هوشنگ ابتهاج
دربارهٔ هوشنگ ابتهاج
زندگی و آغاز شاعری
امیرهوشنگ ابتهاج با تخلص «ه. ا. سایه» در ۶ اسفند ۱۳۰۶ در رشت به دنیا آمد. پدرش آقاخان ابتهاج از پزشکان رشت و مدتی رئیس بیمارستان پورسینای این شهر بود. او دورهٔ دبستان را در رشت و دبیرستان را در تهران گذراند و هنوز دانشآموز بود که نخستین دفتر شعرش با نام «نخستین نغمهها» در سال ۱۳۲۵ منتشر شد. سایه در سالهای پس از جنگ جهانی دوم در محافل ادبی تهران حضور فعال داشت و با شاعرانی چون احمد شاملو، سیاوش کسرایی، مرتضی کیوان و نیما یوشیج دوستی و آشنایی نزدیک پیدا کرد. او سالها در شرکت سیمان تهران کار کرد و مدتی مدیرکل این شرکت بود.
شعر و آثار
ابتهاج هم در قالب غزل و هم در شعر نیمایی طبعآزمایی کرد و بسیاری از نویسندگان و منتقدان او را از بزرگترین غزلسرایان معاصر میدانند. دفترهای «سراب»، «شبگیر»، «زمین»، «چند برگ از یلدا»، «یادگار خون سرو» و بهویژه مجموعههای «سیاهمشق» و «تاسیان» از آثار اوست. او سیاهمشق و تاسیان را در چاپهای بعدی بازنگری کرد و این دو دفتر چکیدهٔ شعر او به شمار میروند. برگزیدهای از اشعارش با عنوان «آینه در آینه» به انتخاب محمدرضا شفیعی کدکنی منتشر شد. شعر «ارغوان» از شناختهشدهترین سرودههای اوست و خانهٔ او در تهران، به سبب درخت ارغوانی که الهامبخش این شعر بود، در سال ۱۳۸۷ با نام «خانهٔ ارغوان» در فهرست آثار میراث فرهنگی ثبت شد.
موسیقی و برنامهٔ گلها
سایه از سال ۱۳۵۰ تا ۱۳۵۷، پس از کنارهگیری داوود پیرنیا، سرپرست برنامهٔ گلها در رادیو ایران بود و برنامهٔ موسیقایی «گلچین هفته» را پایهگذاری کرد. او با موسیقیدانانی چون محمدرضا لطفی و پرویز مشکاتیان همکاری نزدیک داشت. پس از رویداد ۱۷ شهریور ۱۳۵۷ همراه با محمدرضا لطفی، محمدرضا شجریان و حسین علیزاده از رادیو استعفا داد. تصنیفهای «تو ای پری کجایی» و «سپیده» بر پایهٔ سرودههای اوست و خوانندگانی چون محمدرضا شجریان، شهرام ناظری، علیرضا افتخاری، حسین قوامی و محمد اصفهانی شعرهای او را اجرا کردهاند.
سالهای پس از انقلاب و حافظپژوهی
ابتهاج در اردیبهشت ۱۳۶۲ بازداشت شد و نزدیک به یک سال در زندان ماند. پس از آزادی، کار بر تصحیح دیوان حافظ را پی گرفت که حاصل آن با عنوان «حافظ به سعی سایه» نخستین بار در سال ۱۳۷۲ از سوی نشر کارنامه منتشر شد و بعدها با تجدیدنظر و تصحیحات تازه دوباره منتشر شد. او در سال ۱۳۶۶ همراه خانواده به آلمان رفت و در شهر کلن ساکن شد، اما تا پایان عمر بارها به ایران سفر میکرد. خاطرات او در کتاب گفتوگومحور «پیر پرنیاناندیش» به کوشش میلاد عظیمی و عاطفه طیه در سال ۱۳۹۱ منتشر شد. در سال ۱۳۹۵ جایزهٔ ادبی و تاریخی بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی و در سال ۱۳۹۷ نشان عالی «هنر برای صلح» به او اهدا شد.
درگذشت
هوشنگ ابتهاج در ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در ۹۴ سالگی در کلن آلمان درگذشت. پیکر او به ایران منتقل شد و در ۵ شهریور ۱۴۰۱ پس از مراسمی با حضور شمار زیادی از مردم، در باغ محتشم رشت به خاک سپرده شد. همسرش آلما مایکیال نیز شاعر بود و حاصل ازدواج آنها چهار فرزند است.
اخبار هوشنگ ابتهاج
خط زمان
- ۱۳۰۶
تولد
در ۶ اسفند در رشت به دنیا آمد.
- ۱۳۲۵
نخستین دفتر شعر
مجموعهٔ «نخستین نغمهها» را منتشر کرد.
- ۱۳۵۰
سرپرستی برنامهٔ گلها
سرپرست برنامهٔ گلها در رادیو ایران شد و «گلچین هفته» را پایه گذاشت.
- ۱۳۵۷
استعفا از رادیو
پس از رویداد ۱۷ شهریور همراه چند موسیقیدان از رادیو استعفا داد.
- ۱۳۶۶
مهاجرت به آلمان
همراه خانواده به آلمان رفت و در کلن ساکن شد.
- ۱۳۷۲
حافظ به سعی سایه
تصحیح او از دیوان حافظ برای نخستین بار منتشر شد.
- ۱۳۸۵
تاسیان
مجموعهٔ اشعار نو او با نام «تاسیان» منتشر شد.
- ۱۳۹۵
جایزهٔ محمود افشار
جایزهٔ ادبی و تاریخی بنیاد موقوفات محمود افشار به او اهدا شد.
- ۱۴۰۱
درگذشت
در ۱۹ مرداد در کلن درگذشت و در باغ محتشم رشت به خاک سپرده شد.
چهرههای مرتبط
پرسشهای متداول دربارهٔ هوشنگ ابتهاج
تخلص هوشنگ ابتهاج چیست؟
تخلص او «ه. ا. سایه» است و بسیاری او را با نام سایه میشناسند.
هوشنگ ابتهاج کی و کجا درگذشت؟
او در ۱۹ مرداد ۱۴۰۱ در ۹۴ سالگی در شهر کلن آلمان درگذشت.
آرامگاه هوشنگ ابتهاج کجاست؟
پیکر او در ۵ شهریور ۱۴۰۱ در باغ محتشم رشت به خاک سپرده شد.
مهمترین آثار سایه کداماند؟
مجموعههای «سیاهمشق» و «تاسیان»، شعر «ارغوان» و تصحیح دیوان حافظ با نام «حافظ به سعی سایه» از شناختهشدهترین آثار او هستند.