پاییز پرباران با شبکه آب فرسوده؛زنگ آماده‌باش آب در کهگیلویه وبویراحمد
یاسوج- سامانه‌های بارشی زودتر از موعد به کهگیلویه و بویراحمد رسیده‌اند، فرصتی برای تقویت منابع آب که در کنار شبکه فرسوده، نیازمند آمادگی گسترده دستگاه‌ها برای پیشگیری از هر گونه حوادث است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: پاییز برای کهگیلویه و بویراحمد در حالی آغاز شده که این بار استان نه فقط چشم به آسمان بارانی دوخته، بلکه باید برای پیامدهای بارش‌های زودهنگام و رگباری نیز آماده باشد، بارش‌هایی که طبق پیش‌بینی هواشناسی می‌تواند بیشتر از حد نرمال باشد و در کنار فرصت تغذیه منابع آب، در صورت آماده نبودن زیرساخت‌ها، به آبگرفتگی، سیلاب ناگهانی، خسارت به محصولات کشاورزی و آسیب به راه‌ها و تأسیسات منجر شود.
ماجرا اما فقط به بارش مربوط نیست، مدیریت آب در کهگیلویه و بویراحمد در شرایطی وارد فصل بارندگی می‌شود که میزان هدررفت آب شرب استان از ۵۸ درصد به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته، اما همین رقم همچنان نشان‌دهنده حجم قابل توجهی از آب از دست‌رفته در شبکه است.
از سوی دیگر، عملکرد استان در مدیریت منابع آب زیرزمینی نیز از هدف‌گذاری عبور کرده است، به‌گونه‌ای که در برنامه برای این بخش ۳۷ میلیون مترمکعب هدف تعیین شده بود، اما عملکرد ثبت‌شده به ۶۶ میلیون مترمکعب رسیده است، این دستاورد با اقداماتی مانند اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری، نصب ۴۸۰ کنتور هوشمند و انسداد ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز حاصل شده است.
در منابع آب سطحی اما فاصله‌ای میان هدف و عملکرد وجود دارد، هدف برنامه ۲۱ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که عملکرد حدود ۱۳ میلیون مترمکعب ثبت شده است، همین تفاوت نشان می‌دهد که مدیریت آب استان فقط به کنترل مصرف محدود نمی‌شود و همزمان به توسعه منابع، آبخیزداری، ذخیره‌سازی، کاهش هدررفت و افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌ها نیاز دارد.
پاییز متفاوت؛ بارش‌هایی که زودتر از موعد رسیدند
هشدار اصلی این روزهای کهگیلویه و بویراحمد از تغییر زمان‌بندی بارش‌ها آغاز می‌شود، در سال‌های گذشته بخش اصلی بارندگی پاییز معمولاً از نیمه دوم آبان‌ماه شکل می‌گرفت، اما امسال الگوهای اقلیمی از جابه‌جایی زمانی سامانه‌ها و آغاز بارش‌های رگباری از مهرماه حکایت دارد.
این تغییر برای استانی مانند کهگیلویه و بویراحمد اهمیت بیشتری دارد، استانی کوهستانی که اختلاف ارتفاع، شیب حوزه‌های آبریز، وجود رودخانه‌ها و مسیل‌ها و پراکندگی سکونتگاه‌های روستایی و عشایری باعث می‌شود بارش شدید در بالادست بتواند در مدت کوتاهی شرایط متفاوتی را در پایین‌دست ایجاد کند.
بارش بیشتر از نرمال در عین حال یک فرصت طبیعی برای منابع آب استان نیز محسوب می‌شود زیرا می‌تواند بخشی از کسری منابع زیرزمینی را جبران کند و شرایط مناسبی برای آبخیزداری، تغذیه سفره‌های زیرزمینی و ذخیره آب ایجاد کند. اما استفاده از این فرصت نیازمند آمادگی زیرساختی و مدیریتی است.
در چنین شرایطی، لایروبی مسیل‌ها، پاک‌سازی جداول، بازبینی کانال‌های انتقال آب، رفع نقاط مستعد آبگرفتگی، آماده‌سازی دستگاه‌های امدادی و مدیریت زمان برداشت محصولات کشاورزی از اقداماتی است که نمی‌توان آن را به زمان وقوع بارندگی موکول کرد.
هشدار هواشناسی به عشایر و کشاورزان
مدیرکل هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، با اشاره به بررسی نقشه‌ها، مدل‌های اقلیمی و شاخص‌های اقیانوسی، گفت: شرایط اقلیمی در مناطق مختلف یکسان نیست و برای حوزه زاگرس و به‌ویژه کهگیلویه و بویراحمد، بارش‌های پاییزی امسال بیشتر از حد نرمال پیش‌بینی شده است.
علی کرمی افزود: یکی از تفاوت‌های مهم پاییز امسال، تغییر زمان آغاز سامانه‌های بارشی است. در سال‌های گذشته معمولاً از نیمه دوم آبان شاهد شکل‌گیری هسته اصلی بارش‌ها بودیم، اما امسال این روند زودتر آغاز شده و احتمال وقوع بارش‌های رگباری از مهرماه وجود دارد.
وی با اشاره به شرایط جغرافیایی استان ادامه داد: بارش‌های رگباری در مناطق بالادست می‌تواند در مدت کوتاهی روان‌آب قابل توجهی ایجاد کند و این روان‌آب در پایین‌دست به شکل سیلاب ناگهانی ظاهر شود؛ بنابراین عشایر و ساکنان مناطق در معرض خطر باید هشدارهای هواشناسی را جدی بگیرند.
مدیرکل هواشناسی کهگیلویه و بویراحمد درباره بخش کشاورزی نیز گفت: کشاورزان باید با توجه به تغییر الگوی بارش، برنامه برداشت محصولات را با شرایط جوی هماهنگ کنند و برنج‌کاران استان در جمع‌آوری محصول و تسریع در برداشت مزارع تأخیر نداشته باشند.
کرمی ادامه داد: پیش‌بینی هواشناسی به معنای قطعیت صددرصدی رخدادها نیست، اما همین پیش‌بینی‌ها امکان برنامه‌ریزی و اقدام پیشگیرانه را فراهم می‌کند و دستگاه‌های خدمات‌رسان، شهرداری‌ها، جهاد کشاورزی و مجموعه‌های امدادی باید از هم‌اکنون آمادگی لازم را داشته باشند.
وی افزود: پاک‌سازی و لایروبی جداول و مسیل‌ها، بررسی کانال‌های انتقال آب، کنترل تغییر کاربری‌ها و تقویت زیرساخت‌های مهار روان‌آب و سیلاب باید پیش از تشدید بارش‌ها دنبال شود.
مدیریت آب زیرزمینی جلوتر از برنامه؛ سطحی‌ها عقب‌تر
معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، عملکرد استان در مدیریت منابع آب زیرزمینی را بالاتر از هدف تعیین‌شده دانست و گفت: در برنامه برای منابع آب زیرزمینی ۳۷ میلیون مترمکعب هدف‌گذاری شده بود، اما عملکرد ثبت‌شده به ۶۶ میلیون مترمکعب رسید.
عیسی شهامت افزود: اصلاح و تعدیل پروانه‌های بهره‌برداری، نصب ۴۸۰ کنتور هوشمند و انسداد ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز از جمله اقداماتی بود که در تحقق این عملکرد نقش داشت.
وی درباره منابع آب سطحی بیان کرد: عملکرد استان در این بخش حدود ۱۳ میلیون مترمکعب بوده، در حالی که هدف برنامه ۲۱ میلیون مترمکعب تعیین شده بود و این فاصله نیازمند پیگیری بیشتر دستگاه‌های متولی است.
معاون عمرانی استاندار کهگیلویه و بویراحمد درباره اقدامات آبخیزداری نیز گفت: عملکرد منابع طبیعی در این حوزه فراتر از پیش‌بینی برنامه اعلام شده است، اما آمار مربوط به میزان نفوذ آب در برخی پروژه‌ها باید به شکل کمی، دقیق و مستند ارائه شود تا بتوان بر مبنای آن درباره آثار واقعی پروژه‌ها تصمیم‌گیری کرد.
شهامت افزود: پیش‌بینی هواشناسی از آغاز زودتر بارش‌های پاییزی و بارش بیش از نرمال در پاییز حکایت دارد و در چنین شرایطی دستگاه‌های اجرایی باید برنامه‌های خود را با این وضعیت هماهنگ کنند.
وی با اشاره به مصرف آب در فضای سبز شهری ادامه داد: استان از جمله نخستین استان‌هایی است که تفکیک آب شرب از آب مورد استفاده در فضای سبز را در شهرها عملیاتی کرده و اکنون ۳۵۰ هکتار فضای سبز شهری با آب غیرشرب آبیاری می‌شود.
معاون عمرانی استاندار گفت: این اقدام می‌تواند مصرف آب شرب در شهرها را کاهش دهد و تجربه آن باید برای توسعه الگوی استفاده از منابع جایگزین در سایر بخش‌ها نیز مورد استفاده قرار گیرد.
هدررفت ۵۰ درصدی؛ زخمی که باران آن را پنهان نمی‌کند
استاندار کهگیلویه و بویراحمد در گفت‌وگو با خبرنگار مهر، مدیریت آب را یکی از پیش‌شرط‌های توسعه استان دانست و گفت: حتی در صورت افزایش بارندگی و شکل‌گیری دوره‌های ترسالی، مدیریت مصرف و سازگاری با کم‌آبی نباید متوقف شود.
یدالله رحمانی افزود: کشاورزی، صنعت، گردشگری، خدمات و توسعه سکونتگاه‌ها به منابع آب وابسته‌اند و محدودیت منابع آبی می‌تواند بر روند توسعه اثر بگذارد بنابراین افزایش بهره‌وری، تکمیل طرح‌های ذخیره‌سازی و کاهش تلفات شبکه باید همزمان دنبال شود.
وی با اشاره به وضعیت شبکه آب شرب اظهار کرد: هدررفت آب در مقطعی به ۵۸ درصد رسیده بود و با اقداماتی که انجام شده، این رقم اکنون به حدود ۵۰ درصد کاهش یافته است با این حال، همین میزان نیز بالا است و فاصله قابل توجهی با وضعیت مطلوب وجود دارد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد گفت: حدود ۶ هزار کیلومتر شبکه توزیع و نزدیک به سه هزار کیلومتر خط انتقال آب در استان وجود دارد و با فرض فرسودگی حدود نیمی از این شبکه‌ها، اصلاح و نوسازی آنها به اعتبارات بسیار سنگینی نیاز دارد.
رحمانی افزود: برآوردهای موجود از نیاز به ده‌ها هزار میلیارد تومان اعتبار برای اصلاح شبکه‌های فرسوده حکایت دارد رقمی که با ظرفیت اعتبارات عمرانی سالانه استان قابل مقایسه نیست و به همین دلیل باید همزمان منابع ملی، مدیریت بهره‌برداری و اصلاح تدریجی شبکه دنبال شود.
وی ادامه داد: کاهش تلفات آب باید در یک برنامه پنج‌ساله دنبال شود تا شرکت آب و فاضلاب علاوه بر کاهش هدررفت، تاب‌آوری شبکه را نیز افزایش دهد.
استاندار کهگیلویه و بویراحمد همچنین درباره مجموع عملکرد مدیریت منابع آب گفت: هدف‌گذاری برنامه برای مدیریت منابع آب سطحی و زیرزمینی ۵۸ میلیون مترمکعب بود، اما عملکرد مجموع استان به حدود ۷۸ تا ۷۹ میلیون مترمکعب رسید.
رحمانی افزود: اگرچه عملکرد در منابع آب سطحی به هدف تعیین‌شده نرسیده، اما در بخش منابع آب زیرزمینی عملکرد قابل توجهی ثبت شده و لازم است اقدامات آبخیزداری، پخش سیلاب و مدیریت حوزه‌های آبخیز ادامه پیدا کند.
یاسوج در خط مقدم پیشگیری از آبگرفتگی
با نزدیک شدن سامانه‌های بارشی، بخش دیگری از نگرانی‌ها به مناطق شهری بازمی‌گردد. در شهر یاسوج، نقاط مستعد آبگرفتگی باید پیش از آغاز بارش‌ها شناسایی و آماده‌سازی شوند زیرا بارش رگباری می‌تواند در مدت کوتاه، ظرفیت معابر و شبکه دفع آب‌های سطحی را تحت تأثیر قرار دهد.
رحمانی درباره آمادگی شهری گفت: دستگاه‌های عضو ستاد مدیریت بحران باید سناریوهای مقابله با حوادث احتمالی را بازبینی کنند و اقدامات پیشگیرانه را پیش از ورود سامانه‌های بارشی به سرانجام برسانند.
وی افزود: نقاط حادثه‌خیز و مستعد آبگرفتگی یاسوج، از جمله محدوده شرف‌آباد، باید پیش از بارندگی پاک‌سازی و ایمن‌سازی شوند تا شهروندان با اختلال در تردد و مشکلات ناشی از آبگرفتگی روبه‌رو نشوند.
باران؛ فرصت احیای منابع یا آزمون زیرساخت‌ها؟
اکنون کهگیلویه و بویراحمد با یک تناقض مهم روبه‌رو است از یک سو بارش بیشتر از نرمال می‌تواند برای استانی که در سال‌های اخیر با محدودیت منابع آب مواجه بوده، یک فرصت مهم باشد و از سوی دیگر، اگر زیرساخت‌های شهری، شبکه‌های آب، مسیل‌ها و حوزه‌های آبخیز آماده نباشند، همین بارش می‌تواند هزینه‌های سنگینی به همراه داشته باشد.
عملکرد ۶۶ میلیون مترمکعبی در مدیریت آب‌های زیرزمینی، انسداد ۵۰۰ حلقه چاه غیرمجاز و نصب ۴۸۰ کنتور هوشمند نشان می‌دهد بخشی از مسیر مدیریت مصرف و کنترل برداشت در استان دنبال شده است. آبیاری ۳۵۰ هکتار فضای سبز با آب غیرشرب نیز نمونه‌ای از حرکت به سمت کاهش فشار بر منابع آب شرب است.
اما در مقابل، هدررفت حدود ۵۰ درصدی آب و فرسودگی بخشی از شبکه‌ای با هزاران کیلومتر طول، نشان می‌دهد مسئله آب استان همچنان یک موضوع زیرساختی و بلندمدت است.
از منظر مدیریت بارش نیز فاصله عملکرد منابع آب سطحی با هدف برنامه، ضرورت تقویت طرح‌های آبخیزداری، پخش سیلاب و تغذیه سفره‌های زیرزمینی را بیشتر می‌کند زیرا بارش زمانی به سرمایه آبی تبدیل می‌شود که بخشی از روان‌آب‌ها مهار و در خاک و سفره‌های زیرزمینی ذخیره شود، نه اینکه تمام آن به سرعت از حوزه خارج شود.
پاییز پیش‌رو؛ فصل آزمون آمادگی استان
آنچه از مجموع اظهارات مسئولان به دست می‌آید این است که پاییز امسال برای کهگیلویه و بویراحمد فقط فصل باران نیست؛ فصل سنجش آمادگی دستگاه‌ها نیز هست.
هواشناسی از بارش‌های بیش از نرمال و آغاز زودهنگام سامانه‌ها سخن می‌گوید، بخش عمرانی از ضرورت هماهنگی دستگاه‌ها و مستندسازی اقدامات آبخیزداری می‌گوید و استانداری نیز همزمان کاهش هدررفت، اصلاح شبکه، مدیریت منابع زیرزمینی و آمادگی در برابر آبگرفتگی را در دستور کار قرار داده است.
در بخش کشاورزی، زمان برداشت اهمیت پیدا کرده و برای عشایر نیز توجه به هشدارهای هواشناسی و پرهیز از استقرار در مسیر رودخانه‌ها و مسیل‌ها اهمیت بیشتری دارد. در شهرها نیز لایروبی و پاک‌سازی مسیرهای عبور آب باید پیش از بارش انجام شود، نه پس از وقوع آبگرفتگی.
در نهایت، بارش‌های پاییزی را نمی‌توان صرفاً یک تهدید یا یک فرصت دانست زیرا این بارش‌ها می‌توانند همزمان هر دو باشند فرصتی برای جبران بخشی از کسری منابع آب و آزمونی برای شبکه‌های فرسوده، مدیریت شهری، کشاورزی و دستگاه‌های امدادی.
کهگیلویه و بویراحمد حالا در نقطه‌ای قرار گرفته که نتیجه پاییز پیش‌رو فقط به میزان بارندگی وابسته نیست، بخش مهمی از نتیجه به این بستگی دارد که دستگاه‌های مسئول تا چه اندازه بتوانند میان «مدیریت بارش» و «مدیریت آب» پیوند ایجاد کنند. اگر مسیل‌ها آماده باشند، آبخیزداری تقویت شود، برداشت‌های غیرمجاز کنترل شود، شبکه‌های فرسوده به‌تدریج اصلاح شوند و آب باران به جای خروج سریع از حوزه برای تغذیه منابع ذخیره شود، بارش‌های بیشتر از نرمال می‌تواند به فرصتی برای تقویت ذخایر آبی استان تبدیل شود در غیر این صورت، همان آسمانی که می‌تواند بخشی از کم‌آبی را جبران کند، ممکن است ضعف زیرساخت‌ها را نیز آشکارتر کند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.