قوس آذر؛ نشانی هزارساله بر پیشانی اصفهان
اصفهان- نشان قوس آذر، فراتر از یک نماد شهری، ریشه در تاریخ بیش از هزارساله اصفهان دارد؛ نشانی که امروز نیز در معرفی جهانی اصفهان نقشآفرین است.

خبرگزاری مهر، گروه استانها-د محمد علی ایزدخواستی*: نشانه پذیری اصفهان از آن دسته مسائل بغرنجی است که صحبت کردن درباره آن وسعت زمان میطلبد و در این کوتاه سخن نمیگنجد. بالاخره شهری که خودش در طول اعصار مختلف نشانهپرداز بزرگی بوده است، حالا بخواهد با یک تک نشانه شناسانده شود کاری بس دشوار است. این مسئله در خصوص انتخاب روزی برای نکوداشت اصفهان نیز صادق است. شهری که معناساز بزرگی بوده و از هر زاویهای به او نگریسته شود روزی را میتواند به خود اختصاص دهد، سخت است در یک روز خلاصه شود و این چندگانگی که در دهههای اخیر بر سر انتخاب روزی برای نکوداشت اصفهان به وجود آمده ناشی از همین مطلب است زیرا اصفهان را از هر سو که بنگرید روزی شایسته برای نکوداشت دارد. هرچند اگر روزی را به عنوان روز طالع شهر بخواهیم باز در یکم آذر خلاصه میشویم که سبقه تاریخی بیشتری دارد. شاید بیراه نباشد که سایر روزها را به روز نکوداشت اصفهان منتسب بدانیم.
اما در خصوص نشانه برج قوس باید گفت که این نشانه پیشینهای دیرینه دارد. حمدالله مستوفی صاحب منصب، مورخ، شاعر و جغرافیدان قرن هشتم هجری در کتاب نزهت القلوب مینویسد رکن الدوله حسن بن بویه، اصفهان را بارو کشید و طالع عمارتش برج قوس. دیگران نیز به این طالع اشاره دارند به گونهای که میتوان نشانه قوس را یک نشانه با زایشی اسطورهای برای اصفهان به حساب آورد و در اسطوره اصفهان به دنبالش گشت. در دوره صفویه به جز سردر قیصریه، در سردرها یا مکانهای دیگری نیز وجود داشته مثلا در حمام علیقلی آقا نقش دارد. شاردن در سفرش به اصفهان صفوی اشاره بر این نشانه بر دروازه قلعه طبرک دارد.
آنچه به نظر میرسد این است که حداقل سابقه این نشانه و اختصاص آن به نشانه شهر اصفهان را باید در دوران بویه و سلجوقیه یعنی بیش از هزار سال پیش جستجو کرد که تحقیقات گستردهای میطلبد اما آنچه به جد میتوان گفت این است که نشان برج آذر در دوره صفویه مورد توجه خاص بوده است. این در شرایطی است که شهرهای بزرگ جهان به نظر نمیرسد چنین نشانهای با چنین قدمتی داشته باشند و از این منظر باید به آن توجه کنیم. البته در طول تاریخ در ظاهر آن تغییرات اندکی بوده که امروزه معیار ما همان آخرین تغییرات در دوره صفویه است.
اگر بخواهیم رد این نشان را برای اصفهان در دوره معاصر خود جستجو کنیم به دو مسئله دیگر هم میتوان اشاره کرد. در ابتدای دهه ۸۰ خورشیدی بیش از سی نفر از اصفهانشناسان و فرهیختگان شهر اصفهان بر سر این نشانه به اجماع رسیدند و در نیمه دهه ۹۰ خورشیدی سازمان فرهنگی ملل متحد «یونسکو»، نشانه قوس را به عنوان نشانه شهر خلاق اصفهان به ثبت رساند و امروزه ترکیب نشان قوس آذر و نشان یونسکو در کنار هم در مجامع جهانی به عنوان شهر خلاق اصفهان شناخته میشود.
این پیشینه که به خلاصه ذکر شد، اختصاص نشانه قوس آذر را برای اصفهان منطقی میداند و البته جای گفتگو برای رسیدن به اجماع را ضروری میداند که همگان بر سر آن به اتفاق نظر برسند. در مجموع روز یکم آذر فرصتی است که به اصفهانی که بوده و هست بیشتر فکر کنیم و برای اصفهان آینده درست برنامهریزی کنیم.
* دستیار استاندار اصفهان در امور میراث فرهنگی و صنایع خلاق
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.