بازگشت شاهسون‌ها به قشلاق مغان؛ جشنواره‌ای برای دیده‌شدن ظرفیت عشایر
پارس آباد- نخستین جشنواره بازگشت عشایر شاهسون مغان در حاشیه دریاچه شهید غفاری اسلام‌آباد، برای معرفی ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی جامعه عشایری مغان برگزار شد.
خبرگزاری مهر؛ گروه استان‌ها – اسلام آذرمی گیگلو: نخستین جشنواره بازگشت عشایر به قشلاقات دشت مغان در حاشیه دریاچه شهید غفاری بخش اسلام‌آباد برگزار شد؛ رویدادی که به گفته مسئولان، هدف اصلی آن شناسایی ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های حوزه عشایری، معرفی فرهنگ اصیل شاهسون و نمایش توانمندی‌های اقتصادی، اجتماعی و هنری جامعه عشایری استان اردبیل بود. در این جشنواره ۳۲ طایفه عشایری دشت مغان و ۲۰ غرفه حضور داشتند و بخشی از زندگی، کوچ، صنایع دستی، تولیدات دامی و آیین‌های عشایر شاهسون به نمایش گذاشته شد.
دشت مغان در شمال استان اردبیل یکی از مهم‌ترین زیست‌بوم‌های عشایری کشور است. هر سال با سردشدن هوا، عشایر شاهسون از ییلاقات به قشلاقات بازمی‌گردند و این بازگشت، تنها یک جابه‌جایی جغرافیایی نیست؛ بلکه بخشی از چرخه اقتصادی، فرهنگی و معیشتی جامعه عشایری است. دام، لبنیات، صنایع دستی، پوشاک سنتی، موسیقی و آیین‌های محلی در این چرخه معنا پیدا می‌کنند. برگزاری جشنواره در چنین زمانی، فرصتی برای روایت این چرخه و تأکید بر نقش عشایر در امنیت غذایی و حفظ فرهنگ بومی است.
جشنواره‌ای برای شناساندن ظرفیت‌های عشایری
علیرضا یزدان‌دوست، بخشدار اسلام‌آباد در حاشیه این جشنواره، در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره برگزاری این جشنواره اظهار کرد: «امروز توفیق شد برای اولین بار جشنواره بازگشت عشایر به قشلاقات دشت مغان در دریاچه شهید غفاری بخش اسلام‌آباد با حضور ۳۲ طایفه عشایری دشت مغان و با حضور تعداد ۲۰ غرفه در این مکان برگزار شد که هدف از برگزاری این جشنواره شناسایی ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های حوزه عشایری بخش اسلام‌آباد است.»
وی افزود: «با توجه به اینکه اکثر عشایر استان در منطقه مغان واقع شده‌اند و عشایر این منطقه به ییلاقات کوچ کرده بودند و الان موقع بازگشت به قشلاقات است، به همین مناسبت جلسه‌ای در بخشداری تشکیل دادیم و مقرر شد جشنواره‌ای تحت عنوان بازگشت عشایر برگزار شود. امروز اولین جشنواره برگزار شد و در واقع ۲۰ غرفه با ۳۲ طایفه عشایر در این جشنواره شرکت داشتند.»
بخشدار اسلام‌آباد تصریح کرد: «این جشنواره می‌تواند آغاز راهی برای معرفی بیشتر جامعه عشایری باشد؛ جامعه‌ای که هم در تولید دام و لبنیات نقش دارد و هم در حفظ فرهنگ و هویت بومی منطقه. حضور طوایف مختلف در کنار دریاچه شهید غفاری نشان داد که ظرفیت‌های عشایری مغان بسیار بیشتر از آن است که تاکنون دیده شده است.»
عشایر؛ ۶ درصد جمعیت استان و سهمی مهم در امنیت غذایی
علی پیرجاهد، مدیرکل امور عشایر استان اردبیل، نیز در حاشیه این جشنواره در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: «ما بر آن هستیم که بتوانیم فرهنگ اصیل و سنتی خود را حفظ کنیم. لازمه این کار این است که بیشتر با فرهنگ عشایری، که فرهنگی نزدیک به اسلام است، آشنا شویم و از آن استفاده کنیم. این اولین جشنواره به بهانه بازگشت عشایر از ییلاق به قشلاق در شهرستان پارس‌آباد و شهر اسلام‌آباد برگزار شد و ما بتوانیم به بهانه همین جشنواره‌ها گوشه‌ای از فرهنگ، تلاش، ایثارگری، همدلی و تلاش جمعی جامعه عشایری و توانمندی‌های صنایع دستی آنان را به نمایش بگذاریم.»
وی با اشاره به آمار جامعه عشایری استان اردبیل اظهار کرد: «در استان اردبیل ۱۸ هزار خانوار با ۷۰ هزار نفر جمعیت، تقریباً ۶ درصد جمعیت استان اردبیل را جامعه عشایری تشکیل می‌دهد. این جامعه شش درصدی یک میلیون و ۵۵۰ هزار رأس دام سبک دارند و بر اساس آمار جهاد کشاورزی استان، ۲۵ درصد گوشت استان را جامعه عشایری تأمین می‌کند. همچنین ۳۵ درصد از لبنیات استان از طریق جامعه عشایری و با دستان آنان تأمین و تحویل جامعه شهری و روستایی می‌شود.»
مدیرکل امور عشایر استان اردبیل تأکید کرد: «برگزاری چنین جشنواره‌هایی تنها جنبه تبلیغاتی ندارد؛ بلکه فرصتی است برای ارتباط میان عشایر و بازار، معرفی صنایع دستی و تولیدات محلی و همچنین انتقال تجربه نسل‌های مختلف. عشایر تنها یک گروه معیشتی نیستند؛ آنان حافظان فرهنگ، زبان، موسیقی، پوشاک و آیین‌های کهن این سرزمین‌اند.»
گفت‌وگو با عشایر؛ از کوچ تا مطالبه خدمات
در حاشیه جشنواره، کاظم لطفی یکی از عشایر شاهسون دشت مغان در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره حال‌وهوای بازگشت به قشلاق گفت: «کوچ برای ما فقط رفتن از ییلاق به قشلاق نیست؛ یک زندگی است. هر سال با خانواده و دام‌ها راه می‌افتیم. سختی راه زیاد است، اما وقتی به قشلاق می‌رسیم، انگار به خانه برگشته‌ایم. این جشنواره هم باعث شد مردم بیشتر ما را ببینند و بدانند عشایر فقط چادرنشین نیستند؛ ما تولیدکننده‌ایم و فرهنگ داریم.»
وی افزود: بازگشت شاهسون‌ها به قشلاقات مغان، فرصتی است برای دیدن جامعه‌ای که با تلاش خود، سهمی مهم در امنیت غذایی استان و کشور دارد و در عین حال، میراث‌دار فرهنگ و آیین‌های کهن این سرزمین است.
لطفی با اشاره به مهم‌ترین مشکل عشایر در مسیر کوچ و حضور در قشلاق، افزود: «مشکل اصلی ما تأمین علوفه، آب و راه دسترسی است. در بعضی مسیرها دام‌ها اذیت می‌شوند و حمل علوفه گران تمام می‌شود. انتظار داریم مسئولان در بحث نهاده، آب و خدمات دامپزشکی بیشتر به عشایر توجه کنند. اگر این‌ها درست شود، هم تولید ما بیشتر می‌شود و هم جوان‌ها بیشتر حاضرند در کنار دام و زندگی عشایری بمانند.»
یکی از بانوان صنعتگر عشایری نیز در گفت‌وگو با خبرنگار مهر گفت: «کار ما فقط دامداری نیست. ما قالی، گلیم، جاجیم، لباس‌های سنتی و بسیاری از صنایع دستی را با دست خودمان درست می‌کنیم. این جشنواره فرصت خوبی است که کارهای ما دیده شود. خیلی از مردم وقتی این هنرها را می‌بینند، تعجب می‌کنند که چقدر ظرافت دارد. ما می‌خواهیم این هنرها فقط برای خودمان نماند و فروش هم داشته باشد تا نسل جدید هم یاد بگیرد.»
وی با اشاره به حفظ این هنرها افزود: «باید بازار فروش درست شود و به عشایر برای بسته‌بندی و معرفی محصولاتشان کمک شود. همچنین در کنار جشنواره‌ها، آموزش و حمایت از بانوان عشایری ادامه داشته باشد. اگر صنایع دستی ما فروش برود، هم درآمد خانواده بهتر می‌شود و هم دختران جوان‌تر رغبت می‌کنند این هنرها را یاد بگیرند. ما دوست داریم فرهنگ و هنر شاهسون زنده بماند.»
جشنواره باید صدای عشایر باشد، نه فقط یک روز نمایشی
علی آذرمی گیگلو، از عشایر شاهسون دشت مغان، نیز در حاشیه این جشنواره در گفت‌وگو با خبرنگار مهر درباره برگزاری نخستین جشنواره بازگشت عشایر اظهار کرد: «این جشنواره برای ما عشایر شاهسون خیلی ارزشمند است؛ چون بعد از ماه‌ها کوچ و دوری از قشلاق، دوباره در کنار هم جمع شده‌ایم. اینجا طوایف مختلف را می‌بینیم، با هم صحبت می‌کنیم و تجربه‌هایمان را رد و بدل می‌کنیم. برای نسل جوان هم فرصت خوبی است که ببیند زندگی عشایری فقط سختی نیست؛ هویت و فرهنگ هم دارد.»
وی افزود: «ما شاهسون‌ها سال‌هاست در دشت مغان زندگی می‌کنیم و با دام و طبیعت بزرگ شده‌ایم. اما مشکلات هم کم نیست. یکی از دغدغه‌های اصلی ما مسئله علوفه و هزینه‌های تولید است. وقتی علوفه گران باشد، نگه‌داشتن دام سخت می‌شود. انتظار داریم مسئولان در کنار برگزاری جشنواره، برای تأمین نهاده، آب و خدمات دامپزشکی هم فکر اساسی کنند. عشایر اگر حمایت شوند، هم می‌توانند تولیدشان را بالا ببرند و هم در منطقه بمانند.»
آذرمی با اشاره به تاثیر جشنواره‌هایی مثل جشنواره بازگشت عشایر در معرفی جامعه عشایری، افزود: «تأثیر این جشنواره ها خوب است، به شرطی که ادامه داشته باشد. مردم شهرنشین خیلی وقت‌ها تصورشان از عشایر فقط چادر و دام است؛ اما وقتی می‌آیند اینجا، صنایع دستی، لباس‌های سنتی، موسیقی و مهمان‌نوازی ما را می‌بینند. این باعث می‌شود احترام و شناخت بیشتر شود. اما جشنواره نباید فقط به یک روز و عکس و گزارش خلاصه شود؛ باید صدای عشایر باشد و مشکلات ما را هم به گوش مسئولان برساند.»
وی درباره حفظ فرهنگ شاهسون گفت: «فرهنگ ما زنده است، چون در زندگی روزمره ما جریان دارد. اما نسل جدید با تلفن همراه و فضای مجازی بزرگ می‌شود و ممکن است از بعضی آیین‌ها فاصله بگیرد. باید در کنار جشنواره‌ها، کلاس‌های آموزشی، حمایت از صنایع دستی و معرفی زبان و موسیقی شاهسون انجام شود. ما دوست داریم بچه‌هایمان هم دامداری را یاد بگیرند و هم بدانند که فرهنگ شاهسون یک سرمایه بزرگ است.»
آذرمی در پایان گفت: «از مسئولان تشکر می‌کنیم که این جشنواره را برگزار کردند. امیدواریم این اولین قدم باشد و در سال‌های بعد با حضور طوایف بیشتر و غرفه‌های بیشتر ادامه پیدا کند. عشایر شاهسون بخشی از تاریخ و اقتصاد این منطقه هستند و باید بیشتر دیده شوند.»
جشنواره؛ پلی میان فرهنگ و اقتصاد
برگزاری نخستین جشنواره بازگشت عشایر شاهسون مغان نشان داد که چنین رویدادهایی می‌تواند از یک سو به معرفی فرهنگ اصیل عشایری کمک کند و از سوی دیگر ظرفیت‌های اقتصادی آنان را به بازار و جامعه شهری نزدیک‌تر کند. حضور ۳۲ طایفه و ۲۰ غرفه در کنار دریاچه شهید غفاری، تصویری فشرده از زندگی عشایری بود؛ از دام و لبنیات تا صنایع دستی و موسیقی و پوشاک.
با این حال، آنچه عشایر در گفت‌وگو با خبرنگار مهر بر آن تأکید کردند، نیاز به خدمات پایدار بود: تأمین علوفه، آب، راه دسترسی، خدمات دامپزشکی و حمایت از فروش صنایع دستی. اگر جشنواره‌ها تنها به یک روز نمایشی محدود نشوند و به برنامه‌ای برای حل مشکلات و تقویت زنجیره تولید عشایری تبدیل شوند، می‌توانند نقش واقعی خود را در بهبود معیشت و حفظ فرهنگ ایفا کنند.
نظرات
هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.