زندگی حکیمانه بر سه رکن عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم استوار است
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی زندگی حکیمانه را مبتنی بر سه رکن عقلانیت توحیدی، فضیلت و خدمت به مردم دانست و گفت: فلسفه زندگی، مبنا و بنیانی برای سبک زندگی اس...


به گزارش خبرگزاری صداوسیما مرکز آذربایجان شرقی، حجت الاسلام و المسلمین عبدالحسن خسروپناه در کنفرانس بین المللی فلسفه زندگی در دانشگاه تبریز در تشریح دیدگاه خود درباره نسبت حکمت و زندگی، ابتدا به تبیین مفهوم فلسفه زندگی پرداخت و اظهار کرد:فلسفه زندگی، تامل عقلانی و بنیادین درباره معنای زندگی، چرایی زیستن، هدف انسان و چگونگی این زندگی ارزشمند است. پرسش محوری در این زمینه آن است که انسان برای چه زندگی میکند و چگونه زندگی میکند.
وی با بیان اینکه باید میان زنده ماندن و زندگی کردن تفاوت قائل شد افزود: زنده ماندن، استمرار حیات زیستی و حفظ نیازهای اولیه است، اما زندگی کردن، برخورداری از حیات آگاهانه، هدفمند، معنادار و ارزشمند است. به تعبیر دیگر، زنده ماندن یک زیستن زیستی و زیستشناسانه است، اما زندگی کردن مربوط به حیات انسان و حیات متعالی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: فلسفه زندگی پاسخ میدهد که چرا و برای چه هدفی زندگی میکنیم، اما سبک زندگی میگوید چگونه و با چه الگوهایی زندگی میکنیم.
حجت الاسلام و المسلمین با اشاره به ساختار فلسفه زندگی گفت: نخستین مسئله، جهانبینی است. حتی من جهانبینی را جزو فلسفه زندگی نمیدانم، بلکه آن را مبنای فلسفه زندگی میدانم. هر فلسفه مضافی مبتنی بر فلسفه محض است؛ یعنی مباحث انتزاعی فلسفه. جهانبینی، هستیشناسی و معرفتشناسی بر فلسفه زندگی اثر میگذارند.
وی افزود: نظام ارزشها طبیعتاً به فلسفه زندگی جهت میدهد و مشخص میکند چه چیزی خوب و مطلوب و چه چیزی بد و نامطلوب است. پس از آن، اهداف و آرمانها مطرح میشوند؛ اینکه به دنبال چه چیزی هستیم و در نهایت سبک زندگی و رفتار مشخص میشود که چگونه زندگی کنیم.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به امکان وجود فاصله میان معنای زندگی و شیوه زیستن در جامعه اظهار کرد: ممکن است در جامعهای معنای زندگی و هدف برای زندگی، یعنی چیستی و چرایی زندگی، تعریف شده باشد، اما در سبک زندگی آسیبهایی وجود داشته باشد.
حجت الاسلام و المسلمین خسروپناه پرسشهای بنیادین فلسفه زندگی را شامل ابعاد هستیشناختی، غایتشناختی، معرفتشناختی، ارزششناختی، اخلاقی، اجتماعی و معنوی دانست و گفت: اگر فلسفه زندگی برای ما تعریف شود، بر مسائل کاربردی همچون کار و اشتغال، سیاست و قدرت، فرهنگ و هنر، علم، خانواده، رنج و شکست، ثروت، تفریح و لذت و محیط زیست اثر میگذارد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با اشاره به معانی مختلف حکمت در متون و حوزههای فکری اظهار کرد: گاهی در اشعار فردوسی، حکمت به معنای خردورزی و گاهی به معنای فضیلت به کار رفته است. در اصطلاحات رشتههای فلسفی نیز گاهی حکمت را با فلسفه مترادف دانستهاند؛ اما به نظر بنده، حکمت که هم ساحت نظری و هم ساحت عملی دارد دارای سه ساحت است.
وی ادامه داد: حکمت یعنی عقلانیت؛ البته عقلانیت توحیدی. حکمت در واقع به معنای خرد ناب جامع است؛ یعنی خردمندیای که هم عقل نظری، هم عقل عملی، هم عقل معاش و هم عقل معاد را با هم دارد.
حجت الاسلام و المسلمین خسروپناه با توضیح ابعاد این عقلانیت گفت: بعضیها ممکن است عقل نظریشان عالی باشد و ریاضیدان درجه یکی باشند، اما عقل عملی نداشته باشند. این افراد عقل استدلالگر دارند، اما عقل عملی ندارند. گاهی نیز فرد عقل نظری و عملی و عقل استدلالگر دارد، ولی عقل برنامهریز ندارد. ممکن است عقل برنامهریز داشته باشد، اما عقل معاد و آخرتاندیشی نداشته باشد. اگر کسی این چهار عقل را با هم جمع کند، صاحب عقلانیت توحیدی است.
وی افزود: اگر این عقلانیت به فضیلت، در مقابل رذیلت، ضمیمه شود و نتیجه آن خدمت به مردم و جامعه باشد سه رکن حکمت شکل میگیرد.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با تاکید بر اینکه حکیم بودن منحصر به شغل و تخصص خاصی نیست، تصریح کرد: اگر کسی عقلانیت، فضیلت و خدمت به مردم را با هم داشته باشد، حکیم است. حالا میخواهد پزشک باشد، مهندس باشد، استاد علوم انسانی باشد، هنرمند باشد یا مدیر و دارای هر شغل و مسئولیتی باشد؛ اگر این سه در او جمع شود، حکیم است.
حجت الاسلام و المسلمین خسروپناه در تبیین ضرورت جمع این سه رکن اظهار کرد: عقلانیت و فضیلت بدون خدمت مردمی، در سطح کمال فرضی است و کمال اجتماعی ندارد. عقلانیت بدون فضیلت ممکن است به حیلهگری، منفعتطلبی یا سلطهجویی تبدیل شود و فضیلت بدون عقلانیت ممکن است به رفتارهای غیرعقلانی و کماثر بینجامد. بنابراین، این سه رکن برای زندگی حکیمانه لازم است، نه صرفاً زنده ماندن؛ بلکه زندگی حکیمانه در سطح انسان و تعالی انسان قرار دارد.
وی زندگی حکیمانه را زندگی عقلانی، فضیلتگرا و خدمتمحور توصیف کرد و با اشاره به قلمروهای تحقق آن گفت: این زندگی در حوزههای مختلف معنا پیدا میکند؛ در زندگی فردی با خودسازی و خودشناسی، در خانواده با محبت، عدالت و تربیت، در علم با حقیقتجویی و امانت علمی، در اقتصاد با تولید عقلانی، عدالت و رفع نیازهای مردم، در سیاست با تدبیر، در فرهنگ و هویت با خلاقیت فرهنگی، در هنر با آفرینش زیبایی و تعالی انسان و در معنویت با معرفت الهی، بندگی و تقرب.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی همچنین الگوی پنجلایه زندگی حکیمانه را تشریح کرد و گفت: لایه اول مبانی و جهانبینی است؛ لایه دوم عقلانیت؛ لایه سوم فضیلت؛ لایه چهارم خدمت مردمی و لایه پنجم تحقق حیات طیبه است.
حجت الاسلام و المسلمین خسروپناه با اشاره به آثار اجتماعی این الگو اظهار کرد: این معنا از زندگی که همان زندگی حکیمانه است، در نظامات اجتماعی اثرگذار است و بر فلسفههای دیگر نیز تاثیر میگذارد.
وی در جمعبندی دیدگاه خود درباره نسبت حکمت و زندگی گفت: فلسفه زندگی میپرسد زندگی انسانی مطلوب چیست و انسان برای تحقق آن باید چه شناخت، باور، ارزش، ادب و کنشی داشته باشد. این زندگی حکیمانه مبتنی بر عقلانیت، فضیلت و خدمت مردمی است.
محسن جوادی معاون امور فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این کنفرانس با اشاره به دیدگاههای فلسفی درباره معنای زندگی گفت: هر اعتباری، اخلاق یا معنا نیست و هر چیزی که انسان اعتبار میکند لزوماً به زندگی معنا نمیبخشد؛ بلکه اعتباری معنا دارد که با نظام تکوین، واقعیتهای شکوفایی انسان و دیگر واقعیتهای وجودی همسو و همراه باشد.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.