طریق عشق در کوه های لاله زار/ همایون صنعتی زاده(+صدا)

عصر ایران ؛ علی نجومی ــ تازه آفتاب زده که پیرمرد توتون پیپش را پر می کند و کبریت می کشد چند پک نیمه جان می زند و روی صندلی گهواره ای اش یله می دهد مزرعه گل محمدی جلوی چشمش صف می کشد. خنده ای از ته دل می کشد حالا نزدیک به 30 سال می شود که از تهران به کرمان برگشته و این جا در  کوه های لاله زار اطراف شهر بردسیر به کشاورزی مشغول شده است. حالا نزدیک به 8 دهه از خدا عمر گرفته است.

از داخل خانه صدای کوکب خانم هوار می شود روی سرش. کوکب خانوم می دود توی تراس و می گوید:
آقا زبونم لال یه چیزی شده
پیرمرد می ترسد همان شده باشد که نباید سراسیمه می پرسد: بگو چی شده کوکب
کوکب می گوید: آقا بفرمایید داخل پای تلفن هستن هنوز
پیرمرد عصا زنان تمام زورش را می زند به تلفن می رسد 
حرف آن طرف تلفن خیلی تخت و بی حاشیه بیان می شود:
شهین دخت خانوم توی تصادف به رحمت خدا رفته است.

پادکست را اینجا بشنوید

 

 

 

 

پیرمرد به قامت در هم شکسته کوکب در چهارچوب طاقی درب نگاهی می اندازد. 
به احمد بگو بیاد باید بریم.
پیرمرد توی گردابی از خاطرات فرو می رفت. 
اول از همه یاد مادرش افتاد قمرتاج خانوم . یادش آمد بهترین دقایق عمرش در بچگی تماشای پنهانی مادرش در هنگام کتاب خواندن بود. .وقتی مادرش به صدایش بالا و پایین می داد و متن کتاب را می خواند و گاهی با کلام بلند  برای شخصیت های کتاب دلسوزی می کرد و معمولا هم مچ بچه اش را می گرفت:
همایون بیا ببینم هزار بار بهت نگفتم کار درستی نیست قایم شدن و پاییدن مردم.

خیلی سال گذشت تا یه بار به یاد کودکی نظاره گر پنهانی مادر بود که در صندلی راحتی اش رادیو گوش می داد. چه قدر از خدا در آن موقع خواست تا مادر به حرف بیاید اما امان از یک کلمه. پس بیخود می گویند تنها صداست که می ماند.

همیشه خودش را لعنت می کرد که چرا شهامت این را نیافت از مادرش بپرسد آیا او را بخشیده که دانشگاه نرفت و کار و بار را ترجیح داد. حاضر بود زندگیش را می داد و می توانست این سوال را مادرش بپرسد.
یک بار حرف دلش را به همسرش شهین دخت خانوم زده بود و او گفته بود: این همه آدم را سر مزارع گذاشتی سر کار و این همه کتاب دادی دست مردم تازه بماند کار پرورشگاه. قمرتاج خانوم اگه بود فقط قربون صدقه ات می رفت. خدابیامرزتش

آهان کتاب ها. همایون یاد کتاب ها افتاد. وقتی که در دهه 1330 شعبه انتشارات فرانکلین را در ایران تاسیس کرد. برای اولین بار ویراستاری را به شکلی حرفه ای در موسسه اش پیاده سازی کرد جایی که بزرگانی مثل منوچهر انور و ابوالحسن نجفی و دکتر مجتبایی چراغش را روشن کردند و نگاه داشتند.

بعدها سازمان کتاب های جیبی هم به آن اضافه شد. شاید به جرات بتوان فرانکلین را در کنار انتشارات امیرکبیر در دوره عبدالرحیم خان جعفری  یکه تازان قافله نشر کتاب دانست.  دوره ای که با برقراری نوعی نظم مالی و حرفه ای چاپ و نشر کتاب در یک مقیاس وسیع در کشور شکل حرفه ای پیدا کرد و چاپ کتاب ها تبدیل به یک اتفاق فرهنگی اجتماعی و حتی گاهی هم سیاسی در کشور می شد.

همایون خان همه این ها را می دانست و از بر بود اما قطار  خاطرات هنوز با او کار داشت. ایستگاه بعدی آن جایی بود که روحش آرام و قرار خودش را یافت. ازدواج با شهین دخت خانم. شهین دخت خانوم اصالتا اهل اصفهان جان بود و از بستگان خانواده مادری همایون خان بودند چون قمرتاج خانم مادر همایون هم اصفهانی بود و از خانواده مشهور دولت آبادی.

این ازدواج یک جورایی همایون خان را به دنیای دیگری پرتاب کرد. دیگر رفت و امد ها و شلوغی کارها در تهران دلزده اش کرده بود شاید پای سن و سال هم در میان بود. حالا که دلش به یک همسفر و همراه ثابت قدم قرص بود دلش را به دریا زد و یک شب با شهین دخت ایده اش را در میان گذاشت. 
به کرمان بروند و در کوه های لاله زار گل محمدی بکارند و گلاب گیری به راه بیاندازند. تمام حساب کتاب هایش را کرده بود. مصرف نسبتا آب. خاک حاصلخیز. سرمای شدید زمستان و گرمای سوزان لاله زار که باعث کم بودن آفت ها در منطقه می شد همه و همه این کار را در چشم همایون و شهین دخت خانم جذاب کرده بود. البته همایون خان یک نیت دیگر هم داشت و آن این که کشاورزان آن منطقه را که عموما خشخاش در آن جا می کاشتند را تشویق به کاشت گل محمدی کند. شهین دخت خانوم اهل نه آوردن در کار شوهرش نبود.  یکی دو سال مانده به انقلاب زندگی در تهران را ول کردند رفتند کرمان.
اول کشاورزان هم مسخره شون کردند هم جلوی پاشون سنگ انداختند اما این زن و شوهر عاشقانه پا به پای هم رفتند و سنگ ها را یکی یکی از جلوی پایشان برداشتند.

آن ها اسم موسسه گلاب گیری شان را هم گذاشتند گلاب زهرا. بعد از مدتی آن قدر کارشان خوب پیش رفت که به کشورهای اروپایی هم گلاب هم روغن گل صادر کردند. این روغن گل به لحاظ استفاده در مواد آرایشی ارزش افزوده بسیار بالایی دارد.

خب اینجا ارزش افکار همایون خان روشن می شد. ضمنا باید بگم در این شرکت همه افراد بومی هستند. یعنی یا از خود کرمان یا از روستاها و شهرهای اطراف.

اما همایون خان همیشه می گفت و واقعا هم باور داشت که شاید آن پدر گلاب زهرا بوده اما مادر آن قطعا شهین دخت خانومه. چه شب ها که در نبود همایون خان، شهین دخت خانوم پای زمین توی لاله زار کشیک می داد. اول ها خیلی اذیت شد حتی آب رو هم برخی از کشاورزان از آن ها دریغ کردند. اما بعد ها به تدریج نیات خیر همیاون خان و شهین خانوم بر همه ثابت شد و دل به دل شان دادند اهالی.

همایون داشت از حال می رفت تحمل سنگینی بار این خاطرات را نداشت. این که شهین دخت رفته و حالا او باید تنها بماند را نمی توانست هضم کند. نمی دانم چه مدت این حس با او بود چون وقتی 5 سال بعد از فوت شهین دخت، همایون هم از دنیا رفت کوکب خانوم به خودم گفت:
آقا همیشه خدا رو شکر می کرد که خانم زودتر از اون دنیا رفت . آقا خیلی از درد فراق و جدایی می نالید.

این هم حکایتی بود زندگی همایون خان صنعتی زاده. متولد به سال 1304 و در گذشته به سال 1388. پدرش عبدالحسین خان از اولین رمان نویسان  ایران بود. مجمع دیوانگان مشهورترین کتابش بود..

اما شاید شهرت بیشتر این خانواده بابت پرورشگاه صنعتی در کرمان باشد که موسسش حاج علی اکبر صنعتی از فعالان ضد استبداد و مصلحان اجتماعی کرمان در اواخر قاجار بود. نکته جالب آخر هم این که این حاج اکبر به علت ناشنوا بودن به حاج علی اکبر کر مشهور بود.