ظرفیت‌‎سازی موفق در مشهد برای توسعه دیپلماسی شهری

به گزارش شهرآرانیوز؛ در روز‌های گذشته شاهد مناسبت‌های تقویمی «روز جهانی شهرها» بودیم. این روز‌ها فرصتی است برای توجه به کنشگرانی که شهر‌ها را برای شهروندان زیست‌پذیرتر می‌سازند، آن‌هم در جهانی که با چندپارگی، رقابت قدرت‌های زورگو و بی‌اعتمادی فزاینده به نهاد‌های رسمی بین‌المللی روبه‌رو‌ست. در چنین شرایطی، کانال‌های سنتی دیپلماسی که صرفا به روابط دولت‌ها محدود می‌شوند، کم‌اثر شد‌ه‌اند و نقش بازیگران جدیدی به نام شهر‌ها بیش‌از‌پیش برجسته شده است.

در‌این‌راستا، معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد با اشاره به دو دهه تلاش در مسیر دیپلماسی شهری گفت: در سال‌های اخیر شاهد ارتقای جایگاه مشهد از یک دریافت‌کننده صرف دانش به تولیدکننده دانش و انتقال دهنده تجربه بوده‌ایم.

جمال حسن‌بارانی با تأکید بر اینکه شهر‌ها دیگر جزیره‌های منزوی در نقشه جغرافیا نیستند، گفت: شهر‌ها گره‌گاه‌های به‌هم پیوسته‌ای هستند که زبان مشترکشان زندگی روزمره، حل مسئله و منافع مشترک انسانی است.

وی با اشاره به اینکه مشهد به برکت بارگاه ملکوتی امام‌رضا (ع) قلب تپنده معنویت، مقاومت و تمدن ایرانی است، تصریح کرد: مردم ایران و مشهد با وحدت و همدلی در برابر زورگویی و فشار قدرت‌های جهانی ایستاده‌اند، اما این ایستادگی به معنای انزوا و عقب‌نشینی از عرصه جهانی نیست.

وی افزود: در مشهد، مقاومت فعال را در گرو تعامل هوشمندانه، هدفمند و نهادی با جهان می‌دانیم و بر این باوریم که در قلب تهدید‌ها می‌توان فرصت‌های بی‌نظیری برای همکاری و گفت‌و‌گو خلق کرد.

معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد با برشمردن موقعیت ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک این کلان‌شهر، آن را نقطه اتصال آسیای مرکزی به خلیج‌فارس و شرق‌به‌غرب دانست و گفت: این جایگاه بی‌بدیل در کنار سرمایه عظیم معنوی و زیارتی که سالانه میزبان میلیون‌ها زائر از سراسر جهان است، به مشهد قدرت نرم بی‌نظیری بخشیده است تا به «گره‌گاه دیپلماسی زیارتی، فرهنگی و اقتصادی» منطقه تبدیل شود.

بارانی با یادآوری اینکه بیش از بیست سال از آغاز ورود جدی به عرصه دیپلماسی بین‌الملل توسط مشهد می‌گذرد، تصریح کرد: از سال‌۱۳۸۳ گروه همکاری‌های علمی- تخصصی بین‌الملل تأسیس شد و سپس شاهد ارتقای آن به «مرکز دیپلماسی شهری» در سال‌۱۴۰۲ بودیم. در‌واقع این فعالیت سازوکاری جدی برای یادگیری سازمانی در مشهد ایجاد کرد.

وی در ادامه با اشاره به راهبرد‌های این مسیر بیان کرد: در بخش آموزش و توانمندسازی، با پیشنهاد ایجاد مرکز آموزش متروپلیس و میزبانی از دبیرخانه مؤسسه آموزشی متروپلیس (MITI) و برگزاری بیش از ۳۵‌دوره تخصصی برای بیش از هزار مدیر شهری، کار را آغاز کردیم و در ادامه، در مسیر انتقال و بومی‌سازی تجارب موفق و ناموفق روز جهان در مرکز دیپلماسی شهری، گام برداشتیم.

به گفته معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد، شبکه‌سازی بین‌المللی با کسب کرسی‌های تصمیم‌گیری در سازمان‌هایی، چون متروپلیس و UCLG نیز به‌صورت جدی در دستور‌کار مدیریت‌شهری قرار گرفت؛ ضمن اینکه در‌همین‌راستا بهره‌گیری از مشاوران جهانی از جمله JICA ژاپن و صندوق جهانی توسعه شهر‌ها (FMDV) نیز از محاسبات مدیریت‌شهری جدا نیفتاد.

وی نتیجه این تلاش‌ها را مجموعه اقداماتی در‌راستای بهبود کیفیت زندگی زائران و مجاوران علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) دانست و افزود: اقداماتی، چون اجرای «بودجه‌ریزی عملیاتی» برای نخستین‌بار در شهرداری‌های ایران، راه‌اندازی سامانه شفافیت «فاش»، توسعه شهر هوشمند و طراحی شهری متناسب با نیاز‌های زنان، کودکان و معلولان نیز به ایجاد زمینه‌های ارتقای جایگاه بین‌المللی مشهد کمک‌شایانی کرد.

بارانی تأکید کرد: ما امروز تلاش می‌کنیم از یک دریافت‌کننده صرف دانش به سمت تولیدکننده دانش و انتقال دهنده تجربه حرکت کنیم، تا‌جایی‌که تجربه ما در تأسیس مؤسسه آموزشی به سئول کره‌جنوبی منتقل شد و پروژه‌های مشهد در برخی جشنواره‌های جهانی به‌عنوان بهترین رویه‌ها شناخته شدند.

وی در بخش دیگری از سخنان خود گفت: در شرایط امروز جهان، دیپلماسی شهری مشهد باید از تبادل تجربه فراتر برود و به هم‌آفرینی برسد و این پرسش بنیادین پیش روی همه شهرهاست که چگونه می‌توانند حافظه تاریخی، معنوی و تمدنی خود را به منبعی برای صلح، حکمرانی مشارکتی و همکاری‌های بین‌المللی تبدیل کنند؟

معاون برنامه‌ریزی و توسعه سرمایه انسانی شهرداری مشهد همچنین با اشاره به پنج راهبرد کلیدی برای تحقق این افق، بیان کرد: دیپلماسی شهری هوشمند و تاب‌آور با تمرکز بر تغییرات اقلیمی، تاب‌آوری شهری و اقتصاد دیجیتال، تدوین برش برنامه عملیاتی دیپلماسی شهری برای معاونت‌های تخصصی جهت مشارکت همه حوزه‌های ابرسازمان شهرداری در ارتقای جایگاه بین‌المللی مشهد به‌عنوان «جهان‌شهر برکت و کرامت»، مشارکت نهاد‌های مدنی در سایه هم‌افزایی مستمر و تبدیل مفهوم جهان‌شهر و دیپلماسی شهری به گفتمان رایج نخبگان و شهروندان، معرفی «الگوی مشهد» به سایر کلان‌شهر‌ها همچون تهران، اصفهان و شیراز و قطب‌شدن صادرات دانش مدیریت‌شهری، دستورکار‌های موفق مدیریت‌شهری مشهد در این زمینه بوده است.

بارانی اضافه کرد: مشهد می‌تواند پلی میان هویت معنوی و حکمرانی مدرن، میان مقاومت و هم‌آفرینی جهانی و میان شرق و غرب باشد. آینده دیپلماسی نه‌فقط در پایتخت‌ها و اتاق‌های بسته دولتی، بلکه در شهر‌ها و میان ملت‌ها رقم خواهد خورد و مشهد با بیش از بیست سال تجربه، آماده نقش‌آفرینی در آینده است.