پشت پرده اعلام پایان جنگ ترامپ چیست؟

فرارو- دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر در واشنگتن اعلام کرد جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از نظر نظامی «عملاً پایان یافته» است؛ اظهاراتی که از افزایش تمایل واشنگتن به توقف درگیری‌ها حکایت دارد، اما هم‌زمان نشان می‌دهد دولت آمریکا قصد ندارد فشار اقتصادی و دریایی بر تهران را کنار بگذارد.

به گزارش فرارو به نقل از الجزیره، ترامپ روز دوشنبه در یک نشست خبری غیرمنتظره بار دیگر مدعی شد توان نظامی ایران نابود شده و ادامه عملیات گسترده ضرورتی ندارد. با این حال، او تأکید کرد که وضعیت فعلی باید حفظ شود؛ وضعیتی که شامل محاصره دریایی بنادر ایران و اجرای عملیات تازه برای مسدود کردن مسیرهای زمینی انتقال کالا و فناوری است. رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «ایران از نظر نظامی عملاً پایان یافته است. ما فقط وضعیت موجود را حفظ می‌کنیم و این کار را عمدتاً به درخواست کشورهای همسایه ایران انجام می‌دهیم.»

فشار کشورهای خلیج فارس برای توقف درگیری‌ها

اظهارات ترامپ پس از دیدار پشت درهای بسته با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا و شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر قطر مطرح شد. قطر در ماه‌های گذشته یکی از میانجی‌های اصلی میان تهران و واشنگتن بوده و تلاش کرده است مسیر مذاکرات برای پایان جنگ را حفظ کند.

نخست‌وزیر قطر پس از این دیدار در پیامی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که درباره وضعیت منطقه و راه‌های پیشبرد مذاکرات ایران و آمریکا گفت‌وگو کرده است. او همچنین از گفت‌وگوهای مثبت درباره دستیابی به توافق و برقراری صلح در منطقه ابراز خرسندی کرد. ترامپ نیز اعلام کرد قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت و دیگر کشورهای منطقه ادامه وضعیت فعلی را به ازسرگیری جنگ ترجیح می‌دهند. این موضع نشان می‌دهد نگرانی کشورهای عربی خلیج فارس از پیامدهای دور تازه درگیری‌ها، در محاسبات دولت آمریکا نقش مهمی پیدا کرده است. این کشورها در جریان جنگ با تهدیدهای امنیتی و اختلال در تجارت و انتقال انرژی روبه‌رو شده‌اند و خواهان جلوگیری از گسترش دوباره بحران هستند.

محاصره دریایی و عملیات «دروازه آهنین»

با وجود سخنان ترامپ درباره پایان عملی جنگ، آنچه او «وضعیت موجود» می‌نامد به معنای کاهش فشار بر ایران نیست. محاصره دریایی بنادر ایران همچنان ادامه دارد و دولت آمریکا همچنین از تشکیل نیروی عملیاتی «دروازه آهنین» خبر داده است؛ مأموریتی که هدف آن قطع مسیرهای تجاری و انتقال تجهیزات ایران از طریق خشکی و دریای خزر عنوان شده است.

ترامپ ادامه محاصره دریایی را اقدامی بی‌سابقه توصیف کرد و گفت کشورهای منطقه ترجیح می‌دهند این وضعیت حفظ شود، نه اینکه جنگ از سر گرفته شود. او در عین حال تأکید کرد که آمریکا همچنان آماده اقدام نظامی است: «اقدام نظامی در حال حاضر چندان ضروری به نظر نمی‌رسد، اما ما کاملاً آماده‌ایم و اگر شرایط به هر دلیلی تغییر کند، می‌توانیم وارد عمل شویم.»

واکنش تهران: مذاکره زیر فشار را نمی‌پذیریم

در تهران، مقام‌های ایرانی اظهارات تازه ترامپ را با تردید و انتقاد پاسخ دادند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در پیامی در شبکه‌های اجتماعی گفت جنگ علیه ایران به دولت آمریکا آسیب جدی وارد کرده، اما واشنگتن همچنان مانند قماربازی گرفتار و مستأصل رفتار می‌کند. او همچنین مذاکرات مورد اشاره ترامپ را «خیالی» خواند و از آمریکا خواست به‌جای انتشار آنچه اخبار ساختگی درباره گفت‌وگوها توصیف کرد، شرایط ایران را بپذیرد.

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز اعلام کرد مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی خواستار پایان وضعیت کنونی شده است؛ وضعیتی که مسعود پزشکیان آن را «نه جنگ و نه صلح» توصیف کرد. پزشکیان با تأکید بر آمادگی ایران برای ادامه مذاکرات، گفت تهران زیر فشار و اجبار تسلیم نخواهد شد.

جنگی که به سراسر منطقه و تجارت جهانی سرایت کرد

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از ۲۸ فوریه آغاز شد و به‌سرعت پیامدهای آن از مرزهای ایران فراتر رفت. تهران تقریباً هم‌زمان با آغاز حملات، تنگه هرمز را بست؛ گذرگاهی راهبردی که بخش مهمی از تجارت جهانی نفت، گاز و کود شیمیایی از آن عبور می‌کند.

ایران همچنین در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل، موشک‌ها و پهپادهایی به سوی کشورهای خلیج فارس، از جمله قطر، بحرین، کویت و امارات شلیک کرد. بسیاری از این حملات تأسیسات نظامی آمریکا در منطقه را هدف قرار دادند. در جبهه‌های دیگر نیز تنش‌ها گسترش یافت. عربستان سعودی بار دیگر درگیری با حوثی‌های یمن را از سر گرفت و اسرائیل عملیات نظامی و اشغالگری در جنوب لبنان را گسترش داد و حملات هوایی مرگباری انجام داد.

در ماه‌های اخیر، شدت عملیات تهاجمی آمریکا علیه ایران کاهش یافته و درگیری‌ها بیشتر به تبادل حملات پراکنده محدود شده است. با این حال، دولت ترامپ در روزهای گذشته از انجام حملات محدود به جزیره قشم خبر داده و برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران جایزه ۲۰ میلیون دلاری تعیین کرده است.

اختلاف هسته‌ای و شروط ایران برای پایان جنگ

برنامه هسته‌ای ایران همچنان یکی از محورهای اصلی اختلاف دو طرف است. ترامپ پس از جنگ دوازده‌روزه در ژوئن ۲۰۲۵ مدعی شده بود برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران به‌طور کامل نابود شده است؛ با این حال، در جنگ کنونی نیز مهار برنامه هسته‌ای تهران را از اهداف اصلی خود معرفی کرده است. ایران همواره تأکید کرده که به دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نیست و برنامه غنی‌سازی اورانیوم را برای مصارف انرژی و اهداف غیرنظامی دنبال می‌کند.

در همین حال، مقام‌های ایرانی برای پایان جنگ هفت شرط مطرح کرده‌اند. این شروط شامل لغو تحریم‌های آمریکا، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران، به رسمیت شناختن مسیر جدید کشتیرانی در تنگه هرمز که با همکاری عمان طراحی شده و پایان جنگ در همه جبهه‌ها،از جمله توقف حملات اسرائیل به لبنان است. بر اساس گزارش منتشرشده، نخست‌وزیر قطر در دیدار با ترامپ پیشنهاد دو روزه ایران برای پایان دادن به جنگ را نیز ارائه کرده است؛ هرچند جزئیات کامل این پیشنهاد تشریح نشده است.

پایان جنگ یا تداوم فشار با ابزارهای دیگر؟

وقتی از ترامپ پرسیده شد چرا به‌سادگی پایان درگیری‌ها را اعلام نمی‌کند، او پاسخ داد که محاصره دریایی همچنان برای امنیت کشورهای متحد آمریکا ضروری است و واشنگتن به دنبال راه‌حلی بلندمدت است. او گفت متحدان آمریکا در منطقه باید از آسیب‌های احتمالی مصون بمانند و مدعی شد این کشورها اکنون در مقایسه با شش ماه قبل امنیت بیشتری دارند، زیرا توان نظامی ایران به‌شدت تضعیف شده است.

مجموع مواضع واشنگتن و واکنش تهران نشان می‌دهد که دو طرف هنوز درباره شرایط پایان جنگ به توافق نرسیده‌اند. ترامپ از کاهش ضرورت عملیات نظامی سخن می‌گوید، اما محاصره دریایی و فشار بر مسیرهای تجاری ایران ادامه دارد. در مقابل، تهران مذاکره را ممکن می‌داند، اما تأکید دارد که توافق باید شامل پایان جنگ در همه جبهه‌ها و رفع فشارهای اقتصادی و امنیتی باشد. به این ترتیب، آنچه فعلاً در چشم‌انداز منطقه دیده می‌شود، نه صلحی قطعی، بلکه احتمال انتقال تقابل از میدان نظامی به عرصه محاصره اقتصادی و چانه‌زنی دیپلماتیک است.