وزیر علوم: فهم عمیق قرآن باید در رفتار فردی و اجتماعی جامعه متجلی شود

به گزارش خبرنگار مهر، حسین سیمایی صراف پیش از ظهر پنجشنبه در اختتامیه مستبقات قرآنی دانشجویان کشور با تأکید بر ضرورت بازخوانی جایگاه قرآن کریم در زندگی انسان اظهار کرد: قرآن فراتر از یک کتاب برای تلاوت و عبادت، منشوری جامع برای هدایت فکری، پرورش عقلانیت و تعالی اخلاقی بشر است و آثار آن در طول قرن‌های متمادی بر سرنوشت انسان‌ها و جوامع تأثیر گذاشته است.

وی با اشاره به دیدگاه شهید مرتضی مطهری درباره جایگاه تاریخی قرآن افزود: در طول تاریخ کتاب‌های متعددی پدید آمده‌اند که توانسته‌اند بر مسیر زندگی بشر تأثیر بگذارند، اما کمتر اثری را می‌توان یافت که همانند قرآن کریم در طول قرن‌ها منشأ تحول و هدایت انسان‌ها باشد و چنین عمق و گستره‌ای از تأثیرگذاری را به همراه داشته باشد.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با بیان اینکه قرآن مجموعه‌ای از معارف متنوع و به‌هم‌پیوسته را در خود جای داده است، تصریح کرد: این کتاب آسمانی را نمی‌توان تنها با یک ویژگی معرفی کرد، چراکه علم، عقل، عشق، احساس و اخلاق در منظومه معرفتی آن جایگاه دارند و در میان این ابعاد، عقلانیت از برجستگی ویژه‌ای برخوردار است.

سیمایی صراف با اشاره به دعوت مکرر قرآن به اندیشیدن و تدبر خاطرنشان کرد: یکی از نشانه‌های عقلانی بودن آموزه‌های قرآن، توجه ویژه به اصل علیت و ارتباط میان علت و معلول است که از مبانی اساسی تفکر منطقی به شمار می‌رود و در شناخت درست پدیده‌ها و تحلیل واقعیت‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای دارد.

وی ادامه داد: انسان در داوری درباره اشخاص و رویدادها نباید تنها به مشاهدات ظاهری بسنده کند، بلکه باید میان آنچه می‌بیند و علتی که برای آن در نظر می‌گیرد، ارتباطی مستدل و عقلانی برقرار سازد تا گرفتار برداشت‌های نادرست و قضاوت‌های شتاب‌زده نشود.

عقلانیت قرآنی با گمان و تقلید سازگار نیست

وزیر علوم با اشاره به مباحث شهید مطهری درباره خطاپذیری عقل انسان گفت: احتمال اشتباه در فرآیند اندیشه و استدلال، هرگز به معنای بی‌اعتباری عقل یا کنار گذاشتن آن نیست، بلکه باید عواملی را که موجب انحراف در مسیر شناخت می‌شوند، شناسایی کرد و اجازه نداد این عوامل جایگزین تفکر صحیح شوند.

وی با بیان اینکه ظن و گمان و تقلیدهای ناآگاهانه از زمینه‌های بروز خطا در قضاوت‌های انسانی هستند، افزود: هنگامی که انسان به جای تکیه بر شناخت و یقین، برداشت‌های غیرمستند را مبنای تصمیم‌گیری قرار می‌دهد، از مسیر عقلانیت فاصله می‌گیرد و قرآن کریم نیز به روشنی نسبت به چنین رویکردی هشدار داده است.

سیمایی صراف با تأکید بر تفاوت میان قرائت ظاهری آیات و دریافت حقیقت و پیام قرآن اظهار کرد: ممکن است فردی آیات قرآن را بخواند، اما از درک پیام اصلی آن محروم بماند؛ بنابراین صرف خواندن الفاظ برای بهره‌مندی کامل از این کتاب آسمانی کافی نیست و انسان باید با گوش دل به استقبال کلام الهی برود.

وی طهارت روح و آمادگی قلبی را از زمینه‌های مهم بهره‌گیری از معارف قرآن دانست و خاطرنشان کرد: همه انسان‌ها از ظرفیت یکسانی برای دریافت پیام قرآن برخوردار نیستند و میزان آمادگی درونی و گشودگی قلبی افراد در چگونگی فهم و پذیرش این معارف تأثیرگذار است.

وزیر علوم با تأکید بر اینکه قرآن کریم در کنار هدایت اعتقادی و معنوی، شیوه صحیح زندگی و تعامل با دیگران را نیز آموزش می‌دهد، گفت: یکی از برجسته‌ترین جلوه‌های اخلاق قرآنی، تأکید بر عدالت و انصاف در همه شرایط است؛ به گونه‌ای که حتی اختلاف و دشمنی با دیگران نیز نباید انسان را از رعایت حق و عدالت بازدارد.

حتی در برابر دشمن نیز باید عدالت را رعایت کرد

سیمایی صراف با تبیین جایگاه عدالت در اخلاق قرآنی افزود: ممکن است میان انسان‌ها اختلاف و حتی دشمنی وجود داشته باشد، اما این مسئله نباید بهانه‌ای برای عبور از مرزهای اخلاقی و نادیده گرفتن حقوق دیگران شود و قرآن به انسان می‌آموزد که در مواجهه با مخالفان نیز انصاف و عدالت را فراموش نکند.

وی کرامت انسانی را از دیگر مبانی مهم اخلاق اسلامی برشمرد و تصریح کرد: آموزه‌های قرآن بر رعایت حرمت انسان‌ها و پایبندی به اصول اخلاقی تأکید دارد و این ارزش‌ها باید در رفتارهای روزمره، روابط اجتماعی و نحوه مواجهه افراد با یکدیگر نمود پیدا کند.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری در ادامه با اشاره به تحولات علمی و پژوهشی حوزه قرآن پس از پیروزی انقلاب اسلامی اظهار کرد: جمهوری اسلامی ایران توانسته است قرآن را از مهجوریت در عرصه علمی خارج کند و زمینه حضور گسترده‌تر این کتاب آسمانی را در فعالیت‌های آموزشی، پژوهشی و مطالعات تخصصی فراهم آورد.

وی با بیان اینکه وضعیت مطالعات قرآنی در دوران پیش و پس از انقلاب اسلامی قابل مقایسه نیست، افزود: امروز قرآن کریم به یکی از منابع مهم پژوهش و آموزش تبدیل شده و در این عرصه مفسران برجسته‌ای ظهور کرده‌اند و آثار و منابع علمی ارزشمندی در حوزه تفسیر و معارف قرآنی در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

سیمایی صراف با وجود تأکید بر این دستاوردها، تحقق کامل فرهنگ قرآنی در جامعه را نیازمند تلاش بیشتر دانست و گفت: پیشرفت‌های علمی و افزایش فعالیت‌های پژوهشی به تنهایی به معنای قرآنی شدن زندگی مردم نیست و نمی‌توان مدعی شد که اخلاق فردی، خانوادگی و اجتماعی جامعه به اندازه مطلوب با تعالیم قرآن منطبق شده است.

تلاوت و حفظ باید مقدمه فهم قرآن باشد

وزیر علوم با تأکید بر ضرورت عبور از قرائت ظاهری و حرکت به سوی فهم و عمل به آیات الهی بیان کرد: ترتیل، تلاوت و حفظ قرآن کریم فعالیت‌هایی ارزشمند هستند، اما نباید مقصد نهایی انس با قرآن تلقی شوند، بلکه باید این اقدامات زمینه‌ای برای شناخت مفاهیم و به‌کارگیری آموزه‌های آن در زندگی باشند.

وی آشنایی با محتوای آیات و معارف قرآنی را عاملی برای افزایش بهره معنوی از تلاوت دانست و افزود: هر اندازه شناخت انسان از مفاهیم قرآن عمیق‌تر باشد، ارتباط او با این کتاب آسمانی نیز غنی‌تر خواهد شد و لذت بیشتری از خواندن آن خواهد برد.

سیمایی صراف با توصیف قرآن به عنوان کتاب جان و حیات معنوی انسان خاطرنشان کرد: زمانی که انسان به درک معارف قرآن دست پیدا می‌کند، افق تازه‌ای در برابر او گشوده می‌شود و این شناخت می‌تواند موجب تعالی روح، ارتقای بینش و یافتن راهکارهایی برای مواجهه با مشکلات و دشواری‌های زندگی شود.

وی با تأکید بر اهمیت گسترش فعالیت‌های قرآنی در محیط‌های دانشگاهی اظهار کرد: دانشگاه‌ها علاوه بر مأموریت‌های علمی و آموزشی، باید زمینه مناسبی برای تقویت ارتباط دانشجویان با قرآن و آشنایی آنان با مفاهیم و آموزه‌های این کتاب آسمانی فراهم کنند.

وزیر علوم، تحقیقات و فناوری با اشاره به ضرورت توسعه محافل قرآنی در محیط‌های دانشجویی گفت: امیدوارم جلسات انس با قرآن در خوابگاه‌های دانشجویی نیز شکل بگیرد تا دانشجویان بتوانند در کنار فعالیت‌های علمی و تحصیلی، از فرصت‌های بیشتری برای تلاوت، تدبر و آشنایی با معارف قرآنی برخوردار شوند.

سیمایی صراف در پایان با تأکید بر نیاز جامعه به ترویج فرهنگ قرآن اظهار کرد: گسترش فعالیت‌های قرآنی در دانشگاه‌ها و فراهم آوردن زمینه شناخت عمیق‌تر دانشجویان از مفاهیم این کتاب الهی ضرورتی جدی است و باید تلاش شود ارتباط نسل جوان با قرآن از سطح تلاوت و حفظ فراتر رفته و در اندیشه، اخلاق و رفتار اجتماعی آنان تجلی پیدا کند.