چراغی که حضرت زهرا برای سلامت اجتماعی روشن کرد

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها: اسلام تنها دینی است که پایه‌های دعوت خود را بر اجتماع استوار ساخته است چرا که انسان موجودی اجتماعی بوده و حضور در اجتماع از نیازهای اساسی وی به‌شمار می‌رود. اسلام همه احکام و اصول خود را در قالب اجتماع ریخته و روح اجتماع را در تمامی مبانی و اصول ساری و جاری ساخته و در این راستا مهم‌ترین احکام و شرایع همچون نماز، جهاد، حج، انفاق و بسیاری از شعائر دینی را بر اجتماع استوار کرده است.

در کنار تأکیدات قرآن کریم بر مسئله اجتماع، معارف روایی و میراث ماندگار به جای مانده از اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام نیز به ابعاد گوناگون این مهم پرداخته‌اند که بازخوانی سیره کلامی و رفتاری این بزرگواران، ما را به نکات نابی می‌رساند. حضرت زهرای طاهره (س) در خطبه فدکیه که به عنوان یکی از مهم‌ترین متون تاریخ اسلام مورد توجه است، به تبیین جامعه ایمانی مطلوب و شاخص‌های تعالی و سعادت اجتماع می‌پردازند که این شاخص‌ها در گفتگو با یک قرآن‌پژوه و استاد دانشگاه در چهارمحال و بختیاری بررسی شده است.

اهمیت موضوع زمانی مشخص می‌شود که بدانیم دشمنان متخاصم و مستکبران جهانی تلاش دارند با دور ساختن جامعه از معارف نورانی قرآن و سیره اهل بیت (ع)، جوامع اسلامی و انسانی خاصه نسل جوان را از این مبانی انسان‌ساز دور کنند و اجازه ندهند که سبک زندگی اسلامی و حیات طیبه محقق شود.

شاخصه‌های حیات طیبه از نگاه حضرت زهرا

اصغر طهماسبی بلداجی در گفتگو با خبرنگار مهر، با تسلیت شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) و اشاره به اینکه این بانوی بزرگوار در «خطبه فدکیه» برای تبیین جامعه ایمانی از راهبردهای متعدد همچون تبیین توحید اجتماعی و نیز شاخصه‌های سعادت جامعه استفاده کردند، اظهار کرد: یکی از این راهبردهای اساسی، ارائه شاخصه‌های تعالی و سعادت جامعه بود و ایشان به مصادیق عینی تضمین کننده سعادت جامعه در این سند بسیار مهم خطابی و کلامی در تاریخ اسلام و میراث معنوی خودشان اشاره دارند.

عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد با ذکر اینکه هدف حضرت از بیان این مصادیق، نهادینه‌سازی صحیح آنها در جامعه است، ادامه داد: آشنایی و عمل به این مصادیق و شاخص‌های تعالی خاصه در شرایط کنونی باعث ایجاد جامعه مطلوب و حیات طیبه انسانی می‌شود.

طهماسبی برخی از این شاخص‌های مهم سعادت از نگاه حضرت زهرا (س) را برشمرد و افزود: «اهتمام به زکات و رفع فقر از جامعه» یکی از این مصادیق است با این توضیح که در قرآن کریم نیز اهتمام به اقتصاد جامعه و دفع فقر از مهم‌ترین مسائل اجتماعی به‌شمار می‌رود و در این راستا قوانین و احکامی همچون زکات و خمس وضع شده است.

اهتمام به زکات و رفع فقر از جامعه

وی با تصریح اینکه حضرت زهرا (س) در خطبه خودشان زکات را باعث تزکیه نفس از آلودگی و خباثت معرفی می‌کنند، افزود: ایشان همچنین قائلند که زکات به رزق و روزی انسان برکت داده و آن را فزونی می‌بخشد. تزکیه نفس انسان را به مرحله‌ای می‌رساند که از آنچه خدا به او عطا فرموده با گذشتن از علایق مادی و دنیوی، برای کسب رضای الهی انفاق کند.

طهماسبی یادآور شد: در آیه ۴۱ از سوره مبارکه حج، پرداخت زکات در کنار مهم‌ترین مباحث اجتماعی همچون امر به معروف و نهی از منکر قرار گرفته و این نشان می‌دهد که پرداخت زکات یک رسالت اجتماعی بوده و باعث سعادت و سلامت جامعه خواهد شد چرا که علاوه بر زدودن فقر باعث تقویت حکومت اسلامی می‌شود و استقلال سیاسی و اجتماعی را به ارمغان می‌آورد.

این پژوهشگر قرآنی «توجه به عدالت اجتماعی برای نظم‌بخشی به جامعه» را از دیگر مولفه‌های سعادت از نگاه حضرت زهرا سلام الله علیها دانست و توضیح داد: ایشان به تأسی از معارف نورانی کلام وحی، عدل را عامل هماهنگی قلوب و نظم و یکپارچگی می‌شود و عدالت به تقوا نزدیک‌تر است.

توجه به عدالت اجتماعی برای نظم‌بخشی به جامعه

طهماسبی با تأکید بر اینکه بر طبق نص صریح قرآن در آیه ۱۵ از سوره مبارکه شوری، فلسفه بعثت نبی مکرم اسلام نیز جاری ساختن عدالت است، ادامه داد: برپایی عدالت باعث الفت دل‌ها و مانع نارضایتی و ناخشنودی شده و سدی در برابر ظلم و ستم به‌شمار می‌رود. حضرت در این خطبه با نگاهی تدبرمحور به قرآن اشاره می‌کنند که اجرای قسط و عدل در جامعه باعث نظم و آرامش می‌شود و از اختلاف و تفرقه جلوگیری می‌کند که خروجی آن، اتحاد و همدلی و انسجام عمومی در مسیر حق است.

این قرآن‌پژوه با اشاره به اینکه «اهتمام به امر به معروف و نهی از منکر برای ساختن جامعه مطلوب» سومین شاخصه سعادت در مکتب فاطمی است، افزود: حضرت در خطبه فدکیه، امر به معروف را مصلحت عموم معرفی می‌کنند چرا که سود و منفعت این فریضه الهی اگر اقامه شود، همگانی است و کل جامعه از آن بهره می‌گیرند.

طهماسبی ادامه داد: اقامه صحیح و قوی امر به معروف و نهی از منکر جامعه را آراسته به فضائل اخلاقی و پیراسته از رذائل می‌کند و سلامت و سعادت دنیوی و اخروی را به دنبال دارد.

آسیب‌های اجتماعی بعد از رحلت پیامبر

وی با بیان اینکه حضرت زهرا (س) مردم را نسبت به آسیب‌های اجتماعی بعد از رحلت پیامبر اسلام آگاه و آنها را بر حذر می‌دارند، گفت: ایشان در خطبه فدکیه با مقایسه انحرافات پیش و پس از رحلت پدر بزرگوارشان، مردم را به صورت مصداقی با آسیب‌های حادث شده آشنا می‌کنند و به مقابله بر می‌خیزند.

طهماسبی گفت: حضرت در این خطبه به روشنگری و تبیین آسیب‌هایی همچون فتنه و ارتداد و عهدشکنی از موازین اسلامی می‌پردازند و عموم مردم را از این آسیب‌ها که مانع سلامت جامعه‌اند، منع می‌کنند.

وی با تأکید بر اینکه حضرت زهرا (س) در بخشی از خطبه فدکیه به مجاهدت‌های پیامبر اسلام (ص) و رسالت ایشان در ساختن و تعالی جامعه و مقابله با شرک و ظلم اشاره دارند، ادامه داد: ایشان به استناد قرآن اشاره می‌کنند که رسالت انبیای الهی و در رأس، پیامبر خاتم (ص)، تطهیر جامعه از آلودگی‌ها و آسیب‌ها است لذا حضرت عموم مردم را نسبت به سیره نبوی متنبه و متوجه می‌کنند.

عضو هیئت علمی گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه شهرکرد گفت: حضرت در این خطبه به تبیین شرایط جامعه پیش از بعثت پیامبر (ص) می‌پردازند و تأکید دارند که افراد توسط پیامبر و نعمت اسلام هدایت شدند و توانستند بر دشمنان پیروز شوند. لذا بر لزوم شکر این نعمت و پایبندی به دستورات قرآن و پیامبر تأکید می‌کنند.