ساختار فرهنگی کشور توان مدیریت فرهنگی را ندارد

به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، آیت‌الله حبیب‌الله شعبانی‌موثقی، نماینده ولی‌فقیه در استان همدان در جلسه شورای فرهنگ عمومی استان که با حضور اعضای کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در استانداری همدان برگزار شد، با انتقاد از ناکارآمدی ساختار فرهنگی کشور گفت: با وجود تدوین اسناد متعدد فرهنگی، ساختار فعلی و تداخل وظایف دستگاه‌ها توان مدیریت مؤثر فرهنگی را ندارد و مجلس باید با بررسی دقیق عملکرد نهادها، موانع اجرایی و ترک فعل‌های احتمالی را شناسایی کند.

آیت الله شعبانی با تأکید بر ضرورت توجه به فرهنگ عمومی در مدیریت کشور اظهار کرد: انتظار می‌رود پس از گذشت 48 سال از پیروزی انقلاب اسلامی، پژوهش‌های دقیق و جامعی در حوزه فرهنگ انجام شده باشد تا بر اساس نتایج آن‌ها بتوان برای مسائل فرهنگی کشور تصمیم‌گیری کرد؛ با این حال، آنچه امروز در میدان مشاهده می‌شود، نشان می‌دهد ساختار فرهنگی کشور از نظر سازمانی و اجرایی، توان لازم برای مدیریت مؤثر فرهنگی را ندارد و به مطالعه، اصلاح و چابک‌سازی نیازمند است.

وی با اشاره به روند تدوین سند فرهنگی استان همدان افزود: تدوین این سند از سال 1398 آغاز شد، در سال 1400 به پایان رسید و در سال 1401 نیز رونمایی شد. در فرایند تدوین سند، نخبگان و صاحب‌نظران استان مسائل و مشکلات فرهنگی را شناسایی کردند و برای رفع آن‌ها راهکارهایی ارائه شد؛ بنابراین از نظر شناسایی مسئله و ارائه راه‌حل، اقدامات کارشناسی انجام شده است، اما مسئله اصلی این است که آیا دستگاه‌های اجرایی و نهادهای بالادستی نیز امکانات، اعتبارات و سازوکارهای لازم را برای اجرای این راهکارها فراهم کرده‌اند یا خیر.

نماینده ولی‌فقیه در استان همدان با بیان اینکه اجرای اسناد فرهنگی بر عهده دستگاه‌های مسئول است، تصریح کرد: شورای فرهنگ عمومی ممکن است بتواند در تدوین سند و شناسایی مسائل فرهنگی نقش مؤثری ایفا کند، اما برای مدیریت اجرایی یک قرارگاه فرهنگی، به اختیارات، امکانات و همکاری دستگاه‌های مختلف نیاز دارد. هنگامی که در سطح استان راهکارهای مشخصی برای رفع مشکلات فرهنگی ارائه می‌شود، اما در سطح وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های بالادستی، اعتبارات و امکانات لازم متناسب با این برنامه‌ها تأمین نمی‌شود، اجرای سند با مشکل مواجه خواهد شد. بنابراین باید فاصله میان برنامه‌ریزی و اجرا را جدی گرفت و برای رفع آن چاره‌اندیشی کرد.

آیت‌الله شعبانی‌موثقی با تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختار دستگاه‌های فرهنگی کشور خاطرنشان کرد: شاید لازم باشد مجلس شورای اسلامی با بررسی دقیق عملکرد سازمان‌ها، تداخل وظایف و میزان کارآمدی نهادهای فرهنگی، راهکارهای اصلاحی لازم را ارائه کند. باید مشخص شود کدام دستگاه مسئولیت مشخصی داشته، چه وظایفی بر عهده آن بوده و در کدام بخش‌ها به دلیل انجام ندادن وظایف، اهداف فرهنگی محقق نشده است. سال‌هاست که مسائل فرهنگی در جلسات مختلف مطرح می‌شوند و راهکارهایی نیز برای آن‌ها ارائه شده است، اما اکنون باید پرسید مسئولیت ناکامی‌ها بر عهده چه کسی است و کدام دستگاه‌ها در انجام وظایف خود کوتاهی کرده‌اند.

وی با اشاره به ضرورت بررسی دقیق هزینه‌کرد اعتبارات فرهنگی بیان کرد: در موضوع بودجه فرهنگی باید نگاه جامع‌تری داشته باشیم و تنها به میزان اعتبارات اختصاص‌یافته به دستگاه‌های فرهنگی اکتفا نکنیم؛ بلکه باید بررسی شود چه میزان از منابع و امکانات موجود در جهت تقویت فرهنگ عمومی و چه میزان در جهت تضعیف ارزش‌های فرهنگی جامعه هزینه می‌شود. منظور از این بحث، توجه به هزینه‌های مرتبط با تهاجم فرهنگی و فعالیت‌هایی است که می‌توانند بر باورها، رفتارها و هویت فرهنگی جامعه تأثیر منفی بگذارند. برای نمونه، استان همدان حدود 320 هزار دانش‌آموز دارد و باید مشخص شود چه میزان سرمایه‌گذاری برای تربیت فکری و فرهنگی این نسل انجام شده و در مقابل، نوجوانان با چه جریان‌ها و آسیب‌هایی مواجه هستند.

نماینده ولی‌فقیه در استان همدان با انتقاد از برخی رویکردهای فرهنگی افزود: گاهی منابعی با عنوان بودجه فرهنگی هزینه می‌شود، اما خروجی آن نه‌تنها به تقویت فرهنگ عمومی کمک نمی‌کند، بلکه ممکن است در تعارض با اهداف فرهنگی جامعه قرار داشته باشد. بنابراین، ضروری است محتوای برنامه‌ها، نحوه هزینه‌کرد اعتبارات و نتایج فعالیت‌های فرهنگی به‌صورت دقیق بررسی شود. صرف اینکه یک برنامه یا محصول با بودجه فرهنگی تولید شده باشد، به معنای آن نیست که الزاماً کارکرد فرهنگی مثبت و متناسب با نیازهای جامعه دارد.

آیت‌الله شعبانی‌موثقی با تأکید بر ضرورت توجه به نوجوانان و ایجاد فضاهای جذاب فرهنگی و تربیتی گفت: استان همدان 14 اردوگاه در مجموعه آموزش‌وپرورش دارد که بسیاری از آن‌ها به بازسازی، تجهیز و افزایش جذابیت نیاز دارند. باید بررسی کنیم چه میزان اعتبار برای فراهم کردن محیط‌های مناسب تربیتی و فرهنگی برای نوجوانان هزینه شده است و این فضاها تا چه اندازه توانسته‌اند مخاطبان خود را جذب کنند. شورای فرهنگ عمومی نیز باید به این پرسش پاسخ دهد که برای ایجاد جذابیت در فعالیت‌های فرهنگی نوجوانان چه برنامه‌ای دارد و چگونه می‌توان شرایطی فراهم کرد که نسل جوان با میل و رغبت در این فعالیت‌ها مشارکت کند.

وی با اشاره به ضرورت طراحی اردوگاه‌های تربیت‌محور اظهار کرد: باید مطالعه‌ای دقیق برای ایجاد و تجهیز اردوگاه‌هایی انجام شود که محور اصلی فعالیت آن‌ها تربیت باشد. دشمن برای تأثیرگذاری بر ذهن و رفتار کودکان و نوجوانان برنامه‌ریزی می‌کند؛ بنابراین ما نیز باید بتوانیم محیط‌هایی طراحی کنیم که در کنار بازی، تفریح و سرگرمی، آموزش و تربیت را دنبال کنند. اگر فعالیت‌های تربیتی متناسب با روحیه و نیازهای نسل جدید طراحی شوند، می‌توان از ظرفیت این فضاها برای تقویت باورهای فرهنگی و اجتماعی و پیشگیری از آسیب‌ها استفاده کرد.

نماینده ولی‌فقیه در استان همدان با اشاره به ظرفیت مساجد استان برای گسترش فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی خاطرنشان کرد: همدان حدود یک‌هزار و 670 مسجد دارد و طرح محله‌محوری نیز ابلاغ شده است که در چارچوب آن اقدامات خوبی انجام گرفته است. یکی از موضوعات مهم در این طرح، توجه به مدارس و نقش آن‌ها در شکل‌گیری محلات فعال و برخوردار از انسجام اجتماعی است. برخی مدارس می‌توانند به الگوهای موفقی برای اجرای طرح محله‌محوری تبدیل شوند و پیوند میان مدرسه و مسجد نیز در موفقیت این رویکرد نقش مهمی دارد.

وی با تأکید بر ضرورت همکاری دولت و دستگاه‌های اجرایی در اجرای طرح محله‌محوری افزود: اگر مدرسه و مسجد در کنار یکدیگر قرار گیرند و میان فعالیت‌های آموزشی، تربیتی و فرهنگی آن‌ها ارتباط مؤثری شکل بگیرد، می‌توان از این ظرفیت برای ارتقای وضعیت فرهنگی محلات استفاده کرد. در یکی از مدارس همدان، امام جماعت مسجد هم‌زمان مدیریت مدرسه را نیز بر عهده دارد که این تجربه می‌تواند به تقویت ارتباط میان مسجد، مدرسه و خانواده کمک کند. دولت و دستگاه‌های مسئول باید به چنین الگوهایی توجه داشته باشند و زمینه گسترش تجربه‌های موفق را فراهم کنند.

آیت‌الله شعبانی‌موثقی با اشاره به اجرای طرح محله‌محوری در شهر همدان بیان کرد: شهر همدان به 15 محله تقسیم شده و در این طرح، برای هر محله پنج مسجد در نظر گرفته شده است. چنین برنامه‌هایی می‌توانند زمینه مشارکت بیشتر مردم در اداره امور فرهنگی و اجتماعی محلات را فراهم کنند؛ البته تحقق اهداف طرح، مستلزم هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، مدارس، مساجد و سایر نهادهای محلی است تا فعالیت‌ها از حالت پراکنده خارج شوند و بر اساس نیازهای واقعی هر محله پیش بروند.

نماینده ولی‌فقیه در استان همدان در پایان با اشاره به چالش‌های مالی و نظارتی شورای فرهنگ عمومی گفت: این شورا بودجه مستقل ندارد و یکی از مشکلات موجود نیز به نحوه نظارت بر اعتبارات فرهنگی و چگونگی مدیریت آن‌ها بازمی‌گردد. در کشور منابعی برای فعالیت‌های فرهنگی وجود دارد که اگر به‌درستی مدیریت و در مسیر اولویت‌های واقعی هزینه شوند، می‌توانند بخشی از مشکلات این حوزه را برطرف کنند. نگاه مجموعه دولت و مسئولان استان به مسائل فرهنگی در بسیاری از زمینه‌ها مشترک است و باید از این اشتراک نظر برای اصلاح ساختارها، افزایش هماهنگی دستگاه‌ها و تقویت اثربخشی برنامه‌های فرهنگی استفاده کرد.

تعدد نهادها و موازی‌کاری از عوامل ناکامی دستگاه‌های فرهنگی است

نماینده مردم بهار و کبودراهنگ در مجلس از تعدد نهادهای فرهنگی و فاصله میان سیاست‌گذاری و اجرا انتقاد کرد.

 فتح‌الله توسلی، نماینده مردم بهار و کبودراهنگ در مجلس شورای اسلامی نیز در این جلسه گفت: با وجود اسناد بالادستی متعدد و دستگاه‌های فراوان در حوزه فرهنگ، مشکلات این بخش همچنان پابرجاست و کمیسیون فرهنگی مجلس باید برای رفع موازی‌کاری و اصلاح نظام ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها تصمیم‌گیری کند.

وی با اشاره به جایگاه کمیسیون فرهنگی مجلس اظهار کرد: چند وزارتخانه مهم از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت ورزش و جوانان، وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، وزارت آموزش‌وپرورش و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در حوزه مسئولیت‌ها و نظارت‌های مرتبط با کمیسیون فرهنگی قرار دارند و سازمان‌های تبلیغاتی کشور نیز در این حوزه مورد توجه هستند. این گستردگی مسئولیت‌ها نشان می‌دهد که کمیسیون فرهنگی از جایگاه مهمی در سیاست‌گذاری و پیگیری مسائل فرهنگی برخوردار است و باید بتواند از این ظرفیت برای اصلاح مشکلات ساختاری استفاده کند.

وی با بیان اینکه در حوزه فرهنگ اسناد بالادستی و نهادهای متعددی وجود دارد، افزود: در کمتر حوزه‌ای به اندازه فرهنگ، سند بالادستی و نهاد مسئول داریم؛ با این حال، این پرسش مطرح است که چرا با وجود چنین ظرفیت‌هایی، همچنان با مشکلات جدی فرهنگی مواجه هستیم. اگر تعداد اسناد و سازمان‌ها به‌تنهایی می‌توانست مسائل را حل کند، باید امروز شاهد نتایج روشن‌تری می‌بودیم. بنابراین لازم است عملکرد دستگاه‌ها، میزان تحقق اهداف و نسبت میان هزینه‌های انجام‌شده و نتایج به‌دست‌آمده به‌صورت جدی بررسی شود.

توسلی با اشاره به انتقادها درباره محتوای برخی محصولات فرهنگی و سینمایی اظهار کرد: انتشار برخی آثار سینمایی، از جمله فیلم «پیرپسر»، این پرسش را مطرح کرده است که منابع و حمایت‌های فرهنگی کشور در چه مسیری هزینه می‌شوند و آیا محصول نهایی با اهداف و سیاست‌های فرهنگی کشور تناسب دارد یا خیر. درباره محتوای این آثار و نحوه حمایت از آن‌ها باید بررسی کارشناسی انجام شود تا مشخص شود سازوکارهای نظارتی و حمایتی تا چه اندازه توانسته‌اند اهداف فرهنگی مورد انتظار را محقق کنند. مسئله اصلی این است که حمایت از تولیدات فرهنگی باید با ارزیابی دقیق محتوا و توجه به مسئولیت دستگاه‌های مرتبط همراه باشد.

نماینده مردم بهار و کبودراهنگ در مجلس شورای اسلامی با اشاره به ظرفیت‌های تاریخی و گردشگری استان همدان تصریح کرد: این استان بیش از یک‌هزار و 800 جاذبه گردشگری دارد و چهار شهر جهانی نیز در آن قرار گرفته است. همچنین وجود حدود 23 هزار قلم شیء تاریخی در استان، نشان‌دهنده پیشینه، هویت و اصالت فرهنگی همدان است. این ظرفیت‌ها می‌توانند پشتوانه مهمی برای تقویت فرهنگ عمومی، توسعه گردشگری فرهنگی و معرفی هویت تاریخی استان باشند؛ اما استفاده مؤثر از آن‌ها نیازمند برنامه‌ریزی منسجم و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول است.

وی با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی و تاریخی منطقه کبودراهنگ افزود: برخی شخصیت‌ها و رویدادهای مرتبط با مناطق مختلف استان نیز می‌توانند در معرفی هویت فرهنگی همدان مورد توجه قرار گیرند. در این زمینه، باید از ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و اجتماعی مناطق مختلف برای تولید آثار فاخر و معرفی داشته‌های استان استفاده کرد تا میراث فرهنگی از حالت یک ظرفیت صرفاً تاریخی خارج شود و در زندگی فرهنگی و اجتماعی امروز مردم نیز نقش داشته باشد.

توسلی با تأکید بر ضرورت اصلاح ساختار مدیریت فرهنگی کشور خاطرنشان کرد: یکی از دلایل ناکامی دستگاه‌های فرهنگی، تعدد نهادها و موازی‌کاری میان آن‌هاست و کمیسیون فرهنگی مجلس باید برای این مسئله تصمیمی جدی اتخاذ کند. تعدد مصوبات و ضعف در اجرای آن‌ها، فاصله میان سیاست‌گذاری و اجرا، ناهماهنگی میان بودجه‌ها و نیازهای فرهنگی جامعه و همچنین ضعف نظام ارزیابی عملکرد، از جمله مشکلات اساسی این حوزه است. تا زمانی که این موانع برطرف نشوند، نمی‌توان صرفاً با تدوین اسناد جدید یا افزایش تعداد برنامه‌ها انتظار تحول جدی در حوزه فرهنگ را داشت.

وی در پایان تأکید کرد: برای بهبود وضعیت فرهنگی کشور باید مشخص شود هر دستگاه چه مسئولیتی بر عهده دارد، چه میزان اعتبار دریافت می‌کند و عملکرد آن بر اساس چه شاخص‌هایی ارزیابی می‌شود. همچنین ضروری است فاصله میان نیازهای واقعی جامعه و سیاست‌های اجرایی کاهش پیدا کند و از موازی‌کاری و پراکندگی منابع جلوگیری شود. سامان‌دهی نهادهای فرهنگی و تقویت نظارت بر اجرای مصوبات می‌تواند زمینه استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود و ارتقای کیفیت فعالیت‌های فرهنگی را فراهم کند.

حمایت پایدار از بانوان و تقویت اقتصاد خانواده در اولویت باشد معصومه باقری، مدیرکل امور خانواده و بانوان استانداری همدان نیز در این جلسه با تأکید بر ضرورت حمایت پایدار از زنان گفت: سیاست‌گذاری در حوزه بانوان باید بر اساس واقعیت‌های روز جامعه انجام شود و حمایت از کارآفرینان زن، تقویت اقتصاد خانواده و استفاده از ظرفیت بانوان در فعالیت‌های اجتماعی با جدیت بیشتری دنبال شود.

باقری با اشاره به اهمیت جایگاه زنان در توسعه اجتماعی و فرهنگی اظهار کرد: در دولت چهاردهم توجه به مسائل و ظرفیت‌های حوزه بانوان با جدیت دنبال شده است و لازم است این رویکرد با شناخت دقیق نیازهای زنان و خانواده‌ها استمرار پیدا کند. استان همدان از ظرفیت‌های ارزشمندی در این زمینه برخوردار است و شخصیت‌هایی همچون بانو مرضیه دباغ، از چهره‌های برجسته انقلاب اسلامی، نشان‌دهنده توانمندی و ظرفیت تاریخی زنان این استان در عرصه‌های مختلف هستند.

وی با تأکید بر ضرورت حمایت از اقتصاد پایدار خانواده‌ها افزود: بخشی از مسائل و مشکلات زنان، به‌ویژه در حوزه اشتغال و فعالیت‌های اقتصادی، نیازمند حمایت‌های مستمر و برنامه‌ریزی بلندمدت است و مجلس شورای اسلامی نیز می‌تواند در زمینه اصلاح قوانین و تقویت سازوکارهای حمایتی نقش مؤثری ایفا کند. حمایت از زنان نباید صرفاً به اقدامات مقطعی محدود شود، بلکه لازم است زمینه حضور پایدار آنان در فعالیت‌های اقتصادی و اجتماعی فراهم شود تا خانواده‌ها نیز از آثار مثبت این حمایت‌ها بهره‌مند شوند.

مدیرکل امور خانواده و بانوان استانداری همدان با اشاره به اقدامات انجام‌شده برای حمایت از کارآفرینان زن در استان بیان کرد: در حوزه بانوان کارآفرین، توجه ویژه‌ای به ظرفیت‌های موجود داشته‌ایم و با همکاری دستگاه‌های متولی و حمایت استاندار همدان تلاش شده است زمینه پشتیبانی مستمر از فعالیت‌های اقتصادی زنان فراهم شود. برای دستیابی به نتایج مطلوب، لازم است حمایت‌ها به‌گونه‌ای طراحی شوند که زنان فعال در عرصه کارآفرینی بتوانند فعالیت خود را توسعه دهند، فرصت‌های شغلی بیشتری ایجاد کنند و در مسیر پایداری اقتصادی خانواده‌ها نقش مؤثرتری داشته باشند.

باقری با اشاره به نقش بانوان در فعالیت‌های اجتماعی و حضورهای مردمی گفت: در تجمعات و برنامه‌های مردمی مرتبط با جنگ، بانوان حضور قابل توجهی داشته‌اند و بر اساس گزارش ارائه‌شده، بیش از 50 درصد حاضران در برخی از این تجمعات را زنان تشکیل داده‌اند که با حضور و پشتیبانی خود نقش‌آفرینی کرده‌اند. این مشارکت نشان می‌دهد که زنان علاوه بر نقش‌آفرینی در خانواده و فعالیت‌های اقتصادی، در عرصه‌های اجتماعی نیز از ظرفیت قابل توجهی برخوردارند و باید این ظرفیت در برنامه‌ریزی‌های فرهنگی و اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازنگری در سیاست‌گذاری‌های حوزه زنان و خانواده خاطرنشان کرد: برنامه‌ریزی در این حوزه باید بر مبنای واقعیت‌های روز جامعه و نیازهای واقعی زنان و خانواده‌ها انجام شود. اگر سیاست‌ها با شرایط اجتماعی و اقتصادی امروز هماهنگ باشند و حمایت‌های لازم به‌صورت هدفمند و مستمر صورت گیرد، می‌توان به تقویت امید اجتماعی، افزایش مشارکت بانوان و بهبود وضعیت خانواده‌ها کمک کرد. هدف نهایی باید این باشد که ظرفیت‌های زنان در مسیر توسعه استان به کار گرفته شود و برنامه‌های حمایتی، نتایج ملموس و پایداری در زندگی آنان ایجاد کند.