معماری بومی سیستان و بلوچستان از کوه خواجه تا سواحل مکران

محمدعلی ابراهیمی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تنوع فرهنگی و جغرافیایی سیستان و بلوچستان اظهار کرد: این استان را می‌توان به سه حوزه فرهنگی و جغرافیایی سیستان در شمال، سرحد در مرکز و مکران و سواحل دریای عمان در جنوب تقسیم کرد که هر یک شرایط اقلیمی، طبیعی و زیست‌محیطی متفاوتی دارند.

پژوهشگر فرهنگ و تاریخ سیستان و بلوچستان افزود: تعامل اقوام و طوایف بومی و مهاجر در طول تاریخ، در شکل‌گیری فرهنگ متنوع این مناطق نقش داشته و آثار باستان‌شناسی و مطالعات دیرین‌انسان‌شناسی نیز شواهدی از پیشینه تمدنی و فرهنگی این سرزمین ارائه می‌کنند.

معماری متناسب با اقلیم و شیوه زندگی

ابراهیمی با تشریح معماری بومی مناطق مختلف استان گفت: در شمال سیستان و بلوچستان، معماری متناسب با شرایط اقلیمی و نیازهای زندگی مردم، عمدتاً با استفاده از خشت و گل شکل گرفته است. چهارطاقی‌های کوه خواجه و آثار معماری منطقه سیستان از نمونه‌های شاخص این حوزه به شمار می‌روند.

وی خانه‌های نانی و گنبدی، کلک، درچه، هزینه و ماتابی را از دیگر جلوه‌های معماری بومی سیستان عنوان کرد و افزود: در طراحی این سازه‌ها، استفاده بهینه از ظرفیت‌های طبیعی مانند باد، آب و خاک و تأمین آسایش ساکنان مورد توجه بوده است.

این پژوهشگر ادامه داد: در حوزه سرحدات، به‌ویژه مناطق تفتان، زاهدان و کوه‌های اطراف میرجاوه، معماری متناسب با اقلیم کوهستانی، صخره‌ای، سنگی و دشتی مشاهده می‌شود.

وی بیان کرد: در بلوچستان نیز معماری کپری، گرو و سازه‌های برگرفته از شاخه‌های درخت نخل و پوشش گیاهی منطقه رواج داشته و در سواحل مکران نیز معماری حصیری و کپری متناسب با شرایط اقلیمی شکل گرفته است.

پژوهشگر فرهنگ و تاریخ سیستان و بلوچستان تأکید کرد: این سبک‌های معماری تنها شیوه‌هایی برای ساخت سرپناه نیستند، بلکه بخشی از تجربه تاریخی مردم در سازگاری با طبیعت و شرایط زندگی به شمار می‌روند و شناخت و ثبت آن‌ها برای حفظ میراث فرهنگی استان اهمیت دارد.