رخشان بنی‌اعتماد

زندگی و تحصیلات

رخشنده (رخشان) بنی‌اعتماد در ۱۴ فروردین ۱۳۳۳ در تهران به دنیا آمد. او در رشتهٔ کارگردانی سینما در دانشکدهٔ هنرهای دراماتیک تهران (دانشکدهٔ سینما و تئاتر دانشگاه هنر کنونی) تحصیل کرد. بنی‌اعتماد با جهانگیر کوثری، تهیه‌کنندهٔ سینما، ازدواج کرده و باران کوثری، بازیگر سینما، دختر اوست.

از تلویزیون تا نخستین فیلم‌ها

بنی‌اعتماد از سال ۱۳۵۲ به‌عنوان منشی صحنه در تلویزیون مشغول به کار شد و در سال‌های بعد چند فیلم مستند برای تلویزیون ساخت. کار در سینما را از سال ۱۳۶۰ با منشی صحنگی فیلم‌هایی چون «آفتاب‌نشین‌ها» و «گل‌های داوودی» آغاز کرد. نخستین فیلم بلند داستانی‌اش «خارج از محدوده» در سال ۱۳۶۶ ساخته شد و پس از آن «زرد قناری» (۱۳۶۷) و «پول خارجی» (۱۳۶۸) را کارگردانی کرد. آثار داستانی او اغلب بر زندگی طبقات فرودست جامعه، زنان سرپرست خانوار و مسائل خانوادگی تمرکز دارند و از شیوه‌های مستندگونه بهره می‌برند؛ او بارها گفته است که ایدهٔ بسیاری از شخصیت‌هایش را از تجربهٔ مستندسازی گرفته است.

تثبیت جایگاه و موفقیت‌های جهانی

فیلم «نرگس» (۱۳۷۰) که فیلم‌نامه‌اش را با همکاری فریدون جیرانی نوشته بود، سیمرغ بلورین بهترین کارگردانی دهمین جشنوارهٔ فیلم فجر را برایش به همراه آورد و او نخستین زنی شد که این جایزه را در جشنوارهٔ فجر دریافت کرد. «روسری آبی» (۱۳۷۳) با بازی فاطمه معتمدآریا و عزت‌الله انتظامی، سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه و پلنگ برنزی جشنوارهٔ لوکارنو ۱۹۹۵ را به دست آورد. «بانوی اردیبهشت» (۱۳۷۶) در جشنوارهٔ مونترال جایزهٔ فیپرشی گرفت و «زیر پوست شهر» (۱۳۷۹) علاوه بر تندیس زرین بهترین کارگردانی جشن سینمای ایران، جوایزی از جشنواره‌های مسکو، کارلووی واری و تورین کسب کرد.

بنی‌اعتماد در دههٔ ۱۳۸۰ فیلم «گیلانه» (۱۳۸۳) را با همکاری محسن عبدالوهاب دربارهٔ پیامدهای جنگ ساخت و «خون‌بازی» (۱۳۸۵) را دربارهٔ اعتیاد جوانان کارگردانی کرد که سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه و جایزهٔ کارگردانی جوایز آسیا پاسیفیک را به دست آورد. فیلم «قصه‌ها» (۱۳۹۲) که شخصیت‌هایی از فیلم‌های پیشین او را در قالب چند داستان به هم پیوند می‌دهد، در هفتاد‌ویکمین جشنوارهٔ فیلم ونیز (۲۰۱۴) جایزهٔ بهترین فیلم‌نامه را برد و جایزهٔ بزرگ هیئت داوران جوایز آسیا پاسیفیک را نیز گرفت.

مستندسازی و فعالیت‌های دیگر

مستندسازی بخش مهمی از کارنامهٔ اوست. مستند «روزگار ما» (۱۳۸۰) جایزهٔ نتپک جشنوارهٔ لوکارنو را گرفت و «ما نیمی از جمعیت ایرانیم» (۱۳۸۸)، «همه درختان من» و «آی آدم‌ها» از دیگر مستندهای او هستند. او در سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ مشاور هنری مجموعه‌مستندهای «کارستان» بود. بنی‌اعتماد داوری جشنواره‌های متعددی چون فجر، لوکارنو، مسکو و بوسان را بر عهده داشته و در سال ۲۰۱۷ از سوی آکادمی علوم و هنرهای سینمایی آمریکا در شاخهٔ نویسندگان به عضویت دعوت شد.