌تنهایی نشانه قطعی پوکی استخوان نیست و تشخیص بیماری باید بر اساس معاینات و بررسی‌های پزشکی انجام شود.

چه افرادی بیشتر در معرض پوکی استخوان قرار دارند؟
بشیری افزایش سن را یکی از مهم‌ترین عوامل خطر پوکی استخوان دانست و اظهار کرد: زنان پس از یائسگی به دلیل کاهش هورمون استروژن بیشتر در معرض کاهش تراکم استخوان قرار دارند، اما مردان نیز ممکن است به این بیماری مبتلا شوند.

وی افزود: سابقه خانوادگی پوکی استخوان یا شکستگی ناشی از ضعف استخوان، وزن پایین، کم‌تحرکی، مصرف دخانیات و استفاده طولانی‌مدت از برخی داروها، به‌ویژه کورتون‌ها، از دیگر عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا هستند.

این متخصص سلامت عمومی خاطرنشان کرد: برخی بیماری‌ها از جمله اختلالات تیروئید و مشکلات گوارشی که جذب مواد مغذی را مختل می‌کنند نیز می‌توانند در کاهش تراکم استخوان نقش داشته باشند؛ بنابراین بررسی سابقه پزشکی و عوامل خطر در افراد اهمیت زیادی دارد.

سنجش تراکم استخوان؛ مهم‌ترین روش تشخیص
وی با اشاره به روش‌های تشخیص پوکی استخوان گفت: سنجش تراکم مواد معدنی استخوان با روش دگزا (DXA) یکی از مهم‌ترین روش‌های تشخیص این بیماری است. در این روش، تراکم استخوان معمولاً در ناحیه لگن و ستون فقرات اندازه‌گیری می‌شود و نتیجه آزمایش به پزشک کمک می‌کند وضعیت استخوان‌ها را ارزیابی کند.

بشیری افزود: پزشک ممکن است برای بررسی علل زمینه‌ای کاهش تراکم استخوان، آزمایش‌هایی مانند سنجش کلسیم، ویتامین D و عملکرد کلیه یا تیروئید را نیز درخواست کند. انجام سنجش تراکم استخوان برای همه افراد ضروری نیست و تصمیم‌گیری درباره آن باید بر اساس سن و عوامل خطر صورت گیرد.

فعالیت بدنی و اصلاح سبک زندگی برای پیشگیری
این متخصص سلامت عمومی با تأکید بر امکان کاهش خطر ابتلا و عوارض پوکی استخوان اظهار کرد: اگرچه برخی عوامل خطر مانند افزایش سن قابل کنترل نیستند، اصلاح سبک زندگی می‌تواند نقش مهمی در حفظ سلامت استخوان‌ها داشته باشد.

وی افزود: فعالیت بدنی منظم، به‌ویژه تمرین‌های تحمل وزن مانند پیاده‌روی و تمرین‌های مقاومتی، به حفظ سلامت استخوان‌ها کمک می‌کند. همچنین تمرین‌های تعادلی برای کاهش احتمال زمین خوردن، به‌خصوص در سالمندان، اهمیت دارند.

بشیری پرهیز از مصرف دخانیات، حفظ وزن مناسب و توجه به تغذیه را از دیگر اقدامات مؤثر در پیشگیری از پوکی استخوان دانست و گفت: پیشگیری از این بیماری باید از دوران کودکی و جوانی آغاز شود؛ زیرا بخش مهمی از توده استخوانی در همین سال‌ها شکل می‌گیرد. البته اصلاح عادت‌های روزمره در سنین بالاتر نیز همچنان سودمند است.

نقش کلسیم و ویتامین D در سلامت استخوان‌ها
وی تغذیه مناسب را یکی از پایه‌های اصلی حفظ سلامت استخوان‌ها عنوان کرد و گفت: کلسیم برای استحکام استخوان‌ها ضروری است و ویتامین D به جذب بهتر کلسیم کمک می‌کند. به همین دلیل، دریافت کافی این مواد مغذی در تمام مراحل زندگی اهمیت دارد.

این متخصص سلامت عمومی افزود: شیر، ماست، پنیر، برخی سبزی‌های برگ سبز، کنجد و ماهی‌های دارای استخوان خوراکی از منابع کلسیم به شمار می‌روند. همچنین ماهی‌های چرب، زرده تخم‌مرغ و مواد غذایی غنی‌شده می‌توانند به تأمین ویتامین D کمک کنند.

بشیری ادامه داد: پروتئین کافی نیز برای حفظ عضلات و کاهش خطر زمین خوردن اهمیت دارد. مصرف متنوع میوه‌ها و سبزی‌ها در کنار سایر گروه‌های غذایی، به تأمین ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن کمک می‌کند.

وی تأکید کرد: هیچ ماده غذایی به‌تنهایی قادر به درمان پوکی استخوان نیست و باید یک الگوی غذایی متعادل را در کنار فعالیت بدنی و مراقبت‌های پزشکی دنبال کرد.

مصرف مکمل‌ها باید با نظر پزشک باشد
بشیری با اشاره به مصرف مکمل‌های کلسیم و ویتامین D گفت: مصرف مکمل برای همه افراد ضروری نیست و اولویت با تأمین مواد مغذی از طریق رژیم غذایی است. در صورتی که فرد نتواند نیاز بدن خود را از طریق غذا تأمین کند یا دچار کمبود ویتامین D باشد، پزشک می‌تواند بر اساس شرایط فرد مکمل مناسب تجویز کند.

وی افزود: مصرف خودسرانه و بیش‌ازحد مکمل‌ها توصیه نمی‌شود؛ زیرا ممکن است در برخی افراد عوارضی مانند مشکلات گوارشی یا افزایش خطر سنگ کلیه ایجاد کند. همچنین مکمل‌ها جایگزین داروهای اختصاصی درمان پوکی استخوان نیستند.

درمان پوکی استخوان با توجه به شرایط بیمار
این متخصص سلامت عمومی درباره روش‌های درمان این بیماری اظهار کرد: درمان پوکی استخوان بر اساس شدت کاهش تراکم استخوان، سابقه شکستگی و احتمال شکستگی در آینده انتخاب می‌شود.

وی تصریح کرد: انتخاب دارو، مدت درمان و بررسی عوارض احتمالی باید زیر نظر پزشک انجام شود. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، تغذیه مناسب، ورزش متناسب با شرایط بیمار و پیشگیری از زمین خوردن نیز از بخش‌های مهم برنامه درمانی هستند.

بشیری در پایان با تأکید بر اهمیت مراجعه به‌موقع به پزشک گفت: افرادی که در سنین بالاتر قرار دارند، زنان پس از یائسگی، افراد دارای سابقه خانوادگی پوکی استخوان و کسانی که بر اثر ضربه خفیف دچار شکستگی شده‌اند، باید درباره ارزیابی سلامت استخوان‌های خود با پزشک مشورت کنند.

وی خاطرنشان کرد: پوکی استخوان بیماری قابل مدیریت است و تشخیص زودهنگام، رعایت اصول تغذیه، تحرک مناسب و پیگیری درمان می‌تواند به کاهش خطر شکستگی و حفظ استقلال و کیفیت زندگی افراد کمک کند.

انتهای خبر/160