ورزش و تغذیه سالم دو بال سلامت کرمانشاه؛ زنگ خطر کم‌تحرکی در نسل جدید
کرمانشاه- توسعه ورزش همگانی، اصلاح الگوی تغذیه و کاهش کم‌تحرکی، سه ضرورت اساسی ارتقای سلامت کرمانشاه است که تحقق آن به توسعه زیرساخت‌های ورزشی و همکاری دستگاه‌های اجرایی نیاز دارد.
خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها-کوثر یاوری: سلامت عمومی یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه جوامع به شمار می‌رود و تحقق آن تنها به گسترش خدمات درمانی محدود نمی‌شود، بلکه اصلاح سبک زندگی، توجه به تغذیه سالم و فراهم کردن زمینه فعالیت بدنی مستمر نیز در این مسیر نقشی تعیین‌کننده دارد. در شرایطی که تغییر الگوهای زندگی، افزایش استفاده از ابزارهای دیجیتال و کاهش تحرک روزانه به دغدغه‌ای جدی تبدیل شده است، توجه به راهکارهای پیشگیرانه می‌تواند زمینه‌ساز کاهش بیماری‌ها و افزایش کیفیت زندگی شهروندان باشد.
ورزش همگانی و تغذیه سالم، دو مؤلفه مکمل در حفظ سلامت جسمی و روانی هستند که بی‌توجهی به هر یک می‌تواند آثار دیگری را نیز تحت تأثیر قرار دهد. از یک سو، مصرف بیش از اندازه غذاهای پرکالری، شیرینی‌ها، نوشیدنی‌های شیرین و خوراکی‌های پرنمک، در کنار کاهش مصرف میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل، زمینه افزایش اضافه‌وزن و ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر را فراهم می‌کند و از سوی دیگر، کم‌تحرکی و نشستن‌های طولانی‌مدت این مخاطرات را تشدید می‌کند.
در این میان، استان کرمانشاه از ظرفیت‌های طبیعی و شهری قابل‌توجهی برای توسعه ورزش همگانی برخوردار است. کوهپایه‌ها، گردشگاه‌های طبیعی، مسیرهای پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، پارک‌ها و فضاهای سبز شهری می‌توانند بستری مناسب برای گسترش فعالیت‌های ورزشی در میان گروه‌های مختلف سنی باشند؛ ظرفیتی که استفاده مؤثر از آن به برنامه‌ریزی علمی، مدیریت مناسب و فراهم کردن دسترسی ایمن و آسان شهروندان نیاز دارد.
توسعه ورزش همگانی نباید صرفاً به برگزاری مقطعی برنامه‌های ورزشی یا فعالیت‌های مناسبتی محدود شود، بلکه باید به بخشی از سبک زندگی خانواده‌ها تبدیل شود. برگزاری پیاده‌روی‌های خانوادگی، کوهپیمایی‌های گروهی، اردوهای دانش‌آموزی و دانشجویی، مسابقات محله‌محور و برنامه‌های متناسب با توانایی سالمندان می‌تواند به افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت نشاط عمومی کمک کند. همچنین ایجاد مسیرهای ایمن پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری و تجهیز فضاهای عمومی، زمینه حضور بیشتر مردم در فعالیت‌های بدنی را فراهم می‌کند.
در کنار تحرک بدنی، اصلاح عادت‌های غذایی نیز از ضرورت‌های مهم حوزه سلامت است. کاهش مصرف نمک و قند، توجه به اندازه وعده‌های غذایی، افزایش مصرف مواد غذایی مغذی و ارتقای آگاهی خانواده‌ها درباره اصول تغذیه صحیح، اقداماتی هستند که می‌توانند در پیشگیری از اضافه‌وزن، چاقی، دیابت نوع دو، پرفشاری خون و بیماری‌های قلبی‌عروقی مؤثر باشند.
این موضوع در دوران کودکی و نوجوانی اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا عادت‌های غذایی و رفتاری در این دوره شکل می‌گیرند و می‌توانند تا بزرگسالی ادامه پیدا کنند. حذف صبحانه، مصرف میان‌وعده‌های کم‌ارزش غذایی، استفاده بیش از حد از نوشیدنی‌های شیرین و کاهش فرصت بازی و تحرک، از جمله مسائلی هستند که خانواده‌ها، مدارس و مراکز بهداشتی باید برای اصلاح آن‌ها برنامه‌ریزی کنند.
از سوی دیگر، ورزشکاران نیز برای حفظ سلامت و دستیابی به عملکرد مناسب به تغذیه متناسب با نوع فعالیت، دریافت کافی مایعات، خواب منظم و ریکاوری اصولی نیاز دارند. توصیه‌های تغذیه‌ای یکسان برای همه افراد و مصرف خودسرانه مکمل‌ها می‌تواند به سلامت ورزشکاران آسیب برساند؛ ازاین‌رو، ارتقای سواد تغذیه‌ای و فراهم کردن دسترسی به مشاوره تخصصی، بخشی از الزامات توسعه ورزش اصولی در استان است.
تحقق این اهداف نیازمند همکاری دانشگاه علوم پزشکی، اداره‌کل ورزش و جوانان، آموزش‌وپرورش، شهرداری‌ها، هیئت‌های ورزشی، رسانه‌ها و خانواده‌هاست. در همین راستا، بررسی چالش‌های تغذیه‌ای مردم شهرستان کرمانشاه، اهمیت آموزش‌های تخصصی در حوزه تغذیه ورزشی و ضرورت استفاده بهتر از ظرفیت‌های طبیعی استان برای گسترش ورزش همگانی، موضوعاتی است که در گفت‌وگو با کارشناسان حوزه سلامت و طب ورزش مورد توجه قرار گرفته است.
تغذیه سالم و تحرک مستمر؛ راهکار پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر
محمدسعید غلامی، کارشناس تغذیه مرکز بهداشت شهرستان کرمانشاه، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با اشاره به تغییر الگوی غذایی و افزایش نگرانی‌ها درباره اضافه‌وزن و چاقی اظهار کرد: در سال‌های اخیر، مصرف غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فودها، شیرینی‌ها و خوراکی‌های پرکالری افزایش یافته و در کنار کاهش فعالیت بدنی و گسترش سبک زندگی کم‌تحرک، ضرورت توجه به اصلاح عادت‌های غذایی را بیشتر کرده است.
وی افزود: یکی از مشکلات مهم تغذیه‌ای، دریافت انرژی بیش از نیاز بدن و مصرف خوراکی‌هایی است که در حجم کم، کالری زیادی دارند. ازاین‌رو، پیشگیری از اضافه‌وزن تنها با افزایش فعالیت بدنی محقق نمی‌شود و اصلاح الگوی غذایی نیز باید به‌صورت جدی در دستور کار قرار گیرد.
غلامی با اشاره به پیامدهای مصرف زیاد نمک و قند بیان کرد: دریافت بیش از اندازه نمک می‌تواند خطر پرفشاری خون و بیماری‌های قلبی‌عروقی را افزایش دهد و مصرف زیاد قندهای ساده، شیرینی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین نیز با افزایش خطر چاقی و دیابت نوع دو ارتباط دارد.
وی ادامه داد: توصیه عمومی برای بزرگسالان، مصرف کمتر از پنج گرم نمک در روز است، اما مصرف نان شور، غذاهای فرآوری‌شده و تنقلات پرنمک می‌تواند دریافت روزانه نمک را افزایش دهد. همچنین کاهش مصرف میوه، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل، به‌ویژه جایگزینی نان کامل با نان تهیه‌شده از آرد تصفیه‌شده، ممکن است دریافت فیبر و برخی مواد مغذی را کاهش دهد.
این کارشناس تغذیه با تأکید بر ضرورت توجه به کمبود ریزمغذی‌ها عنوان کرد: دریافت ناکافی برخی مواد مغذی، از جمله ویتامین D و آهن، از مسائل مهم حوزه تغذیه است و کم‌خونی ناشی از فقر آهن، به‌ویژه در زنان در سنین باروری، به توجه و پیگیری نیاز دارد.
اصلاح عادت‌های غذایی از خانواده و مدرسه آغاز می‌شود
غلامی با بیان اینکه خانواده نخستین محیط شکل‌گیری عادت‌های غذایی و رفتاری کودکان است، گفت: آموزش تغذیه سالم باید از خانواده آغاز شود و با مشارکت مدارس، مراکز بهداشتی و رسانه‌ها ادامه پیدا کند.
وی افزود: آماده کردن میان‌وعده‌های مغذی و لقمه‌های خانگی، افزایش مصرف میوه و سبزیجات، استفاده بیشتر از حبوبات و غلات کامل و جایگزین کردن آب به‌جای نوشیدنی‌های شیرین، از اقداماتی است که می‌تواند کیفیت رژیم غذایی کودکان و نوجوانان را بهبود دهد.
این کارشناس تغذیه با اشاره به نقش الگو بودن والدین تصریح کرد: نمی‌توان از کودکان انتظار داشت به تغذیه سالم و ورزش پایبند باشند، درحالی‌که والدین در زندگی روزمره خود این اصول را رعایت نمی‌کنند. اختصاص زمان مشخص برای پیاده‌روی خانوادگی و فعالیت‌های متناسب با شرایط اعضای خانواده می‌تواند به ایجاد عادت‌های سالم کمک کند.
غلامی سامان‌دهی بوفه‌های مدارس را نیز ضروری دانست و اظهار کرد: حذف صبحانه و مصرف میان‌وعده‌های کم‌ارزش غذایی ممکن است بر احساس گرسنگی و تمرکز برخی دانش‌آموزان تأثیر بگذارد. بنابراین، باید مواد غذایی سالم و مغذی در مدارس در دسترس باشد و آموزش انتخاب میان‌وعده مناسب، کاهش مصرف نوشیدنی‌های شیرین و اهمیت صبحانه در برنامه‌های آموزشی قرار گیرد.
وی تأکید کرد: نیازهای تغذیه‌ای کودکان با بزرگسالان و ورزشکاران حرفه‌ای متفاوت است؛ به همین دلیل، رژیم‌های سخت‌گیرانه و کاهش وزن شدید برای دانش‌آموزان توصیه نمی‌شود و رشد طبیعی آن‌ها باید در اولویت قرار گیرد. دانش‌آموزانی که با مشکلاتی مانند اضافه‌وزن قابل‌توجه، کم‌وزنی یا اختلال رشد مواجه هستند، در صورت نیاز باید برای ارزیابی تخصصی به مراکز خدمات جامع سلامت و کارشناسان تغذیه ارجاع داده شوند.
مکمل‌ها جایگزین تغذیه متعادل نمی‌شوند
این کارشناس تغذیه با اشاره به اهمیت تغذیه ورزشی گفت: برنامه غذایی ورزشکاران باید متناسب با نوع رشته، شدت و مدت تمرین، سطح آمادگی جسمانی، سن، وضعیت سلامت و اهداف ورزشی تنظیم شود و نمی‌توان یک برنامه غذایی واحد را برای همه افراد توصیه کرد.
وی دریافت کافی مایعات را یکی از اصول مهم تغذیه ورزشی دانست و افزود: کم‌آبی می‌تواند عملکرد ورزشی را کاهش دهد و در شرایط گرم، خطر بیماری‌های مرتبط با گرما را افزایش دهد. همچنین محدودیت شدید کالری و رژیم‌های سخت‌گیرانه برای کاهش وزن ممکن است موجب افت عملکرد، کاهش توده عضلانی و آسیب به سلامت استخوان‌ها شود.
غلامی با اشاره به نقش پروتئین در ترمیم بافت‌ها و حفظ توده عضلانی اظهار کرد: تخم‌مرغ، لبنیات، گوشت، ماهی و حبوبات از منابع مناسب پروتئین هستند و باید متناسب با نیاز هر فرد در برنامه غذایی قرار گیرند. کربوهیدرات‌ها نیز برای تأمین انرژی و بازسازی ذخایر گلیکوژن عضلات اهمیت دارند.
وی ادامه داد: تنظیم زمان وعده‌های غذایی، دریافت کربوهیدرات و پروتئین پس از تمرین، تأمین مایعات مورد نیاز و داشتن خواب کافی و منظم، در بازیابی توان بدن مؤثر است. ریکاوری مناسب نتیجه مجموعه‌ای از عوامل شامل تغذیه متعادل، آب‌رسانی کافی، استراحت و برنامه تمرینی اصولی است.
این کارشناس تغذیه با هشدار نسبت به مصرف خودسرانه مکمل‌ها بیان کرد: این باور که هر فردی با شروع ورزش به مکمل نیاز دارد، صحیح نیست و بسیاری از افراد می‌توانند نیازهای تغذیه‌ای خود را با یک رژیم غذایی متعادل تأمین کنند.
غلامی افزود: برخی مکمل‌ها ممکن است حاوی ترکیبات اعلام‌نشده، مواد ممنوعه یا آلاینده باشند و مصرف نامتناسب آن‌ها نیز می‌تواند عوارضی برای سلامت ایجاد کند. بنابراین، ورزشکاران باید پیش از مصرف مکمل با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنند و مربیان نیز به‌جای توصیه عمومی به مصرف این محصولات، افراد را برای ارزیابی تخصصی به کارشناسان واجد صلاحیت ارجاع دهند.
وی بر ضرورت تدوین برنامه‌های آموزشی منسجم در شهرستان کرمانشاه تأکید کرد و گفت: همکاری دانشگاه علوم پزشکی، اداره‌کل ورزش و جوانان، هیئت‌های ورزشی و آموزش‌وپرورش برای تولید محتوای علمی، برگزاری دوره‌های آموزشی و افزایش دسترسی ورزشکاران به مشاوره تخصصی ضروری است.
غلامی خاطرنشان کرد: ترویج تغذیه سالم و فعالیت بدنی منظم می‌تواند به پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر کمک کند. در این مسیر، شناسایی افراد در معرض خطر، آموزش خانواده‌ها، اصلاح محیط‌های آموزشی و کاری و فراهم کردن دسترسی مناسب به خدمات سلامت باید مورد توجه قرار گیرد.
ظرفیت‌های طبیعی کرمانشاه؛ فرصتی برای بازگشت تحرک به زندگی مردم
مصطفی اکبری، متخصص طب ورزش، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه ورزش همگانی یکی از حلقه‌های اصلی زنجیره سلامت جامعه است، اظهار کرد: توسعه فعالیت بدنی نباید صرفاً در چارچوب وظایف متولیان ورزش تعریف شود، بلکه دستگاه‌های مرتبط با سلامت، نهادهای اجتماعی، فرهنگی و آموزشی و سیاست‌گذاران نیز باید در این زمینه مسئولیت‌پذیر باشند.
وی افزود: ورزش همگانی علاوه بر تأثیر بر سلامت جسمی و روانی، از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز اهمیت دارد و می‌تواند در بلندمدت به پیشگیری از بیماری‌های غیرواگیر، کاهش هزینه‌های درمان و افزایش نشاط اجتماعی کمک کند.
این متخصص طب ورزش با اشاره به ظرفیت‌های طبیعی استان کرمانشاه بیان کرد: این استان از اقلیم متنوع، کوهپایه‌ها، مراتع، گردشگاه‌ها و فضاهای طبیعی متعددی برخوردار است که می‌توانند بستر مناسبی برای توسعه فعالیت‌های ورزشی و تفریحی باشند؛ بااین‌حال، به نظر می‌رسد هنوز از بخشی از این ظرفیت‌ها به شکل علمی، اصولی و سازمان‌یافته استفاده مطلوبی نشده است.
اکبری با اشاره به مسیر دوچرخه‌سواری منتهی به سراب نیلوفر و ظرفیت‌های گردشگاهی استان اظهار کرد: مجموعه تاریخی و طبیعی بیستون، پارک شرقی و پارک کوهستان از جمله فضاهایی هستند که می‌توانند با مدیریت و تجهیز مناسب، به مراکزی برای گسترش ورزش همگانی تبدیل شوند.
وی افزود: هدف صرفاً ایجاد فضاهای جدید نیست، بلکه باید از امکانات موجود به شکل بهینه استفاده کرد و امکان دسترسی آسان و ایمن شهروندان را به این فضاها افزایش داد تا خانواده‌ها، جوانان، نوجوانان و سالمندان بتوانند متناسب با شرایط جسمانی خود از فرصت‌های فعالیت بدنی بهره‌مند شوند.
از پیاده‌روی خانوادگی تا برنامه‌های ورزشی محله‌محور
این متخصص طب ورزش با تأکید بر ضرورت تبدیل ورزش همگانی به بخشی از سبک زندگی مردم گفت: فعالیت بدنی منظم باید در تمام دوره‌های زندگی، از کودکی و نوجوانی تا بزرگسالی و سالمندی، مورد توجه قرار گیرد و برنامه‌های ورزشی نیز متناسب با سن، وضعیت جسمانی و شرایط سلامت افراد طراحی شود.
اکبری افزود: برگزاری اردوهای دانش‌آموزی و دانشجویی، برنامه‌های طبیعت‌گردی، پیاده‌روی‌های گروهی، مسابقات دوستانه و فعالیت‌های جمعی مانند طناب‌کشی، از جمله اقداماتی است که می‌تواند با مشارکت مدارس، دانشگاه‌ها، هیئت‌های ورزشی و سایر نهادها اجرا شود.
وی با اشاره به نقش ورزش در ارتقای سلامت روان بیان کرد: فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود خلق‌وخو، کاهش اضطراب و افزایش نشاط اجتماعی کمک کند و در شرایطی که بسیاری از افراد با فشارهای روانی و استرس مواجه هستند، توجه به ورزش همگانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
این متخصص طب ورزش با اشاره به کاهش فعالیت‌های گروهی در زندگی امروز گفت: بسیاری از افراد خاطرات خوبی از اردوها، گردش‌های گروهی، کوهپیمایی‌ها و فعالیت‌های ورزشی دوران گذشته دارند. لازم است با برنامه‌ریزی مناسب، فرصت‌های بیشتری برای تجربه فعالیت‌های جمعی فراهم شود تا تحرک و نشاط بار دیگر جایگاه پررنگ‌تری در زندگی خانواده‌ها، به‌ویژه نسل جوان، پیدا کند.
اکبری خاطرنشان کرد: صرفاً توصیه به کاهش استفاده از تلفن همراه برای افزایش تحرک کودکان و نوجوانان کافی نیست، بلکه باید جایگزین‌های جذاب و در دسترسی برای آن‌ها ایجاد کرد. فراهم کردن فرصت بازی، فعالیت‌های کششی، ورزش‌های متناسب با سن و برنامه‌های منظم تحرک بدنی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری از عوارض کم‌تحرکی داشته باشد.
وی با اشاره به تجربه‌های خود در محیط کلینیک اظهار کرد: با مواردی از کودکان و نوجوانان مواجه شده‌ام که به دلیل کم‌تحرکی، استفاده بیش از حد از تلفن همراه و ماندن طولانی‌مدت در خانه، با مشکلاتی مانند چاقی و اختلالات اسکلتی‌عضلانی روبه‌رو شده‌اند؛ موضوعی که باید به‌عنوان یک زنگ خطر جدی مورد توجه خانواده‌ها، مدارس، نظام سلامت و متولیان ورزش قرار گیرد.
این متخصص طب ورزش افزود: نشستن‌های ممتد، محدود شدن فرصت بازی‌های حرکتی و استفاده طولانی‌مدت از ابزارهای دیجیتال می‌تواند سلامت جسمی و روانی کودکان را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین، خانواده‌ها باید با ایجاد فرصت‌های مناسب برای بازی و فعالیت بدنی، زمینه جایگزینی عادت‌های سالم را فراهم کنند.
ورزش همگانی نیازمند برنامه‌ریزی مستمر و همکاری دستگاه‌هاست
اکبری با تأکید بر اینکه توسعه ورزش همگانی باید به یکی از اولویت‌های برنامه‌ریزی اجتماعی و سلامت در استان تبدیل شود، گفت: برای بسیاری از بزرگسالان، انجام ۱۵۰ تا ۳۰۰ دقیقه فعالیت هوازی با شدت متوسط در هفته، همراه با تمرینات تقویت عضلات دست‌کم دو روز در هفته، توصیه عمومی مناسبی است؛ البته نوع و میزان فعالیت باید با توجه به سن، شرایط جسمانی و وضعیت سلامت هر فرد تنظیم شود.
وی افزود: در برنامه‌ریزی برای کودکان و نوجوانان نیز باید فعالیت بدنی متناسب با سن، فرصت بازی و تحرک روزانه و کاهش زمان نشستن‌های طولانی‌مدت مورد توجه قرار گیرد. مهم این است که فعالیت بدنی به رفتاری مستمر تبدیل شود و تنها به برنامه‌های مقطعی محدود نماند.
این متخصص طب ورزش با اشاره به ضرورت مشارکت دستگاه‌های اجرایی عنوان کرد: شهرداری‌ها، آموزش‌وپرورش، دانشگاه‌ها، مراکز بهداشتی، هیئت‌های ورزشی و نهادهای فرهنگی می‌توانند با اجرای برنامه‌های مشترک، زمینه حضور بیشتر مردم در فعالیت‌های ورزشی را فراهم کنند. توسعه فضاهای عمومی ایمن، اجرای برنامه‌های محله‌محور و گسترش فعالیت‌های خانوادگی از جمله اقداماتی است که می‌تواند در این مسیر مؤثر باشد.
اکبری خاطرنشان کرد: اگر ظرفیت‌های طبیعی و گردشگری کرمانشاه به‌درستی در خدمت ورزش همگانی قرار گیرد، فضاهای عمومی برای فعالیت بدنی آماده شود و فرهنگ تحرک از دوران کودکی آموزش داده شود، می‌توان در مسیر ارتقای سلامت جسمی و روانی، کاهش هزینه‌های درمان و افزایش نشاط اجتماعی گام‌های مؤثری برداشت.
به گفته وی، ورزش همگانی صرفاً یک فعالیت تفریحی نیست، بلکه سرمایه‌گذاری بلندمدتی برای سلامت، پویایی و آینده جامعه محسوب می‌شود و دستیابی به نتایج پایدار در این حوزه، به برنامه‌ریزی علمی و مشارکت همه بخش‌های مرتبط نیاز دارد.
توسعه سلامت در کرمانشاه زمانی به نتیجه‌ای پایدار می‌رسد که تغذیه سالم و فعالیت بدنی از توصیه‌های عمومی فراتر بروند و به بخشی جدایی‌ناپذیر از زندگی روزمره مردم تبدیل شوند. ظرفیت‌های طبیعی و شهری استان، وجود مراکز بهداشتی و آموزشی و توانمندی کارشناسان حوزه سلامت و ورزش، فرصت مناسبی برای تحقق این هدف فراهم کرده است؛ اما استفاده مؤثر از این فرصت، مستلزم تدوین برنامه‌ای مشترک با مسئولیت‌های مشخص برای دستگاه‌های اجرایی است. انتظار می‌رود مسئولان استان با توسعه مسیرهای ایمن پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری، تجهیز فضاهای ورزشی محله‌ها، سامان‌دهی بوفه‌های مدارس، گسترش آموزش تغذیه سالم و فراهم کردن دسترسی ورزشکاران به مشاوره تخصصی، گام‌های عملی و قابل ارزیابی بردارند تا خانواده‌ها، به‌ویژه کودکان و نوجوانان، از فرصت بیشتری برای داشتن زندگی سالم و بانشاط برخوردار شوند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.