خسارت ۸۰ درصدی به محصول گردوی کرمان؛ دست کشاورزان در پوست گردو

خبرگزاری مهر – گروه استان ها: خشکسالی بی‌سابقه و تنش‌های اقلیمی در استان کرمان، امسال نه‌تنها پسته‌کاران بلکه گردوکاران این استان را نیز در شرایط دشواری قرار داده و تولید این محصول را با کاهشی چشمگیر مواجه کرده است.

باغ‌های گردوی کرمان که دومین استان کشور از نظر سطح زیرکشت این محصول محسوب می‌شود، در سال جاری با افت شدید عملکرد و کاهش درآمد باغداران روبه‌رو شده‌اند.

این کاهش در حالی رخ می‌دهد که گردو به عنوان یکی از محصولات ارزآور استان کرمان شناخته می‌شود و معیشت هزاران خانوار روستایی در مناطق کوهستانی به آن وابسته است.

استان کرمان با دارا بودن بیش از ۱۹ هزار هکتار باغ گردو، جایگاه دوم کشور از نظر سطح زیرکشت و رتبه سوم تولید را به خود اختصاص داده است و شهرستان‌های بافت، رابر، بردسیر، سیرجان، شهربابک و کوهبنان از مهم‌ترین مناطق تولید گردو در استان کرمان هستند، اما امسال همین مناطق نیز از گزند خشکسالی در امان نمانده‌اند.

تولید گردو در استان کرمان نسبت به سال گذشته حدود ۸۰ درصد کاهش یافته و باغداران را با وضعیت دشواری مواجه کرده است.

در شهرستان بافت به تنهایی، که قطب اصلی تولید گردو در استان محسوب می‌شود، خسارت به بیش از ۸۰ درصد باغات رسیده و بسیاری از باغداران محصولی برای برداشت نداشته‌اند.

این کاهش شدید در حالی رخ می‌دهد که پیش‌بینی‌های اولیه فصل، از تولید ۲۴ هزار تن گردو در باغ‌های شمال استان کرمان خبر داده بود.

خسارت جدی به گردوی بافت

فرماندار بافت در گفتگو با خبرنگار مهر سطح زیرکشت گردو در این شهرستان را ۱۹ هزار و ۵۰۰ هکتار اعلام و عملکرد متوسط هر هکتار را حدود هزار و ۳۰۰ کیلوگرم برآورد کرد.

مژگان تاج الدینی بیان کرد: شرایط اقلیمی و کمبود منابع آبی، تحقق این پیش‌بینی را با تردید جدی مواجه کرده و آمارهای نهایی، تصویری متفاوت از انتظارات اولیه ارائه می‌دهند.

وی، ریشه اصلی این بحران را در چند عامل به‌ هم‌ پیوسته دانست که خشکسالی در رأس آنها قرار دارد.

وی گفت: کاهش بارندگی‌های چند سال اخیر و افت سطح آب‌های زیرزمینی، باغ‌های گردو را که عمدتاً در مناطق کوهستانی و دیم‌محور قرار دارند، با تنش آبی شدیدی روبه‌رو کرده است.

وی افزود: این تنش آبی، درختان را در دوره‌های حساس رشد و باردهی تضعیف کرده و موجب ریزش گل و میوه‌های نارس شده است و در بسیاری از مناطق، چاه‌های کشاورزی که زمانی آب کافی برای آبیاری تکمیلی باغات را تأمین می‌کردند، اکنون با افت شدید سطح آب مواجه شده‌اند و کشاورزان ناچار به حفر چاه‌های عمیق‌تر یا خرید آب از منابع دیگر شده‌اند؛ اقدامی که هزینه‌های تولید را به شدت افزایش داده است.

سرمازدگی و شیوع آفت، تولید را کاهش داد

فرماندار بافت با بیان اینکه در کنار خشکسالی، سرمازدگی بهاره نیز خسارات را تشدید کرده است گفت: در سال جاری، سرمای دیررس بهاره در اواخر فروردین و اوایل اردیبهشت، در حالی که درختان گردو در مرحله گل دهی و تشکیل میوه قرار داشتند، به بسیاری از باغات خسارت زد؛ به‌ گونه‌ای که در برخی مناطق، سرمای دیررس بهاره بخش قابل‌توجهی از محصول را از بین برده و عملکرد درختان را به شدت کاهش داده است.

ترکیب خشکسالی و سرمازدگی، وضعیتی را ایجاد کرده که باغداران آن را بدترین سال دهه اخیر توصیف می‌کنند.

عامل سوم که امسال بر شدت خسارت افزوده است، شیوع آفت کرم خراط در باغ‌های گردو است و این آفت که در سال‌های اخیر به دلیل خشکسالی و تضعیف درختان گسترش یافته، با تغذیه از چوب و سرشاخه‌ها، درختان را ضعیف‌تر کرده و کیفیت و کمیت محصول را کاهش داده است.

در برخی مناطق مانند بردسیر، حدود ۶۰ درصد گردوی «بیدخوان» به این آفت آلوده شده است کرم خراط با ایجاد دالان‌های متعدد در تنه و شاخه‌ها، جریان شیره گیاهی را مختل کرده و در نهایت به خشکیدگی سرشاخه‌ها و کاهش شدید باردهی منجر می‌شود.

مبارزه با این آفت نیز به دلیل هزینه بالا و نیاز به دانش فنی، برای بسیاری از باغداران خرد دشوار است.

پیامدهای این خسارت برای باغداران، فراتر از یک فصل ناموفق استپ و بسیاری از گردو کاران که درختان قدیمی و پرمحصول دارند، امسال نه‌ تنها از فروش محصول درآمدی نداشته‌اند، بلکه برای تأمین نیاز خود و خانواده نیز با دشواری روبه‌رو شده‌اند.

محمد، یکی از باغداران شهرستان رابر در این باره می‌گوید: تقریباً یک دهه است محصول گردو مانند گذشته تولید نمی‌شود و هر سال آفت یا سرمازدگی بخش بزرگی از باغ را از بین می‌برد.

به گفته او، امسال افت محصول به حدی بوده که نیاز خودشان نیز به سختی تأمین شده است و این وضعیت، فشار روانی و اقتصادی سنگینی بر خانواده‌های روستایی وارد کرده و برخی را به فکر مهاجرت یا تغییر شغل انداخته است.

وی گفت: مشکل دیگری که این بحران را تشدید می‌کند، نبود سازوکار مناسب برای بازاریابی و فروش محصول است و باغداران پس از برداشت، محصول خود را به دلالان و واسطه‌هایی می‌فروشند که با قیمت‌های پایین اقدام به خرید می‌کنند و سپس آن را با قیمتی چندبرابر در بازارهای دیگر عرضه می‌کنند.

وی ادامه داد: این چرخه، سود واقعی تولید را نصیب واسطه‌ها می‌کند و انگیزه باغداران برای ادامه کار را کاهش می‌دهد.

همچنین ضعف صنایع تبدیلی و بسته‌بندی و نبود برند تجاری قدرتمند برای گردوی کرمان، مانع از آن شده که این محصول بتواند ارزش افزوده واقعی خود را در بازارهای داخلی و خارجی به دست آورد.

در حالی که گردوی کرمان از کیفیت بالایی برخوردار است، نبود بسته‌بندی مناسب و بازاریابی حرفه‌ای باعث شده که در بازارهای جهانی نتواند جایگاه شایسته خود را پیدا کند.

اصلاح ژنتیکی و کاشت ارقام مقاوم به خشکی و سرمازدگی، مدیریت تلفیقی آفات به‌ ویژه کرم خراط، توسعه سامانه‌های آبیاری کم‌مصرف و ایجاد تعاونی‌های توانمند برای حذف واسطه‌ها، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند تاب‌آوری باغ‌های گردو را در برابر بحران‌های اقلیمی افزایش دهد.

همچنین بیمه محصولات کشاورزی می‌تواند نقش مهمی در کاهش ریسک باغداران ایفا کند، اما در حال حاضر بسیاری از گردوکاران از پوشش بیمه‌ای مناسب برخوردار نیستند و بدون این اقدامات، تداوم روند فعلی نه‌تنها معیشت هزاران خانوار گردوکار را تهدید می‌کند، بلکه جایگاه کرمان را به عنوان یکی از قطب‌های تولید گردوی کشور نیز با خطر جدی مواجه خواهد ساخت.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به قدمت باغ‌های گردو در این استان، از پیش‌بینی برداشت حدود ۲۴ هزار تن گردو در فصل جاری خبر داد و هم‌زمان، زنجیره‌ای از چالش‌ها و راهکارهای پیش‌روی این محصول استراتژیک را تشریح کرد.

ایمان کریم قاسمی، با تأکید بر ارزش غذایی و اقتصادی گردو و نقش آن در تأمین معیشت خانوارهای روستایی، به تشریح وضعیت تولید این محصول در استان پرداخت.

وی با اشاره به اینکه میانگین عملکرد باغ‌های گردو در استان کرمان بین یک تا ۱.۲ تن در هکتار برآورد می‌شود، خاطرنشان کرد: با توجه به ظرفیت‌های اقلیمی، تنوع ژنتیکی و سابقه دیرینه کشت این محصول، بهبود مدیریت باغ‌ها، افزایش بهره‌وری و توسعه صنایع مرتبط می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای جایگاه گردوی کرمان در بازارهای داخلی و خارجی باشد.

رئیس کشاورزی شمال استان کرمان با اشاره به بازه زمانی برداشت این محصول افزود: عملیات برداشت گردو از اواسط تابستان در استان کرمان آغاز می‌شود و تا اواخر مهرماه ادامه می‌یابد و پیش‌بینی می‌شود امسال حدود ۲۴ هزار تن گردو از باغات شمال استان به دست آید.

وی با اشاره به استقرار بخش قابل‌توجهی از باغ‌های گردو در نواحی کوهستانی و قدمت کشت این محصول در این مناطق، تأکید کرد: این پیشینه تاریخی، در کنار شرایط اقلیمی و ذخایر ژنتیکی ارزشمند، ظرفیت ممتازی برای توسعه تولید و ایجاد هویت تجاری ویژه برای گردوی استان فراهم کرده است.

راهبرد اصلاح باغات؛ کلید عبور از بحران

رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان، اصلاح ژنتیک و تکثیر ارقام سازگار را یکی از راهبردهای اصلی توسعه پایدار باغ‌های گردو در استان دانست و توضیح داد: انتخاب رقم مناسب با توجه به شرایط اقلیمی هر منطقه، زمان وقوع سرمای بهاره، نیاز سرمایی، کیفیت مغز، عملکرد و ویژگی‌های بازارپسند محصول، از عوامل مؤثر در موفقیت ساخت و اصلاح باغ‌های گردو است.

وی با تأکید بر ضرورت شناسایی، ارزیابی، حفظ و تکثیر ژنوتیپ‌های برتر، خاطرنشان کرد: این رویکرد می‌تواند زمینه معرفی ارقام سازگار با شرایط محلی، بهبود کیفیت محصول و افزایش مقاومت باغ‌ها در برابر تنش‌های محیطی را فراهم کند و بهره‌گیری علمی از این ذخایر ژنتیکی، در کنار استفاده اصولی از ارقام اصلاح‌شده، از راهبردهای مهم توسعه پایدار باغ‌های گردو در استان به شمار می‌رود.

از کرم خراط تا موانع توپوگرافی

کریم قاسمی، در بخش دیگری از سخنان خود، به مهم‌ترین چالش‌های حوزه کشاورزی گردو در استان کرمان اشاره کرد و گفت: با وجود ظرفیت‌های ارزشمند تولید گردو در استان، این بخش با چالش‌های متعددی مواجه است که یکی از مهم‌ترین آن‌ها آفت کرم خراط است؛ زیرا این آفت با ایجاد دالان در تنه و شاخه‌های درختان، موجب تضعیف درخت، خشکیدگی شاخه‌ها، کاهش باردهی و در موارد شدید، از بین رفتن درختان می‌شود.

وی افزود: از سوی دیگر، قدمت بالای بسیاری از باغ‌های گردوی استان، ساختار سنتی آن‌ها و قرارگیری در مناطق کوهستانی، محدودیت‌هایی برای نوسازی، مکانیزاسیون عملیات باغبانی، مدیریت بهینه آبیاری و برداشت محصول ایجاد کرده است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان با اشاره به چالش‌های جغرافیایی تصریح کرد: در برخی مناطق، شیب زمین و پراکندگی باغ‌ها نیز هزینه‌های نگهداری، برداشت و انتقال محصول را افزایش می‌دهد و کمبود منابع آب، خشکسالی و خسارت سرمازدگی بهاره نیز از دیگر عواملی هستند که می‌توانند بر عملکرد و پایداری تولید اثر بگذارند.

حلقه مفقوده؛ صنایع تبدیلی و برند تجاری

کریم قاسمی، یکی دیگر از چالش‌های مهم صنعت گردوی استان کرمان را توسعه‌نیافتگی بخش‌های پس از تولید عنوان کرد و گفت: محدودیت امکانات فرآوری، خشک‌کردن اصولی، درجه‌بندی، بسته‌بندی استاندارد و صنایع تبدیلی، موجب می‌شود بخش مهمی از ظرفیت اقتصادی محصول به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگیرد.

وی با اشاره به نبود برندهای تجاری قدرتمند و شناخته‌شده، ضعف در بازاریابی هدفمند و محدودیت در عرضه محصول با کیفیت یکنواخت و بسته‌بندی مناسب را از عواملی دانست که می‌توانند قدرت رقابت گردوی استان را در بازارهای داخلی و خارجی کاهش دهند.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی شمال استان کرمان در پایان، راهکارهای برون‌رفت از این چالش‌ها را تشریح کرد و افزود: توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی، ایجاد واحدهای مجهز فرآوری و بسته‌بندی، ارتقای استانداردهای بهداشتی و کیفی و تقویت تشکل‌های تولیدکنندگان می‌تواند به افزایش ارزش افزوده محصول و سهم باغداران از منافع اقتصادی زنجیره تولید کمک کند.

وی با تأکید بر ضرورت برندسازی خاطرنشان کرد: توسعه برند اختصاصی گردوی کرمان و معرفی ویژگی‌های کیفی و منشأ تولید این محصول نیز می‌تواند به ایجاد مزیت رقابتی برای آن در بازارهای هدف کمک کند و جایگاه این محصول استراتژیک را در بازارهای داخلی و خارجی ارتقا بخشد.

برخی از کشاورزان درآمدشان به صفر رسیده است

محمد، باغداری از شهرستان بافت که بیش از سه دهه در باغ‌های گردوی خود کار کرده است، می‌گوید: امسال بدترین سالی است که در طول دوران باغداری خود تجربه کرده است.

به گفته او، کاهش بارندگی و افت شدید سطح آب چاه‌ها باعث شده که درختان در فصل گرم سال با تنش آبی شدیدی مواجه شوند و بسیاری از میوه‌ها پیش از رسیدن، خشک شده و بر زمین بریزند.

او توضیح می‌دهد که در سال‌های گذشته با آبیاری تکمیلی می‌توانست بخشی از کمبود بارش را جبران کند، اما اکنون سطح آب چاه به قدری پایین آمده که پمپ‌ها نمی‌توانند آب کافی را به باغ برسانند.

محمد می‌گوید: هزینه حفر چاه عمیق‌تر یا خرید تانکر آب، از توان مالی او خارج است و امسال نه‌تنها درآمدی از باغ نداشته، بلکه برای تأمین هزینه‌های زندگی نیز با مشکل روبه‌رو شده است.

او از مسئولان خواست که با ارائه تسهیلات کم‌بهره و تأمین آب اضطراری برای باغات، از گردوکارانی که در آستانه ورشکستگی قرار دارند، حمایت کنند.

کرم خراط خسارت جدی به باغ ها زده است

زهرا، باغدار دیگری از شهرستان رابر که به همراه خانواده‌اش چند هکتار باغ گردو دارد، عمده‌ترین مشکل خود را شیوع آفت کرم خراط می‌داند.

به گفته او، این آفت از چند سال پیش در باغ‌های منطقه گسترش یافته و امسال به حدی رسیده که بخش قابل‌توجهی از درختان را آلوده کرده است.

او توضیح می‌دهد که کرم خراط با تغذیه از چوب و سرشاخه‌ها، درختان را ضعیف می‌کند و محصول را کاهش می‌دهد، اما مبارزه با آن نیازمند سموم خاص و هزینه بالاست که بسیاری از باغداران خرد توان تأمین آن را ندارند.

زهرا می‌گوید: در باغ آن‌ها، حدود نیمی از درختان به این آفت آلوده شده‌اند و محصول امسال نسبت به سال‌های گذشته به شدت کاهش یافته است.

او همچنین از نبود آموزش کافی درباره روش‌های صحیح مبارزه با آفت گلایه می‌کند و می‌گوید بسیاری از باغداران نمی‌دانند چگونه باید با این مشکل مقابله کنند.

او از جهاد کشاورزی خواست که کارشناسان خود را به باغات اعزام کند و راهنمایی‌های فنی لازم را در اختیار باغداران قرار دهد.

سرمازدگی باغ ها را تحت تاثیر قرار داد

حسین، گردو کار دیگری از شهرستان بردسیر، مشکل خود را ترکیبی از خشکسالی و سرمازدگی بهاره می‌داند.

به گفته او، در فصل بهار امسال، سرمای دیررس درست در زمانی که درختان در مرحله گلدهی بودند، به باغ‌ها خسارت زد و بخش زیادی از گل‌ها را از بین برد.

او توضیح می‌دهد: پس از سرمازدگی، انتظار داشت با آبیاری مناسب، بخشی از محصول حفظ شود، اما کاهش بارش و کمبود آب، این امکان را نیز از بین برد.

حسین می‌گوید: در سال جاری، محصول باغ او به کمتر از یک‌پنجم سال‌های گذشته رسیده و همین موضوع، او را با دشواری مالی جدی مواجه کرده است.

او با اشاره به اینکه سال‌ها برای احیای باغ خود زحمت کشیده، می‌گوید: اگر حمایتی از سوی دولت صورت نگیرد، بسیاری از باغداران منطقه مجبور خواهند شد باغ‌های خود را رها کنند یا به فروش برسانند.

حسین، از مسئولان استانی و کشوری خواست که با ارائه بیمه محصولات کشاورزی، پرداخت غرامت و تأمین نهاده‌های مورد نیاز، از گردوکاران حمایت کنند تا این صنعت در استان کرمان از رونق نیفتد.