کوروش زارعی هنرمند مینابی؛ اندیشمندی در تراز انقلاب

خبرگزاری مهر ـ گروه استان‌ها ـ علی ستاری- مریم اکبرپور: هنرمند در تراز انقلاب، پیش از آنکه صاحب قلم، دوربین، صدا، تصویر یا ابزارهای آفرینش هنری باشد، انسانی صاحب اندیشه، بینش و رسالت است؛ انسانی که هنر را نه صرفاً عرصه‌ای برای خودنمایی، کسب شهرت یا بازتاب احساسات شخصی، بلکه فرصتی برای کشف حقیقت، تبیین ارزش‌ها و اثرگذاری بر جان و جهان انسان‌ها می‌داند.

بی‌تردید، زنده‌یاد کوروش زارعی از جمله هنرمندانی بود که هنر را ابزاری برای دیده‌شدن و شهرت نمی‌دانست، بلکه آن را رسالتی برای تعمیق اندیشه، ترویج ارزش‌ها و خدمت به فرهنگ و آرمان‌های این سرزمین تلقی می‌کرد.

شاید یکی از ماندگارترین جملات او، سخنانی باشد که در روز خداحافظی با حوزه هنری انقلاب اسلامی بر زبان آورد؛ جملاتی که به‌خوبی بازتاب‌دهنده جهان‌بینی، باورها و تعلق خاطر عمیق او بود: «من سرباز سیدعلی خامنه‌ای هستم. این را در دیدار آخری که با او داشتم گفتم که چه مرگی بالاتر از اینکه جانم را در راه جمهوری اسلامی بدهم. امیدوارم تا پایان عمرم سربازی مقاوم برای این انقلاب و سیدعلی خامنه‌ای باشم.»

این سخنان نشان از نوع نگاه او به هنر، زندگی و مسئولیت اجتماعی یک هنرمند داشت؛ نگاهی که در آن، هنر از رسالت و تعهد جدا نبود و هنرمند خود را در برابر سرنوشت فرهنگی و اعتقادی جامعه مسئول می‌دانست.

دغدغه فرهنگ و هنر؛ از دفاع مقدس تا مسئولیت هنرمند

عمق دغدغه‌مندی کوروش زارعی نسبت به فرهنگ و هنر را می‌توان در سخنان صریح و گاه آمیخته با گلایه او درباره بی‌توجهی به ظرفیت‌های فرهنگی کشور به‌خوبی مشاهده کرد. آنجا که با اشاره به جایگاه رهبر شهید انقلاب در عرصه فرهنگ و هنر می‌گفت:

«بعد از امیرالمؤمنین حضرت آقا مظلوم‌ترین «علی» و رهبر حاکم با تفکر شیعه روی زمین هستند. کسی به فرمایشات حضرت آقا و تأکیدشان بر فرهنگ و هنر گوش نمی‌کند. من در چندین جلسه در خدمت حضرت آقا بوده‌ام و ایشان در تمام این جلسات تأکید فرموده‌اند که به گنجینه بزرگ دفاع مقدس توجه کنید و به این گنجینه بپردازید و آن را فراموش نکنید. هیچ‌کس به این فرمایشات توجه نمی‌کند. ما گنجینه‌های زنده‌ای داریم که خدا به آن‌ها عمر باعزت عطا کند، ولی اگر روزی در میان ما نباشند، سینه آن‌ها که گنجینه بزرگی از اتفاقات هشت سال دفاع مقدس است نیز بسته خواهد ماند؛ درحالی‌که این گنجینه‌ها می‌تواند دستمایه سینما، تئاتر، تلویزیون و ادبیات ما باشد.»

این سخنان نشان می‌دهد که دغدغه او فراتر از تولید یک اثر نمایشی یا حضور در عرصه سینما و تئاتر بود. زارعی نگران فراموش‌شدن سرمایه‌های انسانی و تاریخی این کشور بود؛ نگران گنجینه‌هایی که در سینه رزمندگان و شاهدان دفاع مقدس نهفته است و می‌تواند الهام‌بخش نسل‌های آینده و دستمایه خلق آثار ماندگار هنری باشد.

او به‌خوبی می‌دانست که اگر این روایت‌ها به زبان هنر بازگو نشوند، بخشی از حافظه تاریخی و هویت فرهنگی جامعه در معرض فراموشی قرار خواهد گرفت. از همین رو، همواره بر ضرورت توجه جدی به ظرفیت‌های دفاع مقدس و بهره‌گیری از آن‌ها در سینما، تئاتر و دیگر عرصه‌های هنری تأکید داشت.

هنرمندی در مسیر منظومه فکری رهبر شهید انقلاب

در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب اسلامی، هنر از جایگاهی والا و ظرفیتی بی‌بدیل برخوردار است؛ چراکه می‌تواند رساتر، دقیق‌تر، نافذتر و ماندگارتر از بسیاری از شیوه‌های دیگر پیام‌رسانی، مفاهیم و حقیقت‌ها را به مخاطب منتقل کند. از همین منظر، هنرمند نیز نمی‌تواند نسبت به آنچه با هنر خود می‌گوید، می‌آفریند و در ذهن و ضمیر جامعه می‌نشاند، بی‌تفاوت باشد.

نخستین ویژگی هنرمند در تراز انقلاب، بصیرت و برخورداری از جهان‌بینی روشن است. هنرمند باید فراتر از ظاهر پدیده‌ها را ببیند، مسائل جامعه و زمانه خویش را بشناسد و از قدرت تحلیل و تشخیص برخوردار باشد. هنر حقیقی صرفاً بازتاب آن چیزی نیست که چشم می‌بیند، بلکه حاصل ادراک عمیقی است که هنرمند از واقعیت به دست می‌آورد.

همان‌گونه که رهبر شهید انقلاب در تبیین حقیقت هنر بر مفاهیمی چون «ادراک، بازتاب و تبیین» تأکید دارند، هنرمند نیز باید ابتدا حقیقتی را به‌درستی درک کند، آن را در جان و اندیشه خود بپروراند و سپس با زبان هنر به مخاطب عرضه کند. بنابراین، هنرمند پیش از آنکه روایتگر باشد، باید اهل شناخت، آگاهی و بصیرت باشد.

با چنین نگاهی، می‌توان بخش مهمی از شخصیت هنری و دغدغه‌های زنده‌یاد کوروش زارعی را شناخت. او هنرمندی نبود که نسبت به مسائل فرهنگی جامعه بی‌تفاوت بماند یا به جایگاه و موقعیت حرفه‌ای خود بسنده کند. آنچه در سخنان و رفتار او بیش از هر چیز به چشم می‌آمد، احساس مسئولیت و نگرانی عمیق نسبت به وضعیت فرهنگ و هنر کشور بود؛ دغدغه‌هایی که گاه همچون استخوانی در گلو، آرام و قرار را از او می‌گرفت و رد پای آن را می‌شد در گلایه‌ها، پیگیری‌ها و تلاش‌های خستگی‌ناپذیرش دید.

کوروش زارعی تمام توان و ظرفیت هنری خود را به کار گرفت تا در مسیر منظومه فکری رهبر شهید انقلاب گام بردارد و سهمی در اعتلای فرهنگ و هنر این سرزمین داشته باشد. او هنر را فرصتی برای خدمت می‌دانست و تلاش کرد میان باورهای اعتقادی، مسئولیت اجتماعی و فعالیت حرفه‌ای خود پیوندی معنادار برقرار کند.

شاید بتوان گفت آنچه از کوروش زارعی به یادگار می‌ماند، تنها نقش‌هایی نیست که بر صحنه تئاتر یا پرده سینما ایفا کرد و تنها آثاری نیست که در عرصه هنر آفرید؛ بلکه باورها، دغدغه‌ها، آرمان‌ها و مسئولیت‌پذیری هنرمندانه او نیز بخشی از میراثی است که می‌تواند برای نسل‌های آینده الهام‌بخش باشد.

او رفت، اما پرسشی را پیش روی جامعه هنری باقی گذاشت: هنرمند در برابر فرهنگ، تاریخ، هویت و آرمان‌های جامعه خود چه مسئولیتی دارد؟ شاید پاسخ این پرسش را بتوان در زندگی و نگاه کوروش زارعی جست‌وجو کرد؛ هنرمندی که می‌خواست پیش از آنکه دیده شود، اثری ماندگار بگذارد و پیش از آنکه نامش بر سر زبان‌ها باشد، در مسیر باورها و آرمان‌هایش خدمت کند.

مهدی جمالیان: کوروش زارعی استادی بود که با زبان تئاتر از مرزهای جغرافیا و فرهنگ عبور کرد

مهدی جمالیان، مستندساز حوزه جنگ، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ویژگی‌های شخصیتی و هنری زنده‌یاد کوروش زارعی، او را استادی دانست که با تکیه بر زبان هنر و ظرفیت‌های تئاتر، توانسته بود فراتر از مرزهای جغرافیایی، زبانی و اعتقادی با مخاطبان ارتباط برقرار کند.

جمالیان با بیان اینکه کوروش زارعی برای او پیش از هر چیز یک استاد تئاتر بود، اظهار کرد: آنچه بیش از هر ویژگی دیگری در شخصیت زارعی برجسته بود، نگاه متفاوت او به مقوله آموزش بود. او آموزش را محدود به مرزهای جغرافیایی نمی‌دانست و باور داشت زبان هنر می‌تواند فراتر از واژه‌ها با مخاطب ارتباط برقرار کند.

وی افزود: جایگاه زارعی در عرصه تئاتر بین‌الملل به اندازه‌ای بود که در بسیاری از کشورهای عربی، حتی استادان و چهره‌های برجسته تئاتر نیز او را با عنوان استاد خطاب می‌کردند. تسلط او بر زبان تئاتر و توانایی ارتباط با هنرمندان و مخاطبان از فرهنگ‌های مختلف باعث شده بود که زبان برای او هیچ‌گاه مانعی در انتقال مفاهیم نباشد.

این مستندساز با اشاره به عشق و علاقه زارعی به آموزش و پرورش هنرمندان گفت: دامنه فعالیت‌های آموزشی او تنها به ایران محدود نمی‌شد. هنرمندان بسیاری در داخل کشور به‌صورت ریشه‌ای از دانش و تجربه او بهره بردند و در کشورهای مختلف نیز شاگردان متعددی داشت. برای زارعی، آموزش و پرورش هنرمند به جغرافیا، زبان و ملیت خاصی محدود نبود.

جمالیان علاقه به ادبیات، شعر و مطالعه ادیان و سنت‌های مذهبی را از دیگر ویژگی‌های شاخص این هنرمند فقید برشمرد و تصریح کرد: همین شناخت عمیق فرهنگی و اعتقادی به آثار او ابعادی فراتر از یک اجرای نمایشی می‌بخشید. او توانایی روایت زندگی و جایگاه شخصیت‌های مقدس در ادیان مختلف، از پیامبران و بزرگان مسیحیت و یهودیت تا پیامبر اسلام(ص) و اهل‌بیت(ع) را با زبانی هنری داشت؛ ظرفیتی که زمینه گفت‌وگو و همدلی میان مخاطبان با باورهای متفاوت را فراهم می‌کرد.

وی ادامه داد: بازتاب آثار زارعی در میان برخی چهره‌های مذهبی و فرهنگی مسیحی، یهودی و اهل سنت نشان می‌داد که تئاتر می‌تواند بستری برای ایجاد فهم مشترک و نزدیک‌تر شدن انسان‌ها با اعتقادات مختلف باشد.

ثبت تجربه‌های بین‌المللی زارعی از پشت دوربین مستند

این مستندساز حوزه جنگ با اشاره به همراهی خود با کوروش زارعی در برخی فعالیت‌های هنری و بین‌المللی بیان کرد: این فرصت را داشتم که به‌عنوان کارگردان مستند، بخشی از مسیر هنری او را از نزدیک دنبال و ثبت کنم؛ از ضبط اجراها و حواشی تئاتر در کشورهای مختلف گرفته تا گفت‌وگو و مصاحبه با او درباره آثار و تجربه‌هایش. در این همراهی، بارها شاهد بودم که چگونه یک اثر نمایشی می‌تواند مخاطبانی با پیشینه‌های فرهنگی و اعتقادی متفاوت را در یک تجربه مشترک انسانی گرد هم بیاورد.

جمالیان با اشاره به نمایش «الشمس تشرق من حلب» به‌عنوان یکی از تجربه‌های شاخص بین‌المللی زارعی گفت: این اثر در چند کشور غرب آسیا به صحنه رفت و یکی از ویژگی‌های قابل توجه آن، استفاده از بازیگران بومی هر منطقه بود. زارعی با این انتخاب، علاوه بر ایجاد ارتباط نزدیک‌تر با مخاطبان محلی، شناخت خود را از ظرفیت‌های فرهنگی و اجتماعی جوامع مختلف به نمایش می‌گذاشت.

وی درباره موضوع این نمایش توضیح داد: «الشمس تشرق من حلب» به وقایع پس از عاشورا، اسارت خاندان امام حسین(ع) و روایت مشهور راهبه مسیحی و سر مطهر امام حسین(ع) در کلیسای مارماریس می‌پرداخت. این اثر توانست مخاطبان متنوعی را تحت تأثیر قرار دهد و من در اجراهای مختلف، بارها شاهد واکنش‌های عاطفی تماشاگران، از جمله مخاطبان مسیحی بودم.

جمالیان خاطرنشان کرد: اشک و تشویق تماشاگران در بخش‌هایی از این اجراها نشان می‌داد که روایت هنری و انسانی یک واقعه می‌تواند فراتر از تفاوت‌های مذهبی و اعتقادی بر مخاطب تأثیر بگذارد. این همان ظرفیتی بود که کوروش زارعی به‌خوبی آن را می‌شناخت و در آثار خود به کار می‌گرفت.

کوروش زارعی هنرمندی با نگاهی فراتر از مرزها

این مستندساز با اشاره به همراهی خود با زارعی در چندین دوره از اجراهای خارج از کشور و پروژه‌های مختلف حوزه هنری اظهار کرد: این همراهی فرصتی بود تا با ابعاد کمتر دیده‌شده شخصیت حرفه‌ای او آشنا شوم؛ شخصیتی که آموزش، ادبیات، شناخت فرهنگ‌ها و باور به قدرت ارتباطی هنر، بخش جدایی‌ناپذیر آن بود.

وی در پایان گفت: امروز وقتی به آن تجربه‌ها نگاه می‌کنم، آنچه بیش از همه در ذهنم باقی مانده، صرفاً خاطره یک هنرمند یا چند اجرای موفق بین‌المللی نیست؛ بلکه تصویر استادی است که شاگردانش را در جغرافیای وسیعی از جهان پرورش داد و باور داشت برای انتقال یک پیام انسانی، گاهی زبان مشترک نه در واژه‌ها، بلکه بر صحنه تئاتر شکل می‌گیرد.

جمالیان تأکید کرد: مفتخرم که بخشی از این مسیر را از پشت دوربین مستند ثبت کردم و از نزدیک شاهد بودم که چگونه هنر می‌تواند از مرزها عبور کند و انسان‌هایی با زبان‌ها و اعتقادات متفاوت را در برابر یک روایت مشترک قرار دهد. بی‌تردید میراث کوروش زارعی تنها به آثار و اجراهایش محدود نمی‌شود؛ بخشی از این میراث در شاگردانی باقی خواهد ماند که از او آموختند و در جغرافیای فرهنگی گسترده‌ای که با هنر خود به وجود آورد.

ابوذر احمدی: کوروش زارعی از چهره‌های اثرگذار هنر انقلاب اسلامی و تئاتر مقاومت کشور بود

مدیر امور انجمن‌های هنری و ادبی سازمان بسیج هنرمندان استان هرمزگان با اشاره به نقش برجسته کوروش زارعی در شکل‌گیری و توسعه جریان تئاتر انقلاب اسلامی و مقاومت، گفت: هنرمندان این عرصه وامدار تلاش‌ها و مجاهدت‌های فرهنگی و هنری چهره‌هایی همچون کوروش زارعی هستند.

ابوذر احمدی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به جایگاه هنری و فرهنگی کوروش زارعی اظهار کرد: کوروش زارعی را نمی‌توان صرفاً یک بازیگر تئاتر دانست؛ چراکه نقش و تأثیرگذاری او فراتر از فعالیت‌های بازیگری بوده و وی از چهره‌های مؤثر در شکل‌گیری، تقویت و جریان‌سازی هنر انقلاب اسلامی و تئاتر مقاومت در کشور به شمار می‌رود.

وی افزود: امروز بخش قابل توجهی از ظرفیت‌ها و دستاوردهای تئاتر انقلاب اسلامی و مقاومت، حاصل تلاش هنرمندانی است که با دغدغه فرهنگی، تعهد هنری و نگاه مسئولانه، سال‌ها برای اعتلای این جریان فعالیت کرده‌اند و بدون تردید کوروش زارعی یکی از چهره‌های شاخص و تأثیرگذار این مسیر است.

احمدی با اشاره به آغاز فعالیت‌های هنری زارعی در استان هرمزگان و شهرستان میناب بیان کرد: مسیر هنری کوروش زارعی از تئاتر دانش‌آموزی در شهرستان میناب آغاز شد؛ مسیری که نشان می‌دهد استعدادهای بزرگ هنری می‌توانند از دل ظرفیت‌های بومی و فرهنگی شهرستان‌ها برخیزند و با پشتکار، تلاش و استمرار، به چهره‌هایی اثرگذار در سطح ملی تبدیل شوند.

مدیر امور انجمن‌های هنری و ادبی سازمان بسیج هنرمندان استان هرمزگان ادامه داد: زارعی پس از سال‌ها فعالیت در عرصه‌های فرهنگی و هنری، تنها به ایفای نقش در صحنه تئاتر بسنده نکرد، بلکه با نگاه جریان‌ساز و دغدغه‌مند خود، در مسیر تربیت نسل جدید هنرمندان و گسترش فعالیت‌های نمایشی در بسترهای مردمی نیز گام برداشت.

وی با اشاره به نقش کوروش زارعی در شکل‌گیری تئاتر مساجد در کشور تصریح کرد: یکی از اقدامات ماندگار و ارزشمند ایشان، بنیان‌گذاری تئاتر مساجد در ایران بود؛ حرکتی که زمینه‌ای برای ورود هنر نمایش به میان مردم، شناسایی استعدادهای جوان و ایجاد فرصت فعالیت هنری برای علاقه‌مندان در محیط‌های فرهنگی و مذهبی فراهم کرد.

احمدی خاطرنشان کرد: اهمیت چنین اقداماتی در این است که هنر از فضای محدود سالن‌های نمایش فراتر می‌رود و در متن جامعه، به‌ویژه در میان نوجوانان و جوانان، جایگاه پیدا می‌کند. تئاتر مساجد نیز با همین رویکرد توانست ظرفیت تازه‌ای برای پیوند هنر، فرهنگ، هویت دینی و فعالیت‌های اجتماعی ایجاد کند.

وی در پایان تأکید کرد: هنرمندانی همچون کوروش زارعی سرمایه‌های فرهنگی کشور هستند و مسیر فعالیت آنها می‌تواند برای نسل جوان هنرمند الهام‌بخش باشد. امروز هنر انقلاب اسلامی و تئاتر مقاومت برای تداوم و توسعه خود به شناخت، پاسداشت و بهره‌گیری از تجربه چنین چهره‌هایی نیاز دارد؛ چراکه اثرگذاری یک هنرمند تنها به نقش‌هایی که روی صحنه ایفا می‌کند محدود نمی‌شود، بلکه میزان تأثیر او در تربیت هنرمندان، ایجاد جریان‌های فرهنگی و ماندگار کردن یک مسیر هنری نیز اهمیت فراوانی دارد.

اسمعیل جهانگیری: کوروش زارعی عمر پربرکت خود را وقف اسلام، انقلاب و اعتلای هنر دینی کرد

اسمعیل جهانگیری، مدیرکل سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی استان هرمزگان و فعال فرهنگی و اجتماعی شهرستان میناب، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به سال‌های آشنایی خود با زنده‌یاد کوروش زارعی اظهار داشت: از دوران دبیرستان ایشان را می‌شناسم. با وجود اینکه در رشته علوم تجربی تحصیل می‌کرد، علاقه و دلبستگی عمیقی به هنر تئاتر داشت؛ به‌گونه‌ای که حتی سر کلاس‌های فیزیک و شیمی نیز نمایشنامه و متون مرتبط با تئاتر همراهش بود. این علاقه نشان می‌داد که از همان نوجوانی مسیر هنری خود را با عشق و جدیت انتخاب کرده است.

وی با تأکید بر نقش تأثیرگذار کوروش زارعی در گسترش و تقویت تئاتر دینی کشور افزود: کوروش زارعی همه عمر خود را در مسیر اسلام، انقلاب و اعتلای هنر متعهد صرف کرد و بخش اعظمی از تئاتر دینی کشور مدیون تلاش‌های ارزشمند اوست. او هنرمندی بود که هنر را صرفاً یک فعالیت حرفه‌ای نمی‌دانست، بلکه از آن به‌عنوان ابزاری برای ترویج ارزش‌های دینی، انقلابی و فرهنگی بهره می‌برد.

این فعال فرهنگی و اجتماعی شهرستان میناب، اخلاق نیکو و توجه ویژه به نسل جوان را از برجسته‌ترین ویژگی‌های شخصیتی زارعی برشمرد و تصریح کرد: یکی از خصوصیات ارزشمند کوروش، اخلاق حسنه و روحیه حمایتگری او بود. همواره تلاش می‌کرد میدان را برای حضور و رشد جوانان باز کند و به استعدادهای تازه فرصت بروز و ظهور بدهد. همین ویژگی موجب شده بود که در میان جامعه هنری از جایگاه و محبوبیت ویژه‌ای برخوردار باشد.

جهانگیری در ادامه با اشاره به باورهای عمیق مذهبی این هنرمند فقید خاطرنشان کرد: کوروش عاشق اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌السلام بود. در جلسات و نشست‌های متعددی که با یکدیگر داشتیم، معمولاً سخنان خود را با ذکر نام و یاد اهل‌بیت آغاز می‌کرد و به توسل اعتقاد راسخ داشت. او به نماز اول وقت پایبند بود و رفتارهای مذهبی‌اش ریشه در باورها و اعتقادات عمیق دینی او داشت.

وی افزود: شاید گاهی پس از درگذشت افراد، از آنان به نیکی یاد شود، اما درباره کوروش زارعی نمی‌توان از کنار منش و رفتارهای دینی و اعتقادی او به‌سادگی گذشت. آنچه از باورهای مذهبی او در طول سال‌های آشنایی مشاهده کردم، برخاسته از اعتقادی عمیق و صادقانه به شریعت اسلام بود.

مدیرکل سابق فرهنگ و ارشاد اسلامی هرمزگان با تأکید بر جایگاه ممتاز این هنرمند در عرصه هنر کشور گفت: حقیقتاً کوروش زارعی در میان جامعه هنری شخصیتی کم‌نظیر و بی‌بدیل بود و خلأ وجودی او به این زودی‌ها جبران نخواهد شد. نام، آثار، اندیشه‌ها و خدمات او در عرصه تئاتر دینی و هنر متعهد، همچنان در حافظه فرهنگی و هنری کشور باقی خواهد ماند.

کوروش زارعی فرهنگ را فهم کرده بود و ساحت هنر را موهبتی الهی و امانتی مقدس می دانست

وی عنوان کرد: کوروش زارعی فرهنگ را فهم کرده بود و ساحت هنر را موهبتی الهی و امانتی مقدس می دانست و بر اساس این برداشت و بصیرت ، کاسب هنر نبود و از موقعیت ها برای خویش نردبان نساخت ، مثل مردم ، در میان مردم و برای مردم زندگی کرد و یافته بود که راه وصال به خدا از دل همین مردم می گذرد.

جهانگیری در پایان ضمن ابراز همدردی با خانواده آن مرحوم و جامعه فرهنگی و هنری کشور گفت: رفتن چنین شخصیت برجسته و اثرگذاری، ضایعه‌ای سنگین و زخمی عمیق بر پیکره جامعه فرهنگی و هنری کشور است.