یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵ فال حافظ امروز آماده است · بخوانید

مدرسه فرانسوی‌ها؛ جایی که کودکان جنگ‌زده لهستانی در اصفهان خانه یافتند

مبه نقل از مهر اصفهان··خبر در مهر اصفهان

اصفهان- مدرسه فرانسوی‌ها در آستانه روز اصفهان میزبان شماری از علاقه‌مندان به ادبیات و فعالان فرهنگی شد؛ بنایی که امروز بخشی از دانشگاه هنر اصفهان است و روزگاری پناهگاه کودکان جنگ‌زده بود.

مدرسه فرانسوی‌ها؛ جایی که کودکان جنگ‌زده لهستانی در اصفهان خانه یافتند
عکس: مهر اصفهان

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- ندا سپاهی: اصفهان تنها به میدان نقش‌جهان و پل‌های تاریخی محدود نمی‌شود. گردشگری ادبی و تاریخی این شهر لایه‌های پنهان‌تری دارد و یکی از آن‌ها مدرسه فرانسوی‌ها یا مدرسه کاتولیک‌هاست؛ عمارتی در بافت محله جلفا که روای بیش از یک قرن حضور فرهنگی فرانسه، آموزش نوین و مهمان‌نوازی ایرانی در روزهای سخت جنگ است. در حیاط آرام این مدرسه‌ هنوز می‌توان ردپای کودکانی را تصور کرد که روزگاری از آتش جنگ گریخته و اینجا پناه گرفته بودند.

مدرسه فرانسوی‌ها بیش از یک قرن پیش توسط میسیونرهای فرانسوی بنا شده و در جنگ جهانی دوم به خانه امن کودکان لهستانی تبدیل شد، سال‌ها در معرض فراموشی و حتی خطر تخریب قرار گرفت و سرانجام در دهه ۸۰ شمسی با مرمت شهرداری اصفهان جانی دوباره یافت. امروز این بنا به‌عنوان دانشکده هنرهای تجسمی و کاربردی دانشگاه هنر اصفهان نفس می‌کشد و به‌ندرت به روی عموم گشوده می‌شود.

مدرسه فرانسوی‌ها در آستانه یکم آذرماه روز اصفهان و همچنین همزمان با روز بین المللی معلمان زبان و ادبیات فرانسه میزبان ۸۰ نفر از معلمان و دانشجویان ادبیات فرانسه، فعالان گردشگری و علاقه‌مندان به فرهنگ و تاریخ شهر اصفهان بود. بازدیدی که با روایتگری تخصصی به دو زبان فارسی و فرانسه برگزار شد، فرصتی کمیاب بود تا شرکت‌کنندگان در همان حیاط و کلاس‌های قدیمی قدم بزنند و داستان بنا را از زبان راهنمایان بشنوند؛ داستانی که از کلیسای رزاریا آغاز می‌شود و به عکس کودکان لهستانی روی پله‌ها می‌رسد.

تاریخ پر فراز و نشیب مدرسه

مدرسه فرانسوی‌ها در سال‌های آغازین قرن بیستم میلادی (حدود ۱۹۰۳ / ۱۲۸۱ـ۱۲۸۲ شمسی) در شمال حیاط کلیسای رزاریا در محله سنگ‌تراش‌های جلفا ساخته شد. میسیونرهای کاتولیک فرانسوی به ریاست فردی به نام پردموت (یا پردوموت) این بنا را به‌عنوان شعبه ابتدایی مدرسه ستاره صبح برپا کردند. آموزش پسران در بخشی از محوطه کلیسا انجام می‌شد و دختران در محوطه کلیسای راهبه‌ها تعلیم می‌دیدند. با افزایش تعداد پسران، مدرسه مستقلی برای آنان شکل گرفت و به‌سرعت به نام بانیانش، مدرسه فرانسوی‌ها یا مدرسه کاتولیک‌ها شهرت یافت.

معماری بنا ترکیبی از عناصر ایرانی و اروپایی است؛ حیاط مرکزی، ایوان‌ها، اتاق‌های متعدد درس، سالن‌های مطالعه و امکانات شبانه‌روزی، آن را به یکی از نمونه‌های شاخص مدارس میسیونری در اصفهان تبدیل کرد.

تاریخ مدرسه پر از فراز و نشیب است. پس از حدود ۳۰ سال فعالیت، مدرسه فرانسوی‌ها در مهر ۱۳۱۱ منحل شد و سال‌ها بعد با امتیاز جدید در محل دیگری بازگشایی شد. در دهه ۱۳۳۰ با ملی‌شدن مدارس، کاربری آموزشی آن تغییر کرد و تا سال‌ها بدون استفاده مشخص باقی ماند. زمانی حتی خطر تخریب آن را تهدید می‌کرد تا آنکه با دخالت میراث فرهنگی، شهرداری و سازمان نوسازی و بهسازی خریداری و نجات یافت.

مدرسه‌ فرانسوی‌ها پناهگاه کودکان لهستانی

یکی از فصل‌های تأثیرگذار تاریخ این بنا، حضور کودکان و نوجوانان لهستانی در سال‌های جنگ جهانی دوم است. پس از توافق‌های بین‌المللی، هزاران آواره لهستانی که از اردوگاه‌های کار اجباری سیبری آمده بودند، از راه بندر انزلی وارد ایران شدند. اصفهان به‌دلیل آب‌وهوای مناسب و فضای باغ‌شهری‌اش برای اسکان کودکان بی‌سرپرست انتخاب شد و عنوان شهر کودکان لهستانی را گرفت.

در سال ۱۳۲۱ حدود سه هزار کودک لهستانی به اصفهان رسیدند. کودکان زیر هفت سال در خانه صارم‌الدوله جای گرفتند و مدرسه فرانسوی‌ها به یکی از مراکز مهم آموزش آنان تبدیل شد. در مدت حدود سه سال، این کودکان علاوه بر آموزش‌های ابتدایی، با هنرها و صنایع‌دستی ایرانی از جمله فرش‌بافی آشنا شدند.

راهنمایان در بازدید اخیر به این نکته اشاره کردند که مدرسه فرانسوی‌ها یکی از مهم‌ترین نقاط در میان حدود ۲۱ محل اقامت و آموزش لهستانی‌ها در اصفهان بوده است؛ فضای آرام حیاط، بوی خاک پس از باران و صدای گنجشک‌ها، حتی برای بازدیدکنندگان امروزی حس پناهگاهی امن را زنده می‌کند؛ حسی که کودکان رنج‌دیده آن سال‌ها احتمالاً عمیق‌تر تجربه کردند.

مدارس فرانسوی اصفهان که فراموش شدند

صادقی، راهنمای بازدیدکنندگان از این بنا با تاکید بر نقش مدارس میسیونری فرانسوی در ورود الگوهای جدید آموزشی به ایران، اظهار می‌کند: فرانسه برخلاف برخی قدرت‌های دیگر، حضور خود را بیشتر از مسیر فرهنگی و آموزشی دنبال می‌کرد.

وی می‌افزاید: مدرسه فرانسوی‌ها در کنار مدارسی چون آلیانس که توسط فرانسوی‌ها بنا شد و بعدها به مدرسه شهید حلبیان شهرت یافت و لوکیشن سریال قصه‌های مجید بود؛ بخشی از شبکه آموزش نوین در اصفهان به شمار می‌رفت.

این راهنمای گردشگری، همچنین به تحول مکتب‌خانه‌ها به مدارس جدید، نقش شخصیت‌هایی مانند میرزا حسن رشدیه و آغاز آموزش دختران اشاره کرده و می‌گوید: مدرسه فرانسوی‌ها در بستر این تغییرات تاریخی قرار دارند.

مرمت‌های انجام شده در مدرسه فرانسوی‌ها قابل قبول است

همچنین علیرضا جعفری‌زند، باستان‌شناس و پژوهشگر تاریخ در گفتگو با خبرنگار مهر درباره مرمت مدرسه فرانسوی‌ها می‌گوید: این مدرسه وضعیت اسفناکی داشت و حتی قرار بود تخریب شود اما با پیگیری‌های انجام‌شده حفظ شد. بهترین راه‌حل این بود که به بخشی از دانشگاه هنر تبدیل شود.

وی که خود کارشناسی این بنا را انجام داده، می‌افزاید: مرمت‌های انجام‌شده در حد قابل قبول است. اگرچه تغییراتی در ورودی و برخی نوسازی‌ها صورت گرفته اما هویت اصلی بنا حفظ شده است.

این باستان شناس و پژوهشگر تاریخ خاطرنشان می‌کند: این مرمت را می‌توان از معدود بازسازی‌های نسبتاً موفق دانست زیرا پیش از مرمت، وضعیت بنا بسیار وخیم بود و نزدیک بود تخریب و با ساختمانی جدید جایگزین شود اما خوشبختانه این اتفاق رخ نداد.

مدرسه فرانسوی‌ها بخشی از هویت تاریخی جلفا

جعفری‌زند با اشاره به پیشینه و خاطره جمعی اصفهانی‌ها از این مدرسه و بناهای مشابه در محله جلفا می‌گوید: همه این‌ها به جنگ جهانی دوم بازمی‌گردد؛ زمانی که گروهی از لهستانی‌ها و فرانسوی‌ها در این منطقه ساکن شدند. خانه لهستانی‌ها نیز که در نزدیکی همین مکان قرار دارد، قرار است مرمت شود و ظاهراً عملیات آن در حال انجام است.

وی با بیان اینکه مدرسه فرانسوی‌ها بخشی از هویت محله جلفای اصفهان است، می‌افزاید: جلفا از زمان صفویه و با طرح‌ریزی شاه‌عباس و اسکان ارامنه شکل گرفت و همواره محل حضور مسیحیانی بود که به‌عنوان سفیر یا جهانگرد به اصفهان می‌آمدند و حضور فرانسوی‌ها و لهستانی‌ها در دوران جنگ جهانی دوم، آخرین رویداد مهم این‌چنینی در جلفا به شمار می‌رود.

به گزارش مهر، امروز پله‌هایی که روزی کودکان لهستانی روی آن ایستاده بودند، محل عبور دانشجویان رشته‌های هنری است. اتاق‌هایی که زمانی خوابگاه و کلاس درس بود، به آتلیه‌ها و فضاهای آموزشی دانشکده هنرهای تجسمی تبدیل شده است. با وجود محدودیت بازدید عمومی، برنامه‌هایی مانند این تور دوزبانه نشان می‌دهد علاقه به بازگشایی روایت‌های پنهان بنا همچنان زنده است.

مدرسه فرانسوی‌ها تنها یک بنای تاریخی نیست؛ لایه‌ای از تاریخ آموزش، دیپلماسی فرهنگی و مهمان‌نوازی ایرانی است. جایی که صدای درس فرانسه با صدای کودکان جنگ‌زده درآمیخت و امروز به فضای خلق هنر تبدیل شده است.

در روزهایی که اصفهان بار دیگر خود را به‌عنوان شهری چندلایه و خاطره‌انگیز معرفی می‌کند، این عمارت در کوچه سنگ‌تراش‌ها یادآوری می‌کند که تاریخ همیشه در میدان‌های بزرگ نوشته نمی‌شود؛ گاهی در حیاط مدرسه‌ای آرام و پشت دیوارهای کاهگلی رقم می‌خورد.

مدرسه فرانسوی‌ها در ۱۱ مرداد ۱۳۸۴ با شماره ۱۲۳۰۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

منبع: مهر اصفهانمشاهدهٔ خبر اصلی ←

نظرات

نظرها پس از بررسی منتشر می‌شوند. لطفاً از توهین، تهمت و لینک تبلیغاتی پرهیز کنید.

هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.