بهسازی محلات مرکزی شهر شیراز/جذب ۶۰درصدی بودجه عمرانی

فرزانه قنبر دزفولی/ دو سوی کوچه را دیوارهای فرسوده و نماهای سیمانی رنگ‌باخته احاطه کرده؛ نزدیک ظهر است و رفت‌وآمد خودروها به اوج خود رسیده؛ ماشین‌ها در کوچه باریک پشت سر هم پیش می‌روند و هر توقف کوتاه، مسیر را بند می‌آورد. راننده‌ای برای گذر از کنار خودروی پارک‌شده فرمان را می‌چرخاند؛ سرعتش را کم می‌کند و با احتیاط از فاصله باریک میان خودرو و دیوار می‌گذرد. پشت سرش، ماشین‌ها یکی‌یکی متوقف می‌شوند و صفی کوتاه در کوچه شکل می‌گیرد. چند رهگذر برای باز شدن راه کنار دیوار می‌ایستند و ساکنان از پشت پنجره‌ها رفت‌وآمدی را دنبال می‌کنند که نزدیک ظهر با تنگی معبر و خودروهای متوقف‌شده، عبور و مرور را دشوارتر کرده است.

هرچند که این دشواری‌ها تنها به همین کوچه محدود نمی‌شود؛ بسیاری از کوچه‌های و محله‌های منطقه یک شیراز با همین معضلات دست و پنجه نرم می‌کنند؛ کوچه‌هایی که شاید به تصور برخی به دلیل قرارگیری در مرکز شهر و مناطق برخوردار و مرفه‌نشین مانند قصرالدشت از امکانات و خدمات شهری بیشتری در مقایسه با مناطق دیگر بهره می‌برند اما بعضی از همین کوچه‌ها با چالش نوسازی بافت، آسفالت نامناسب و ترددهای کلافه‌کننده رو به رو هستند. 

نگرانی از آبگرفتگی و بن‌بست امدادرسانی

محمدرضا اسفندی یکی از دغدغه‌مندان و ساکنین همین منطقه است که به گفته خودش در طی سالهای اخیر پیگیری‌های بسیاری برای حل معضلات این منطقه کرده است.

این شهروند آسفالت نامناسب را از مشکلات کوچه محل زندگی‌اش می‌داند و می‌گوید در این کوچه حتی ساختمانی نیمه‌کاره وجود دارد که بیش از ۱۵ سال رها شده و با اشغال حدود دو متر از معبر عمومی، رفت‌وآمد و دسترسی خودروهای امدادی را دشوار کرده است.

به گفته او آنچه بیش از همه اهالی این منطقه را نگران می‌کند تبعات این سد معبر در شرایط بحرانی است چراکه اگر حادثه‌ای رخ دهد و نیاز به حضور فوری آمبولانس یا خودروی آتش‌نشانی باشد، این کوچه به دلیل اشغال فضای معبر توسط این ساختمان، بن‌بستی مرگبار خواهد بود که هیچ خودروی امدادی امکان ورود، دور زدن یا مانور در آن را ندارد.

تمرکز مراکز درمانی در قلب شیراز 

برخی این مشکل که رفت‌وآمد بسیاری از شهروندان و حتی مسافران را دشوار کرده و باعث توقف و پارک کردن خودروها در کوچه‌های این منطقه شده را به تمرکز بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها و مطب‌های پزشکی در برخی محورهای این محدوده نسبت می‌دهند؛ مراجعه روزانه بیماران و همراهانشان خودروهای شخصی و تاکسی‌ها را به این خیابان‌ها می‌کشاند؛ خودروهایی که گاه برای پیاده‌کردن بیمار یا یافتن جای پارک در حاشیه معبر توقف می‌کنند و از عرض قابل استفاده خیابان می‌کاهند. نتیجه این اتفاق کندی حرکت خودروها و دشوارترشدن عبور برای رهگذران است؛ وضعیتی که در ساعت‌های پرتردد، بیش از دیگر زمان‌ها به چشم می‌آید.

علی کشاورز شهروندی که از این محورهای درمانی رفت‌وآمد می‌کند دراین باره گفت: مشکل اصلی این است که برای عبور از این خیابان‌ها باید زمان زیادی را در ترافیک صرف کنیم. خودروها اغلب برای پیاده‌کردن بیمار یا یافتن جای پارک، لاین‌های کناری را کاملاً اشغال می‌کنند و عملاً عرض معبر را برای حرکت سایر خودروها محدود می‌سازند.

معضلی که غلامحسن اسکندری عضو شورای اسلامی شهر شیراز و ناظر شورا در شهرداری منطقه یک در خصوص آن گفت: تمرکز مطب‌های پزشکان و مراکز درمانی از جمله دو بیمارستان دولتی و درمانگاه‌های پوستچی، شهید مطهری و امام رضا(ع) در محورهای اصلی از عوامل افزایش ترافیک است و ساماندهی یا جابه‌جایی این مراکز به همکاری نهادهای ذی‌ربط نیاز دارد.

او از پیگیری برگزاری جلسه با استاندار و دادستان در کمیسیون خدمات شهری برای تعیین تکلیف این موضوع خبر داد و گفت:ساماندهی یا جابه‌جایی مطب‌ها به‌تنهایی از عهده شهرداری برنمی‌آید و برای آزادسازی معابر پرترافیک، همکاری نهادهای ذی‌ربط ضروری است.

اسکندری همچنین با اشاره به روکش آسفالت خیابان‌های داوری و مکتبی، گفت آسفالت معابر بر اساس اولویت‌بندی انجام می‌شود و شهروندان می‌توانند درخواست‌های خود را از طریق ناظر منطقه یا سامانه ۱۳۷ ثبت کنند.

او درباره ساخت‌وسازها، طرح تفصیلی مصوب را ملاک تصمیم‌گیری دانست و از پیگیری اصلاح برخی بخش‌های آن در کمیسیون شهرسازی و معماری برای حل ریشه‌ای مشکلات، از جمله شکایت‌های مطرح‌شده در کمیسیون بند ۲۰ ماده ۵۵، خبر داد؛ هرچند به گفته او، آمار درخواست‌های صدور مجوز در این محور طی سه سال اخیر قابل توجه نبوده است.

اسکندری درباره دست‌فروشی و سد معبر در محور نمازی ـ ستاد نیز اعلام کرد این محدوده در ۱۷ مرحله پاکسازی شده و برای یکی از متخلفان حکم بازداشت گرفته‌اند. به گفته او، ساماندهی دست‌فروشان با مسئولیت سازمان میادین در دستور کار قرار دارد تا ضمن حفظ امکان امرار معاش آنان، از اختلال در رفت‌وآمد عابران جلوگیری شود.

میراث بافت‌های قدیمی و گشودن گره‌های نوسازی

بدون شک منطقه یک شهرداری شیراز یکی از قدیمی‌ترین مناطق شهری این کلانشهر است؛ منطقه‌ای که از یک سو محورهایی مانند ارم، قصردشت، عفیف‌آباد، ستارخان و بخشی از زند را در خود جای داده و از سوی دیگر بافت‌های قدیمی، روستایی و فرسوده شهر را نیز دربرمی‌گیرد.
تفاوت تاریخی محلات این منطقه، قدمت ساختمان‌ها، تغییرات اقلیمی، محدودیت‌های ناشی از حریم آثار تاریخی، ترافیک، مشکلات مربوط به مالکیت و سرقفلی، ساختمان‌های نیمه‌کاره و نیازهای زیرساختی، مجموعه‌ای از مسائل متفاوت را پیش روی مدیریت شهری قرار داده است.

سارا قائدی شهردار منطقه یک شیراز ریشه بخشی از مشکلات کالبدی را در تفاوت دوره شکل‌گیری محلات می‌داند و توضیح می‌دهد: محور قصردشت از چهارراه ملاصدرا به بالا در اواخر پهلوی دوم عمدتاً باغ و محل سکونت اعیان بوده است. خیابان زرگری نیز در سال ۱۳۵۳ به‌صورت معبری باریک شکل گرفت و بخش عمده ساخت‌وسازهای بالاتر از پل زرگری پس از سال ۱۳۵۸ انجام شد.

قائدی درباره بافت‌های فرسوده چوگیاه، ابیوردی و پشت مسجدالرضا در محدوده بیست‌متری سینما سعدی می‌گوید: این محدوده‌ها مشمول امتیازات قانونی نوسازی از جمله معافیت عوارض ساخت‌وساز هستند.

او محلات مهدی‌آباد یا دهکره، تلخ‌داش و کوشک قوامی در ابتدای بعثت را نیز نمونه‌هایی از همجواری بافت‌های قدیمی با خیابان‌های برخوردار معرفی می‌کند.

به گفته قائدی عقب‌نشینی تدریجی ساختمان‌ها، اختلاف مالکان و صاحبان سرقفلی و نبود انگیزه اقتصادی برای نوسازی از موانع اصلی اصلاح معابر است؛ به‌گونه‌ای که یک ملک ممکن است ۱۰ تا ۱۵ صاحب سرقفلی داشته باشد.

او درباره ساختمان نیمه‌کاره محدوده هفت‌تیر می‌گوید: پروانه این ساختمان تجاری مربوط به حدود ۲۰ تا ۲۵ سال پیش است و مالک هنوز تعهد تأمین پارکینگ را انجام نداده است. طبق ضوابط طرح تفصیلی، مالک باید زمینی در شعاع مشخص برای پارکینگ تهیه کند و تا تحقق این تعهد، امکان صدور پایان کار وجود ندارد. قائدی توضیح می‌دهد: قوانین شهرداری محدودیت مشخصی برای زمان پایان ساخت‌وساز تعیین نکرده‌اند و نمی‌توان مالکان را صرفاً به دلیل توقف طولانی پروژه مجبور به تکمیل ساختمان کرد.

در خیابان ارم نیز ثبت جهانی باغ ارم و محدودیت ارتفاع حدود هشت‌متری در حریم درجه یک، نوسازی را محدود کرده است. او می‌گوید سنگفرش این خیابان به دلیل عبور خودروهای سنگین آسیب دیده و شهرداری تاکنون در سه مرحله برای ترمیم آن پیمانکار گرفته است.

شهردار منطقه یک با تأکید بر اینکه اولویت مدیریت منطقه افزایش تاب‌آوری محلات است، گفت: پروژه‌های عمرانی بر اصلاح رودخانه، لوله‌گذاری، آسفالت، اصلاح تراز کوچه‌ها و جمع‌آوری آب‌های سطحی متمرکز شده‌اند.

قائدی درباره آسفالت معابر نیز اعلام کرد: طی شش ماه اخیر حدود ۲۰۰ هزار مترمربع آسفالت اجرا شده و سه پیمانکار همزمان فعالیت دارند. خیابان‌های رودکی، مکتبی و داوری نیز پس از اخذ مجوز پلیس آسفالت شده‌اند.

او از هزینه بیش از ۱۵ میلیارد تومان برای ترمیم تک‌لبه‌های آسیب‌دیده بلوار چمران بر اثر تصادفات خبر داد و گفت: اجرای آسفالت فلکه ستاد نیز به دلیل محدودیت‌های ترافیکی چند بار متوقف شده است.

به گفته شهردار منطقه یک، تاکنون ۶۰ درصد بودجه عمرانی منطقه جذب شده و پیش‌بینی می‌شود پس از دست‌کم ۱۵ سال متمم بودجه منطقه یک بیش از ۳۰ درصد افزایش مثبت داشته باشد.

بازآفرینی منطقه یک شیراز مسیری از اصلاح زیرساخت‌های فرسوده تا ارتقای کیفیت زندگی در محلات قدیمی است؛ مسیری که با تداوم پروژه‌های عمرانی، رفع موانع نوسازی و پاسخ‌گویی به مطالبات شهروندان می‌تواند چهره محلات را به‌تدریج تغییر دهد و میان هویت تاریخی شیراز و نیازهای امروز شهروندان پیوندی پایدار برقرار کند؛ موفقیت این اقدامات زمانی معنا پیدا می‌کند که نتایج آن در زندگی روزمره مردم از کاهش آبگرفتگی و ترافیک تا بهبود وضعیت معابر ملموس و قابل مشاهده باشد.