بازی با کارت محرمانه پوتین

فرارو- در حالی که مذاکرات تهران و واشنگتن بر سر پرونده هسته‌ای به بن‌بست نزدیک شده، گزارش‌ها از آماده‌سازی پنتاگون برای اجرای یک عملیات نظامی فشرده سه‌روزه علیه اهداف راهبردی در ایران حکایت دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هم‌زمان از نابودی توان نظامی ایران سخن می‌گوید و وعده می‌دهد که بحران به‌زودی پایان خواهد یافت؛ اما گزارش‌های رسانه‌ای درباره بررسی گزینه‌های جدید حمله نشان می‌دهد که احتمال ازسرگیری درگیری همچنان در محاسبات واشنگتن قرار دارد.

به گزارش فرارو، در سوی مقابل، تهران مذاکره زیر فشار نظامی را رد می‌کند و ولادیمیر پوتین نیز از آمادگی روسیه برای کمک به پایان دادن به جنگ سخن می‌گوید. پرسش اصلی این است که آیا تهدید نظامی می‌تواند ایران را به پذیرش خواسته‌های آمریکا وادار کند یا دو طرف بار دیگر وارد چرخه‌ای از حملات و پاسخ‌های متقابل خواهند شد؟

طرح سه‌روزه پنتاگون؛ فشار برای توافق یا مقدمه جنگ؟

گزارش‌هایی که به نقل از مقام‌های آمریکایی منتشر شده‌اند، از آماده‌سازی گزینه‌هایی برای حمله‌ای کوتاه و شدید علیه اهداف راهبردی ایران خبر می‌دهند. بر اساس این گزارش‌ها، اهداف احتمالی می‌توانند تأسیسات انرژی، زیرساخت‌های نظامی، مراکز مرتبط با برنامه هسته‌ای و ظرفیت تولید موشک‌ها و پهپادهای ایران را دربر بگیرند.

همچنین گزارش شده است که پنتاگون به فرماندهی مرکزی آمریکا دستور داده آمادگی‌های لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده را تکمیل کند. در همین چارچوب، برخی گزارش‌ها از گفت‌وگوهای نظامی میان آمریکا و اسرائیل درباره آمادگی برای ازسرگیری عملیات در هفته‌های آینده حکایت دارند. با این حال، آماده‌سازی طرح عملیاتی به معنای اتخاذ تصمیم نهایی برای اجرای آن نیست. گزارش‌ها درباره تردید ترامپ نسبت به بازگشت به جنگ و اظهارات او درباره پایان قریب‌الوقوع بحران، نشان می‌دهد که واشنگتن همچنان میان استفاده از فشار نظامی و حفظ مسیر دیپلماسی در حال محاسبه است.

ترامپ پیش‌تر گفته بود که احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در ماه نوامبر را منتفی می‌داند. با این حال، او هم‌زمان تأکید کرده است که ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. این مواضع دوگانه، فضای تصمیم‌گیری آمریکا را مبهم نگه داشته است: تهدید نظامی ادامه دارد، اما زمان و شکل اقدام احتمالی هنوز قطعی نیست.

هدف نهایی واشنگتن؛ توقف غنی‌سازی یا مهار کامل توان ایران؟

یکی از اختلافات اصلی میان تهران و واشنگتن، دامنه مطالبات آمریکا در پرونده هسته‌ای است. برخی از تحلیلگران معتقد هستند که دولت ترامپ با هر سطحی از غنی‌سازی در ایران مخالف است و به توافقی محدود به کاهش سطح غنی‌سازی رضایت نخواهد داد. اما برخی دیگر از تحلیلگران از ضرورت محدود شدن توان موشکی ایران و پایان حمایت تهران از گروه‌های مقاومت منطقه‌ای سخن گفته اند. این دیدگاه نشان می‌دهد که بخشی از جریان سیاسی حامی ترامپ، مسئله ایران را فراتر از پرونده هسته‌ای تعریف می‌کند و خواهان تغییر گسترده‌تری در توان نظامی و نفوذ منطقه‌ای تهران است.با این حال، این مواضع را نباید بدون تفکیک به‌عنوان سیاست نهایی و قطعی دولت آمریکا در نظر گرفت.

در مقابل، تهران اعلام کرده است که گفت‌وگو تحت فشار نظامی و تهدید به حمله نمی‌تواند به توافقی پایدار منجر شود. این اختلاف، مذاکرات را با یک مانع اساسی روبه‌رو کرده است: واشنگتن فشار را ابزاری برای گرفتن امتیاز می‌داند، اما تهران خواهان کاهش فشارها پیش از ورود به توافق است.

یکی از استدلال‌های مطرح‌شده از سوی طرف آمریکایی این است که ایران بخشی از اهرم‌های فشار خود را از دست داده و محدودیت‌های دریایی آمریکا توان تهران برای تأثیرگذاری بر جریان انرژی را کاهش داده است. ترامپ نیز مدعی شده که حجم قابل توجهی از نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه ایران مؤثر بوده‌اند. اما ارزیابی میزان موفقیت این سیاست به داده‌های مستقل درباره عبور نفتکش‌ها و دامنه واقعی محدودیت‌های دریایی نیاز دارد.

در هر صورت، هرمز همچنان یکی از محورهای اصلی محاسبات دو طرف است. هرگونه تشدید درگیری می‌تواند امنیت کشتیرانی و بازار جهانی انرژی را تحت تأثیر قرار دهد؛ موضوعی که هزینه‌های اقتصادی بحران را از محدوده ایران و آمریکا فراتر می‌برد.

تحریم‌های تازه و فشار بر صادرات نفت ایران

هم‌زمان با بررسی گزینه‌های نظامی، وزارت خزانه‌داری آمریکا بسته تازه‌ای از تحریم‌ها را علیه شبکه حمل‌ونقل دریایی مرتبط با نفت ایران اعلام کرده است. طبق اطلاعات مطرح‌شده، این اقدامات ۱۷ کشتی و یک شرکت فعال در حوزه حمل‌ونقل دریایی را هدف قرار داده‌اند. واشنگتن تلاش می‌کند از طریق محدود کردن شبکه انتقال نفت، منابع درآمدی ایران را کاهش دهد و هزینه ادامه تقابل را افزایش دهد. در این چارچوب، فشار اقتصادی مکمل تهدید نظامی است و می‌تواند به‌عنوان اهرمی برای وادار کردن تهران به پذیرش محدودیت‌های هسته‌ای مورد استفاده قرار گیرد.

با این حال، میزان تأثیر واقعی این تحریم‌ها بر درآمدهای نفتی ایران و توان اقتصادی کشور، به نحوه اجرای محدودیت‌ها و واکنش بازیگران دیگر بستگی دارد. در نتیجه، اعلام تحریم‌های تازه را باید بخشی از راهبرد فشار دانست.

ولادیمیر پوتین در دیدار با رئیس‌جمهور ترکمنستان، آمادگی مسکو را برای کمک به پایان دادن به جنگ در خاورمیانه اعلام کرده و تلاش‌های ایران برای خاتمه دادن به درگیری را مورد اشاره قرار داده است. برخی از تحلیلگران مدعی هستند که مسکو ممکن است در عمل به تهران کمک اطلاعاتی ارائه دهد، زیرا خود نیز درگیر جنگ با اوکراین است و تقابل با واشنگتن را در چند جبهه دنبال می‌کند.

آیا عملیات نظامی می‌تواند معادله را تغییر دهد؟

حامیان گزینه نظامی در آمریکا معتقدند که فشار شدیدتر می‌تواند توان ایران برای مقاومت را کاهش دهد و تهران را به پذیرش شروط واشنگتن نزدیک کند. برخی از تحلیلگران حتی سناریوهایی درباره عملیات زمینی محدود  و افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه مطرح شده است. اما این موارد در حد ادعاها و سناریوهای مطرح‌شده از سوی تحلیلگران باقی می‌مانند و نباید به‌عنوان تصمیم قطعی پنتاگون تلقی شوند. علاوه بر این، هر عملیات تازه با خطر پاسخ متقابل ایران، گسترش دامنه جنگ و افزایش هزینه‌های انسانی و اقتصادی روبه‌رو خواهد بود.

بحران کنونی بیش از آنکه صرفاً به برتری نظامی یک طرف وابسته باشد، به اختلاف بر سر شرایط مذاکره و میزان تحمل هزینه‌ها مربوط است. واشنگتن می‌خواهد فشار نظامی و اقتصادی را تا زمانی حفظ کند که تهران امتیازهای ملموسی بدهد؛ تهران نیز معتقد است مذاکره زیر تهدید، به معنای پذیرش خواسته‌های طرف مقابل است. این وضعیت خطر محاسبه اشتباه را افزایش می‌دهد. اگر هر طرف تصور کند دیگری در نهایت عقب‌نشینی خواهد کرد، ممکن است فشارها را افزایش دهد و در نتیجه، فضای لازم برای توافق محدودتر شود.

در نهایت، طرح سه‌روزه حمله، تحریم‌های تازه و آمادگی نظامی آمریکا نشان می‌دهد که گزینه نظامی همچنان در محاسبات واشنگتن حضور دارد، اما شواهد ارائه‌شده برای نتیجه‌گیری درباره قطعی بودن حمله کافی نیست. در سوی دیگر، مخالفت تهران با مذاکره زیر فشار و پیشنهاد میانجیگری روسیه نیز به معنای وجود توافقی نزدیک نیست.